مسعود بهنود

اگر نيمی از رخ ايران در ربع قرن گذشته را حوادث و رويدادها می سازند که در خبرها و گزارش ها می آيند، نيم رخ ديگر آن در زندگی تک تک مردمی آشکار می شود که در آن زيسته اند. زندگی تيپ هائی از هر طبقه و گروه که تصوير ايران در ربع قرن گذشته را کامل می کنند.

چريکی که انقلاب هم حتی موجب نشد که از خانه تيمی به در آيد و حالا ديگر حاضر نيست فرزندش به راه او برود؛

روشنفکری ناراضی که هم در دوران پادشاهی به زندان می رود و هم در جمهوری اسلامی و از جنبش ادبی امروز می گويد؛ يک مبارز سياسی که پس از سال ها مبارزه عليه رژيم پادشاهی با انقلاب به کشور باز می گشت و دو سال ديگر از کوه و دشت از کشور می گريخت؛ مبارزی از اولين نسل زندانيان سياسی ايران که از خطا بودن تحليل های چپ در مورد واقعيت های جامعه خاطرات دارد؛ وزيری از وزيران دوران پادشاهی که از اعدام می گريزد و در دوران تبعيد با هموطنانی روبرو می شود که تحملشان سخت تر است؛ بانوئی از اشراف دوران پهلوی که تا سه ماه بعد از 22 بهمن سال 57 هم بيرون از ايران از انقلاب خبری نمی گيرد؛ مجاهدی که از زندان شاه به در می آيد و در دوران تازه با سازمانش به جنگ رژيم می رود و چون گرفتار می شود باز می گويد که چه کسی از دستگاه اطلاعاتی آزادش می کند؛ جوانی از خانواده شهدا که در سال اول جنگ همراه با فرزندان رهبران انقلاب به مدرسه می رود و بعد از پدرش می پرسد چرا انقلاب کرديد؛ خبرنگار بی بی سی که روزهای انقلاب را گزارش می کرد و باز می گويد که نقش برنامه فارسی بی بی سی در گزارش وقايع ربع قرن گذشته ايران چه بود؛ دانشجوئی که در انقلاب به گروه های متعدد می پيوندد و سرانجام طنزنويس می شود و به زندان می افتد؛ و روزنامه نگاری از نسل انقلاب که وقتی به آرمان های گمشده خود می انديشد که به زندان افتاده است.

در دومين بخش از رشته برنامه های نيم رخ، مسعود بهنود پای صحبت رضا براهنی، شاعر و نويسنده رمان می نشيند.

تا وقتی دين هست...

دکتر رضا براهنی در سالهای پيش از انقلاب

دکتر رضا براهنی منقد، شاعر و نويسنده رمان که در دوران پادشاهی هنگامی که در دانشگاه تهران درس می داد، به زندان افتاد و با گذر از آن در آمريکا به مبارزه ای پرصدا عليه رژيم پرداخت و افشاگر ديکتاتوری و شکنجه در زندانها شد.

او با آخرين هواپيمائی که قبل از آمدن آيت الله خمينی، بنيانگذار جمهوری اسلامی، به تهران آمد همراه عده ای از تبعيديان سرشناس به خيابان های انقلاب زده بازگشت.

"روز 22 بهمن 57 تمام روز را همراه دکتر غلامحسين ساعدی در خيابان ها بودم و با اولين اعدام ها و محدوديت هائی که برای رسانه ها اتفاق افتاد دست به اعتراض گشودم تا تجربه زندان سال وحشتناک شصت اتفاق افتاد."

در پاسخ اين که برای نويسنده ای شاهد، زندان شاه سخت تر بود يا زندان جمهوری اسلامی می گويد زندان اول با همه شکنجه های جسمی به سختی دومی نبود اما يک تفاوت داشت در زندان دوم زندانبان من بيش تر از من زندان رفته بود، يکی از همان ها که اينک از سران جناح اصلاح طلب است."

دکتر براهنی از حضور تجربه های جنگ داخلی و جنگ هشت ساله با عراق در رمان و شعر معاصر می گويد. او از معدود کسان است که از سال ها پيش، جانشينی حکومتی دينی به جای حکومت پادشاهی را در روايتی پيش ديده است.

" پادشاهی تمام شد و بازگشتی بر آن محتمل نيست اما دين[عنوانی برای نوعی حکومت] تا زمانی که آردی است که با آبی که خود بر آن می زنيم هر بار شکلی ديگر می گيرد، هست. گاهی شکل آدمی می گيرد و گاهی به هيئت حيوانی در می آيد و راهی طولانی است تا رسيدن ايران به دمکراسی."

شاعر و منقد نام آشنا از جنبشی در شعر امروز ايران خبر می دهد که نه نيمائی است نه از شاملو اثر دارد و نه حتی از حافظ گرته می گيرد. شعری که جوانه زده است، منطق ارسطوئی جمله را به هم ريخته و هم شکل بيان را آزاد کرده است.

تجربه های دکتر رضا براهنی در 25 سال اخير، از کانون نويسندگان ايران تا رياست انجمن قلم کانادا، از زيرزمينی در تهران که در دوران جنگ در آن درس رمان نويسی می داد تا تدريس در دانشگاه تورنتو راه می سپرد، تجربه هائی که می گويد از آن پشيمان نيست و آن همه را ماده اوليه ساخت رمان ها و شعرش می داند.