آرای باطله در ۱۳ دوره انتخابات ریاست جمهوری ایران

موضوع آرای باطله در انتخابات ریاست جمهوری و شورای شهر ۱۴۰۰ خبرساز شده است. آرای باطله دومین رای انتخابات ریاست جمهوری و رای اول انتخابات شوراها در برخی از شهرها از جمله اهواز، همدان، کرج و اراک بوده است.

آرای باطله در انتخابات ریاست جمهوری بر اساس آمار رسمی حدود ۱۳ درصد کل آرا بوده است و در انتخابات شوراها در برخی استان‌ها میزان آرای باطله به بیش از ۲۰ درصد نیز رسیده است. از جمله در استان مازندران تعداد آرای باطله حدود ۳۱۹ هزار معادل ۲۱.۲ درصد آرا باطله بوده و در استان کردستان در انتخابات شوراها نیز از حدود ۴۵۱ هزار رای ۳۳۳ هزار رای صحیح و ۱۱۷ هزار رای باطله بوده است.به این ترتیب ۲۶ درصد آرا در این استان باطله بوده است.

برخی از چهره‌های سیاسی درباره این وضعیت هشدار داده‌اند و تحلیل‌هایی از دلیل افزایش این آمار مطرح شده است.

عباس آخوندی، وزیر سابق راه و شهرسازی، خواستار آن شده که اعضای شورای نگهبان "مسئولیت حقوقی و اخلاقی خود در تأثیرگذاری بر پشت‌کردن مردم به صندوق‌های رأی را بپذیرند و جبران کنند" و همچنین رئیس‌جمهور "رسما از مردم پوزش بطلبد و راهی برای جبران بیابد."

تقی آزاد ارمکی، جامعه شناس، نیز گفته که"هیچ هشداری برای حاکمیت نیست، بلکه هشداری به گروه‌های سیاسی است."

به گفته تقی آزاد ارمکی، "اگر این رای دهندگان به نظام انتخاباتی اعتراض داشتند، رای نمی‌دادند پس آنها کسانی هستند که آمده‌اند و رای داده‌اند و مشارکتی هستند ولی کاندیدای مطلوبشان وجود نداشت."

مصطفی پوریانی، معاون سیاسی، امنیتی و اجتماعی فرمانداری کرج، نیز گفته که رای سفید از لحاظ قانونی هیچ مشکلی ندارد و اینکه بیش از ۳۸ هزار رأی باطله در کرج وجود داشته "مسئله حادی نیست."

در عین حال احمد توکلی فعال سیاسی اصولگرا اعتقاد دارد: "وقتی یک عده هم شرکت می‌کنند و رأی باطله می‌دهند، نشان دهنده این است که ما این راه را قبول نداریم." او در عین حال گفته "کسی که رأی نداد با دموکراسی و جمهوری اسلامی قهر نکرده، بلکه با ما، آقای روحانی و آقای جنتی قهر است."

مرکز افکارسنجی دانشجویان ایران ایسپا روز ۳۰ خرداد با اشاره به پاسخ برخی از افراد که در نظرسنجی این مرکز گفته بودند در انتخابات شوراها شرکت و در انتخابات ریاست جمهوری شرکت نمی‌کنند، اعلام کرده بود که پیش‌بینی می‌کرده "تعداد آرای باطله چندین برابر انتخابات‌های پیشین است."

روزنامه خراسان نیز نوشت که باید وزارت کشور آمار جزئی تری از آرای باطله ارائه کند که در آن تعداد آرای سفید، تعداد آرایی که در آن اسامی برای شوخی نوشته شده‌اند و آرایی که در صندوق‌های اشتباه انداخته شدند وجود داشته باشد تا بتوان با شناخت بیشتر، این اتفاق را ارزیابی کرد.

این روزنامه همچنین یادآوری کرد که برخی افراد تنها برای اینکه شناسنامه‌شان مهر بخورد در انتخابات شرکت می‌کنند و به همین دلیل به نامزدی رای نمی‌دهند.

در حالی که برخی تحلیلگران موضوعاتی چون نارضایتی گسترده یا نبود نامزد مطلوب را دلیل بالای آرای باطله دانسته‌اند، مقامات وزارت کشور همزمانی انتخابات ریاست جمهوری و شوراها را از جمله دلایل بالا بودن این آمار ذکر کرده‌اند. این استدلال در حالی مطرح شده که انتخابات گذشته شوراها نیز همزمان با ریاست جمهوری برگزار شده است.

روح الله جمعه‌ای، مشاور وزیر کشور، در حساب کاربری خود در توییتر نوشت: "اختلاف آرای اعلامی با آرای شمارشی، مربوط به تعرفه‌هایی است که توسط رای دهنده اخذ شده ولی به صندوق انداخته نشده یا با توجه به برگزاری همزمان چهار انتخابات با هم اشتباهی توسط رای دهنده در صندوق مربوط به انتخابات دیگر انداخته شده است."

برخی از تحلیلگران اما گفته‌اند که این آرا باید جزو آرای غیر قابل شمارش محسوب می‌شدند چرا که در قانون انتخابات ریاست جمهوری آرای غیر قابل شمارش و آرای باطله از یکدیگر تفکیک شده‌اند.

بر اساس این قانون آرای سفید یا آرای غیر قابل خواندن "باطل" محسوب می‌شوند اما برخی آرای دیگر از جمله آرای درون صندوق فاقد لاک و مهر انتخاباتی یا آرایی که با شناسنامه افراد فوت شده یا غیر ایرانی داده شده باشند، آرای غیر قابل شمارش محسوب می‌شوند.

جمال عرف، رییس ستاد انتخابات کشور، آرای باطله غیر مأخوذه (آرای غیر قابل شمارش) درون صندوق را ۱۰۰ هزار و ۲۳ رای ذکر کرده و آرای باطله را سه میلیون و ۷۴۰ هزار و ۶۸۸. با این حال تفاوت مجموع آرای نامزدها و کل آرا و آرای باطله بیش از ۴۰۰ هزار رای بوده است و مشخص نیست که چرا این آرا جزو آرای غیرقابل شمارش محسوب نشده است.

آمار باطله در ۱۳ دوره انتخابات

به جز انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۰ آرای باطله در برخی انتخابات دیگر نیز خبرساز شده است. همچنین در برخی دوره‌ها به خصوص در دهه ۶۰ و ابتدای دهه ۷۰ آمار متفاوتی درباره آرای باطله بیان شده است.

اولین دوره؛ ۱۴۹ هزار، جایگاه چهارم

در اولین دوره انتخابات ریاست جمهوری در سال ۵۸ آرای باطله ۱۴۹ هزار و ۶۹۸ رأی بود که جایگاه چهارم محسوب می‌شد و پس از آن داریوش فروهر،۱۳۳ هزار و ۴۷۸ رأی کسب کرد. مجموع آرای این دوره ۱۴ میلیون و ۱۵۲ هزار و ۸۸۷ رای بوده است. به این ترتیب آرای باطله ۱ و ۵ صدم درصد (۱.۰۵) کل آرا بوده است.

دومین دوره؛ ۴۶۵ هزار، جایگاه سوم

در دومین دوره انتخابات ریاست جمهوری در مرداد ۶۰ آرای باطله ۴۶۵ هزار و ۱۷۵ رای بود که جایگاه سوم را داشت و علی اکبر پرورش با ۳۸۹ هزار و ۶۴۶ رای در جایگاه چهارم بود. در این دوره حدود ۱۴ میلیون و ۵۳۲ هزار و ۸۲۶ تن در انتخابات شرکت کردند. آرای باطله در این دوره ۳ و ۲ دهم (۳.۲) درصد کل آرا بوده است.

سومین دوره؛ ۳۳۵ هزار، جایگاه دوم

در سومین دوره انتخابات ریاست جمهوری در مهر ۶۰ نیز آرای باطله دوم شد. در این انتخابات آرای باطله ۳۳۵ هزار و ۳۳۴ رای بود و علی‌اکبر پرورش با ۳۲۰ هزار و ۲۵۰ رای در جایگاه بعدی. ۱۶ میلیون و ۲۹ هزار و ۲۹۴ تن در انتخابات شرکت کردند.

به این ترتیب درصد آرای باطله دو و ۹ صدم درصد (۲.۰۹) بوده است. هر چند در این دوره نیز آرای باطله در جایگاه دوم بود اما در سال ۱۴۰۰ میزان آرای باطله حدود ۱۳ درصد کل آرا شده و بیشترین درصد آرا نسبت به همه انتخابات را داشته است.

چهارمین دوره؛ ۳۳۵ هزار، جایگاه سوم

در چهارمین دوره انتخابات ریاست جمهوری در سال ۶۴ آرای باطله ۳۵۵ هزار و ۴۷ رای بود که جایگاه سوم را داشت و حبیب‌الله عسگراولادی با ۲۸۳ هزار و ۲۹۷ رای چهارم محسوب می‌شد. در این دوره ۱۴ میلیون و ۲۴۴ هزار و ۲۹۷ تن شرکت کردند و درصد آرای باطله در این انتخابات ۲ و ۴۹ درصد (۲.۴۹) بوده است.

پنجمین دوره؛ ۲۶۹ هزار، جایگاه آخر

در پنجمین دوره انتخابات ریاست جمهوری در سال ۶۸ آرای باطله ۲۶۹ هزار و ۶۰۰ رای بود. در این انتخابات ۱۶ میلیون و ۴۳۹ هزار و ۲۴۱ رأی داده شد و اکبر هاشمی رفسنجانی با ۱۵ میلیون و ۵۳۷ هزار و ۳۹۴ رای برنده و عباس شیبانی با ۶۳۲ هزار و ۲۴۷ رای دوم شد. آرای باطله در این دوره یک و ۶ درصد (۱.۶) کل آرا بوده است.

ششمین دوره؛ یک میلیون، جایگاه سوم

در سال ۷۲ و ششمین دوره انتخابات ریاست جمهوری ۱۶ میلیون و ۷۹۶ هزار و ۸۷۷ نفر شرکت کردند. رقم‌های متفاوتی درباره آرای باطله در این دوره اعلام شده است. در حالی که در برخی گزارش‌ها میزان آرای باطله را ۳۱۷ هزار رای اعلام کرده مجموع تفاوت رای نامزدها و کل شرکت کنندگان یک میلیون و ۷۰۰ هزار رای بوده است. در صورت لحاظ شدن هر کدام از این دو آمار نیز آرای باطله جایگاه سوم را داشته است.

احمد توکلی نامزد انتخابات ریاست جمهوری اعلام کرده که در این دوره تقلب‌هایی به نفع اکبر هاشمی رفسنجانی شده اما در نتیجه انتخابات تاثیرگذار نبوده است.

هفتمین دوره؛۲۴۰ هزار، جایگاه آخر

در هفتمین دوره انتخابات ریاست جمهوری در سال ۷۶ آرای باطله ۲۴۰ هزار و ۹۶۶ رای بود که جایگاه پنجم و آخر را داشته است. محمد محمدی ری‌شهری با ۷۴۴ هزار و ۲۰۵ رای چهارم بوده است. آرای باطله در این دوره ۸۵ صدم درصد (۸۵. ) بوده است.

هشتمین دوره؛ ۴۸۲ هزار، جایگاه چهارم

در سال ۸۰ و هشتمین دوره ۲۸ میلیون و ۱۵۵ هزار و ۱۹ نفر در انتخابات شرکت کردند. با محاسبه تفاوت آرای نامزدها و آرای کل تعداد آرای باطله و غیر شمارش شده ۴۸۲ هزار و ۵۴۹ رای بوده که ۱ و ۷ دهم درصد (۱.۷) آرا را شامل می شود. آرای باطله در این دوره در جایگاه چهارم قرار داشته و پس از آن عبدالله جاسبی با ۲۶۰ هزار و ۸۲ رای در جایگاه پنجم محسوب می‌شده است.

نهمین دوره؛ یک میلیون، جایگاه آخر

در سال ۸۴ و نهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری ۲۹ میلیون و ۳۱۷ هزار و ۴۲ تن شرکت کردند. آرای باطله در این انتخابات نیز یک میلیون و ۲۲۱ هزار بود. در این دوره آرای باطله در جایگاه آخر قرار داشت و ۴ و ۱۶ درصد (۴.۱۶) درصد آرا را شامل می‌شد.

دهمین دوره؛ چهار صد هزار، جایگاه سوم

در دهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری در سال ۸۸ موضوع آرای باطله از جهات متعددی جنجال‌برانگیز شد. یکی از نکات قابل تامل در مورد نتایج انتخابات ریاست جمهوری آن بود که تا زمان اعلام نتایج شمارش بیش از ۳۰ میلیون رای از مجموع کل آرای ریخته شده به صندوق‌ها، حتی یک رای هم باطله اعلام نشده بود.

بعد از چند ساعت توقف در اعلام نتایج، "نتایج نهایی انتخابات" منتشر شد، که تنها نتایجی بودند که در آنها، بر خلاف ده نوبت قبلی، حدود ۴۰۰ هزار رای به ستون "آرای باطله" اختصاص یافته بود، بدون هیچ توضیحی در مورد این که چطور در ده نوبت قبلی، بیش از ۳۰ میلیون رای شمرده شده بود بدون آنکه رایی باطله در میانشان باشد.

آرای مهدی کروبی بیش از ۳۳۳ هزار اعلام شد که کمتر از آرای باطله بود. کروبی نیز اعلام کرد که این رقم برای انتقام از انتقادات او به رهبر جمهوری اسلامی "ساخته" شده است.

در نهایت اعلام شد که آرا باطله نیز چهار میلیون و ۹ هزار و ۳۸۹ رای بوده که معادل ۱ و ۴ (۱.۴) درصد کل آرا و در جایگاه سوم بود.

یازدهمین دوره؛ یک میلیون، جایگاه ششم

در یازدهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری در سال ۹۲ آرای باطله یک میلیون و ۲۴۵ هزار بوده که جایگاه ششم را داشته و محمد غرضی با ۴۴۶ هزار و ۱۵ رای جایگاه هفتم را داشت. در این انتخابات ۳۶ میلیون و ۹۳۸ هزار و ۶۵۱ شرکت کردند و آرای باطله ۳ و ۳ (۳.۳) درصد آرا بوده است.

دوازدهمین دوره؛ یک میلیون، جایگاه سوم

در دوازدهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری در سال ۹۶ آرایباطله یک میلیون و ۲۰۰ هزار و ۹۳۱ رای بوده که جایگاه سوم را داشته و مصطفی میرسلیم با ۴۷۸ هزار و ۲۶۷ رای جایگاه چهارم را داشته است. در این انتخابات ۴۱ میلیون و ۳۶۵ هزار و ۶۷۶ نفر رای دادند که درصد آرای باطله ۲و ۹ (۲.۹) درصد بوده است.