استقبال 'دیدبان حقوق بشر' از طرح مجلس ایران برای کاهش مجازات اعدام مرتبط با مواد مخدر

سازمان 'دیدبان حقوق‌ بشر' از طرح پیشنهادی در مجلس ایران برای حذف مجازات اعدام در اتهامات مربوط به مواد مخدر استقبال کرده است و با اشاره به 'چند هزار' متهم مرتبط با مواد مخدر که در صف اعدام هستند، خواستار تغییر رویه ایران در این باره شده است.

گزارشگر ویژه سازمان ملل متحد می‌گوید از اعدام‌های پر شمار در ایران که انتقاد نهادهای بین‌المللی و کنش‌گران را برانگیخته، بیش از دو سوم مربوط به جرایم مواد مخدر هستند.

در روزهای گذشته کمیسیون حقوقی و قضایی مجلس ایران <bold><link type="page"><caption> خبر داده بود</caption><url href="http://www.bbc.com/persian/iran/2015/12/151208_nm_drug_dealer_execution_life_prison" platform="highweb"/></link></bold> که گروهی از نمایندگان طرحی را به مجلس ارائه کرده‌اند که بر مبنای آن مجازات حبس، جایگزین اعدام قاچاقچیان مواد مخدر می‌شود و اعدام فقط به اتهام قاچاق مسلحانه محدود می‌شود.

طبق گزارش‌ها، ۷۰ نفر از نمایندگان مجلس ایران از این طرح حمایت کرده‌اند که نزدیک به یک‌چهارم مجلس است.

شمار فزاینده اعدام‌ها در ایران که این کشور را در رده دوم جهانی قرار می‌دهد، از موارد انتقادهای حقوق بشری دولت‌های غربی و نهادهای بین‌المللی بوده است.

احمد شهید، گزارشگر ویژه سازمان ملل متحد در امور حقوق بشر ایران، در گزارش اخیرش که اکتبر ۲۰۱۵ ارائه کرد، نوشته است که دست‌کم ۶۹ درصد اعدام‌‏های صورت‌گرفته در شش ماه نخست سال ۲۰۱۵ به تخلفات مواد مخدر مربوط بوده است.

اریک گلدستاین، معاون بخش خاورمیانه سازمان دیدبان حقوق بشر می‌گوید از اول ژانویه تا اول نوامبر سال ۲۰۱۵، یعنی ظرف ۱۱ ماه، دست‌کم ۸۳۰ نفر در ایران اعدام شده‌اند و هزاران نفر دیگر هم در صف اعدام قرار دارند.

'اعدام، دوا نیست'

ایران سال‌هاست اصلی‌ترین مسیر انتقال مواد مخدر از افغانستان به دیگر نقاط جهان بوده است و بنا به اعلام مقام‌های پلیس، تا ۴ هزار نفر از نیروهای ایرانی در درگیری با قاچاقچی‌ها کشته شده‌اند.

مقام‌های ایرانی <link type="page"><caption> می‌گویند </caption><url href="http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2014/11/141113_drug_addiction_fazli" platform="highweb"/></link>گردش مالی بازار مواد مخدر در ایران به "سه میلیارد دلار در سال" می‌رسد.

با تکیه بر همین آمارها، مقام‌های ایران تا کنون از مجازات اعدام دفاع کرده‌اند.

دیدبان حقوق بشر در بیانیه‌اش گفته است که افزایش شمار اعدام متخلفان مواد مخدر، مشکل مواد مخدر در ایران را حل نمی‌‏کند.

به گفته اریک گلداستاین، "سازمان ما مخالف هر گونه اعدام است ولی از تلاش برای محدود کردن مجازات اعدام هم استقبال می کنیم."

این نگاه مختص نهادهای بین‌المللی هم نیست. حسین میرمحمد صادقی، معاون حقوقی مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام، موضع مشابهی درباره بازدارنده‌نبودن مجازات اعدام برای اتهام‌های مواد مخدر دارد.

بر اساس قوانین جزایی ایران، کسانی که دست به تولید، قاچاق و یا حمل پنج کیلوگرم یا بیشتر تریاک و ۳۰ گرم یا بیشتر هروئین، مرفین و یا مواد روان‌گردان ترکیبی خاص و غیرطبی نظیر شیشه می‌زنند، با مجازات اعدام روبرو می‌شوند.

آقای میرمحمدصادقی که در سال‌های گذشته معاون رئیس قوه قضائیه ایران و رئیس دانشکده علوم قضائی هم بوده است، یک سال پیش با اشاره به کاسته‌نشدن از متهمان مواد مخدر، گفته بود مجازات اعدام در این زمینه به جلوگیری از قاچاق و مصرف مواد مخدر کمکی نکرده و این مجازات حتی "مبنای شرعی چندانی هم ندارد".

پیش از او جواد لاریجانی، معاون بین‌الملل و دبیر ستاد حقوق بشر قوه قضاییه ایران هم <link type="page"><caption> گفته بود</caption><url href="http://www.bbc.com/persian/iran/2014/12/141205_u08_iran_narcotic_executions" platform="highweb"/></link> که با یک تغییر قانون، امکان حذف بیش از ۸۰ درصد اعدام‌ها وجود دارد و وعده داده بود که این مجموعه در پی چنین تغییری در قانون است.

یک سال قبل و در دسامبر ۲۰۱۴، شش سازمان شش سازمان غیردولتی فعال در زمینه حقوق بشر از اداره مبارزه با مواد مخدر سازمان ملل <link type="page"><caption> خواسته ‌بودند </caption><url href="http://www.bbc.com/persian/iran/2014/12/141220_ir_human_rights_drugs_radio" platform="highweb"/></link>تا کمک‌های مالی خود به ایران را تا زمان لغو مجازات اعدام برای مجرمان مواد مخدر به حالت تعلیق در بیاورد.

دیدبان حقوق بشر، سازمان حقوق بشر ایران، ائتلاف جهانی علیه مجازات اعدام، سازمان بین‌المللی کاهش آسیب، بنیاد عبدالرحمن برومند و سازمان رپریو در نامه‌ای از سازمان ملل خواسته بودند تا زمانی که دولت ایران مجازات اعدام مجرمان مواد مخدر را لغو نکرده، حمایت خود را از عملیات پلیس مبارزه با قاچاق مواد مخدر در ایران متوقف کند.

با وجود حمایت ۷۰ نماینده مجلس از محدود شدن مجازات اعدام برای جرایم مواد مخدری، این طرح مخالفان سرسختی هم دارد.

از جمله علی مؤیدی، رئیس ‌پلیس مبارزه با مواد مخدر، با انتقاد از این طرح و مخالفت قاطع با آن، گفته است موضوع، صرفا قاچاق مواد مخدر نیست "بلکه این جرمی است که جرایم دیگر از آن متاثر می شود".

'محاکمه‌های ناعادلانه، نقض اصل برائت'

دیدبان حقوق بشر همچنین بابت طی‌نشدن تشریفات قضایی و روند محاکمه عادلانه برای متهمان مواد مخدر، از ایران انتقاد کرده است.

اریک گلدستاین، معاون خاورمیانه این سازمان، می‌گوید در این باره با هشت نفر از متهمان مرتبط با مواد مخدر در داخل زندان تماس گرفته است که یا در انتظار اعدام اند یا در انتظار اعلام حکم.

بر اساس آن‌چه دیدبان حقوق بشر مبتنی بر مشاهده‌ها و تجربه‌های این هشت زندانی نتیجه گرفته است، متهمان مرتبط با مواد مخدر حتی طبق قوانین کنونی ایران هم از محاکمه‌ای "عادلانه" محروم می‌شوند.

از جمله با شکنجه و آزار در روند اعتراف‌گرفتن از متهمان و دریغ‌کردن حق تماس با وکیل، روند قضائی این محاکمه‌ها مخدوش شده است.

این زندانیان به مواردی اشاره کرده‌اند از جمله دادگاه "پنج دقیقه‌ای"، "پنج سال بازداشت موقت" یک متهم، یک هفته و در موردی دیگر بیست روز "کتک‌خوردن آویزان از سقف و با کابل" در دوره بازداشت، فشار برای امضای اقرارنامه "بدون اطلاع از محتوای اقرار"، اجازه‌ندادن برای تماس با وکیل، و فرصت‌ندادن به متهمان برای دفاع از خود در جلسه دادگاه.

پیش‌تر نهادهایی از جمله کمپین بین‌المللی حقوق بشر در ایران <link type="page"><caption> هشدار داده‌اند </caption><url href="http://www.bbc.com/persian/iran/2014/03/140311_u08_un_iran_drug.shtml" platform="highweb"/></link>که اعدام‌های کنونی مرتبط با مواد مخدر، بیشتر دامن کسانی را می‌گیرد که از خانواده‌های فقیر هستند و قاچاقچی‌های اصلی همچنان به کار خود ادامه می‌دهند.