ورشکستگی واحدهای تولیدی؛ دستاورد تحریم‌ها در سال حمایت از سرمایه ایرانی

کمبود کنجاله سویا و افزایش ناگهانی قیمت آن به دلیل تحریم ها موجب شده که واحدهای تولید مرغ با مشکل روبرو شوند

این روزها در پی مشکلات ناشی از نقل و انتقال پول به دلیل تحریم‌ها، کمبود کنجاله که پس از روغن‌کشی از دانه‌های روغنی مثل سویا به دست می‌آید، موجب شده است که قیمت گوشت، مرغ و مواد لبنی به طرز محسوسی افزایش یابد و طبق برخی گزارش‌ها هر کیلوگرم مرغ به قیمت بیش از هفت هزار تومان فروخته شود.

کنجاله سویا و دیگر دانه‌های روغنی که از نظر پروتئین و دیگر مواد غنی، خوراک مناسبی برای دام محسوب می‌شود، از کشورهایی همچون برزیل، آرژانتین و هند وارد ایران می‌شود. مطابق برآوردهای موجود ماهانه ۲۰۰ هزار تن ذرت و ۱۰۰ هزار تن کنجاله سویا مورد نیاز واحدهای تولیدی گوشتی در ایران است.

افزایش ناگهانی قیمت مرغ، گوشت و مواد لبنی مثل شیر موجب شده است که مدیران دستگاه‌های دولتی ایران به اظهارات گاه متناقضی روی آورند. از جمله مرتضی تمدن، استاندار تهران، علت افزایش قیمت مرغ را کاهش عمدی عرضه آن دانسته است، اما حسن رادمرد، یکی از مدیران ارشد وزارت صنعت، معدن و تجارت گفته که آمار غلط وزارت جهاد کشاورزی در تولید مرغ موجب چنین وضعیتی شده است.

آقای تمدن به طرح توسعه کشاورزی اشاره کرده و گفته است کاری بزرگ در دولت نهم و دهم انجام شد که محصولات و کالاهای مصرفی مردم باید در داخل تولید شود و محمدصادق مفتح، قائم‌مقام وزیر صنعت، معدن و تجارت ایران هم با انتقاد از برنامه‌ریزان حوزه کشاورزی می‌گوید که اگر آنها درست عمل کرده بودند، امروز نباید شاهد نابسامانی‌هایی از این قبیل بودیم.

پروفسور محسن مسرت، استاد اقتصاد در آلمان، به بی‌بی‌سی فارسی گفت که هم‌اکنون در ایران به دلیل تحریم‌ها با دو مشکل عمده روبه‌رو هستیم؛ از یک سو مسئله کمبود ارز هست و نوسانات شدید آن که کاملا به نتیجه‌بخش بودن مذاکرات اتمی ایران مربوط می‌شود و از طرف دیگر مشکلات ساختاری در اقتصاد ایران.

به گفته آقای مسرت، طبیعی است که تولیدکنندگان دام و طیور به دلیل افزایش قیمت نهاده‌های دامی که گفته می‌شود قیمت آن در ایران از حدود ۵۰۰ تومان در هر کیلو به حدود یک هزار و ۶۰۰ تومان افزایش یافته است، قادر به جبران کمبود تولید نباشند.

این در حالیست که برخی دستگاه‌های دولتی از جمله وزارت جهاد کشاورزی در سال‌های اخیر اقدام به سرمایه‌گذاری کلان در بخش واحدهای تولیدی کرده‌اند، اما به موازات آن در مورد تولید نهاده‌های دامی اقدامی صورت نگرفته و آقای مسرت معتقد است که چنین وضعی نتیجه سیاست‌گذاری‌های نامناسب است که مانع استقلال تولید در داخل ایران می‌شود.

نوسانات شدید ارز

یکی از دلایل عمده افزایش قیمت کنجاله علاوه بر مشکلات ناشی از نقل و انتقال پول، به نوسانات قیمت ارز به ویژه دلار در ایران مربوط می‌شود که بعد از مذاکرات بی‌نتیجه مسکو در مورد برنامه جنجال‌برانگیز اتمی ایران روند صعودی به خود گرفت.

به گزارش بانک مرکزی ایران در حالی که طی سال‌های ۱۳۸۱ تا ۱۳۸۹ بهای دلار ۲۵ درصد رشد داشت، از ابتدای سال جاری خورشیدی متوسط نرخ برابری هر دلار با ۸۰ درصد رشد به بیش از یک هزار و ۸۰۰ تومان رسیده، البته هر یورو هم طی مدت مشابه ۶۷ درصد رشد داشته و حدود دو هزار و ۵۰۰ تومان معامله شده است. این در حالیست که در روزهای اخیر به گفته صرافان قیمت حواله‌های دلاری از مرز دو هزار تومان هم گذشته است.

محسن میلانی، تحلیلگر مسائل ایران در آمریکا به بخش فارسی بی‌بی‌سی گفت که کاهش شدید قیمت ریال در برابر ارزهای خارجی، مهم‌ترین مسئله‌ای است که در ماه‌های اخیر شاهد آن هستیم.

آقای میلانی که معتقد است تحریم‌های موجود، به آرامی کمر اقتصاد ایران را می‌شکند، همچنین می‌گوید که اگر ایران را با دیگر کشورهای نفت‌خیز منطقه مقایسه کنید، متوجه خواهید شد که چگونه سطح استاندارد زندگی مردم کاهش یافته و تحریم‌ها به رغم اظهارات مقام‌های ایرانی، تاثیرگذار بوده است.

به گفته آقای میلانی، کاهش ارزش ریال و نوسانات مدام ارزهای خارجی در این کشور موجب شده است که وضع اقتصاد ایران دچار هرج و مرج شود و دیگر هیچ سرمایه‌گذاری، اعم از داخلی و خارجی حاضر به سرمایه‌گذاری در این کشور نباشد.

به قرار معلوم دولت ایران برای اولین‌بار تصمیم گرفته است که در قیمت‌گذاری مرغ وارد شود، چرا که براساس برآوردهای وزارت صنعت، با محاسبه کنجاله سویای ۸۳۰ تومانی که به دامداران تحویل می‌شود و محاسبه نرخ دستمزد و سایر هزینه‌ها، قیمت مرغ نباید بیش از ۵ هزار تومان باشد.

اما فرشاد خراسانی، تولیدکننده مرغ در ایران، به بخش فارسی بی‌بی‌سی گفت که کنجاله را به قیمت یک هزار و ۶۰۰ تومان خریداری کرده است، در نتیجه محصولاتش به قیمت بیشتری تولید می‌شود و اگر دولت بخواهد با قیمت‌گذاری دستوری، وارد بازار شود، به ناچار واحدهای تولیدی باید فعالیت خود را برای جلوگیری از ضرر و زیان‌های بیشتر متوقف کنند.

به گفته آقای خراسانی، هم‌اکنون بسیاری از واحدهای تولیدی با نصف ظرفیت کار می‌کنند و واحدهای کوچکتر با خطر ورشکستگی مواجه شده‌اند.

آنچه مسلم است، نابسامانی‌های اخیر در تامین نهاده‌های دامی موجب شده است برخی واردکنندگان بتوانند با فروش واردات خود در بازار آزاد، به سودهای کلانی دست یابند.

دولت نیز تصمیم گرفته است تا با واردات کنجاله به میزان زیاد و واردات انبوه مرغ منجمد، با تاثیرات ناشی از تحریم‌ها مقابله کند و به این ترتیب در ایام ماه رمضان پاسخگوی نیاز مردم باشد، اما اتحادیه سراسری مرغداران گوشتی ایران، این اقدام را دامن زدن عوامل سودجو به شرایط فعلی و سوءاستفاده از تئوری واردات مرغ توصیف کرده است.

البته در حالی که مقام‌های ایران از واردات مرغ و کنجاله سویا سخن می‌گویند، همچنان معلوم نیست که با توجه به گسترده‌تر شدن تحریم‌ها به‌ویژه تحریم مبادلات ارزی با بانک مرکزی ایران، چگونه این کار عملی است.

تجارت پایاپای

ایران ناگزیر است در قبال فروش نفت به تجارت پایاپای روی آورد

یکی از مکانیزم‌های تجارت در چارچوب پایاپای است و دولت ایران می‌خواهد که در قبال فروش نفت و گاز خود از این روش بهره بگیرد تا با آثار تحریم‌ها مقابله کند.

محسن مسرت می‌گوید که این امکان برای ایران وجود دارد تا بدون استفاده از ارز خارجی به تجارت بپردازد، چه بسا در ابتدا هم این کار ساده و منطقی به نظر برسد، اما مشکلات تکنیکی بسیاری در مسیر اجرای این روش است.

به گفته آقای مسرت، این نوع تجارت در ارتباط با اقلام کلان از قبیل چدن، فولاد و کالاهایی از این دست، در مقابل نفت قابل محاسبه است، اما اگر کشورهایی مثل چین، هند و روسیه بخواهند در قبال نفت به ایران کالاهای اساسی مثل مواد غذایی بدهند، آن وقت مشکل محاسبه و قیمت‌بندی مطرح می‌شود.

"در حقیقت شما وزن و قیمت جهانی نفت را از یک طرف دارید و از طرف دیگر به یک برنامه‌ریزی و کنترل دقیق از جانب طرفین مبادله نیازمندید تا این معامله منصفانه باشد، چون قیمت‌ها مرتب در حال تغییر است و عملا این امکان عادلانه برای تجارت بدون ارز خارجی وجود ندارد."

آقای مسرت می‌گوید: به جز چین که فضای اقتصادی آن کاملا متفاوت است، در کشورهای سوسیالیستی این تجربه صورت گرفت، اما هیچگاه به موفقیت نرسید و همیشه مشکل کمبود کالا مطرح بود.

در عین حال، بخش اندکی از کنجاله‌های روغنی از کارخانه‌های روغن‌کشی داخلی تامین می‌شود، اما این کارخانه‌ها نیز این روزها به دلیل تحریم‌ها با مشکلاتی روبه‌رو هستند و تولیدکنندگان می‌گویند که اخیرا آنها دانه‌ای در اختیار ندارند که روغن آن را بکشند چه برسد به این که کنجاله‌ای تولید شود.

به هر حال، در شرایطی که نگاه بسیاری از تولیدکنندگان ایران به مذاکرات اتمی ایران و تصمیم حکومت این کشور دوخته شده است، این دیدگاه وجود دارد که بسیاری از واحدهای تولیدی داخلی در سالی که آیت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، آن را سال تولید ملی و حمایت از کار و سرمایه ایرانی نامیده است، به ورطه ورشکستگی کشیده شده‌اند.