بایدن یا ترامپ؛ ایران راهی جز مذاکره با آمریکا دارد؟

دونالد ترامپ٬ رئیس جمهوری آمریکا٬ گفته است که بعد از پیروزی در انتخابات اولین تماس تلفنی با او احتمالا از طرف رهبران ایران خواهد بود تا آمادگی شان را برای مذاکره و یک معامله اعلام کنند.

او چند سال است که منتظر این تلفن است و حتی شماره تلفن دفترش را هم به مقام‌های ایرانی داده که مبادا نداشتن شماره تلفن مانع این معامله بزرگ شود.

اما به نظر نمی رسد مقام‌های ایران برای مذاکره با او به این زودی‌ها آمادگی داشته باشند.

مذاکره با دولت آقای ترامپ برای آیت‌الله خامنه‌ای، رهبر ایران و تندروهای حامی او قابل تصور نیست. دونالد ترامپ کسی است که به توافق هسته‌ای که خود آمریکا معمار آن بود وفادار نماند. او کسی است با شدیدترین تحریم‌ها در تاریخ٬ در چارچوب سیاست فشار حداکثری، ایران را در آستانه ورشکستگی و فروپاشی اقتصادی قرارداده است و انزوای آن را عمیق‌تر از هر زمان دیگری کرده است. رئیس جمهوری آمریکا کسی است که فرمان قتل قاسم سلیمانی فرمانده سپاه قدس و یار نزدیک رهبر ایران را صادر کرد. انتقام خون او هنوز در دستور کار تندروهاست و بعید است که آنها به زودی با کاخ سفید برای مذاکره تماس بگیرند.

اما پیروزی دونالد ترامپ در انتخابات پیش رو برای آیت‌الله خامنه‌ای فاجعه‌بار خواهد بود. ادامه تحریمها و فشار حداکثری در دوره دوم ریاست جمهوری آقای ترامپ در این شرایط اقتصادی ممکن است پایه های حکومت روحانیون را متزلزل کند - به خصوص که نارضایتی عمومی به اوج رسیده و کمبودها و گرانیها می‌رود که کشور را با موج دیگری از اعتراض ها روبرو کند.

جنگ هم همچنان بر روی کشور سایه انداخته است و کمتر کسی روی اطمینان بخشی های آیت الله خامنه ای که جنگ نمی شود حساب باز کرده یا آرامش خاطر پیدا کرده است. سیاست های هر دو طرف جنگ را محتمل کرده است.

به نظر نمی‌رسد سیاست نه مذاکره و نه جنگ آیت الله خامنه ای راهی برای خروج از این اوضاع برای ایران باز گذاشته باشد مگر پیروزی جو بایدن، کاندیدای حزب دموکرات، که ایران امیدوار است سیاست فشار حداکثری را رها کند.

پیروزی جو بایدن که گفته است به توافق هسته‌ای برمی‌گردد و دیپلماسی را جایگزین برخورد و جنگ می‌کند بهترین راه خروج از این بحران و بن‌بست برای رهبر ایران و تندروهای افراطی اطراف اوست که به رغم همه مسایل تاکید می‌کنند برای آنها فرق نمی‌کند که چه کسی در آمریکا سر کار بیاید چون هر دو حزب با ایران دشمنی ها و کینه های عمیقی دارند.

برای تندروها در ایران مذا‌کره با دولت جو بایدن به مراتب قابل هضم تر است و می تواند به برداشته شدن دست کم بخشی از تحریمها منجر شود. او نه در اعمال مجدد تحریمها دستی داشته و نه در صدور دستور قتل قاسم سلیمانی نقشی داشته است. بایدن اگر چه به اندازه باراک اوباما پیگیر صلح و مذاکره نیست اما می‌خواهد به توافق هسته‌ای برگردد. او می گوید خطرات ناشی از رفتار ایران در منطقه و تهدیدهای ایران به امنیت آمریکا را درک می کند و می خواهد با کار با همپیمانان اروپایی آمریکا تهدید های ایران را برطرف کند.

روشن است که در ایران دست کم حسن روحانی از عمق فروپاشی اقتصادی کشور با جزییات آگاه است و چاره ای جز مذاکره در پیش رو نمی بیند. آقای روحانی اخیراً از صلح‌جویی امام حسن٬ امام‌ دوم شیعیان٬ سخن به میان آورد که دعوتی از آیت الله خامنه ای برای بررسی امکان مذاکره با آمریکا تلقی شد.

صرف نظر از اینکه چه کسی در انتخابات آمریکا پیروز شود. امام دوم شیعیان در صدر اسلام در مقابل نیروی برتر معاویه که او را به جنگ تهدید کرده بود صلح را انتخاب کرد و از ادعای رهبری مسلمانان گذشت چون طرفدارانش خواهان جنگی نابرابر نبودند.

ایران باید ۹ ماه دیگر انتخابات ریاست جمهوری اش را برگزار کند و از هم اکنون تندروها برای نام نویسی صف بسته اند - کسانی که بعید است بتوانند پرچمدار مذاکره و صلح باشند. شاید رئیس جمهوری ایران از حالا می‌خواهد که با مطرح کردن نیاز به مذاکره آیت الله خامنه ای را وادار کند که راه را برای تماس با آمریکا، چه قبل و چه بعد از انتخابات ایران، و انتخاب کسی غیر از آنهایی که صف بسته اند، باز کند. او در این زمینه تجربه دارد. او همچنین می داند که مشکلات مالی ایران به قدری جدی است که اتلاف وقت ممکن است خطرناک باشد.

از سوی دیگر آقای بایدن گفته است نمی گذارد تحریمهای آمریکا بر توانایی مقابله با کووید-۱۹در ایران تاثیر بگذارد - سخنانی که در را برای نگه داشتن تحریم های حداکثری باز گذاشته است.

به نظر می رسد او می خواهد از تحریمها به عنوان اهرم فشاری بر ایران برای شروع مذاکره و رسیدن به توافقی جامع با ایران استفاده کند - توافقی که به همه جنبه های تهدید آمیز رفتار ایران خاتمه بدهد.

همه شواهد حاکی است که تحریم‌های آمریکا علیه ایران به این زودی ها٬ حتی اگر مذاکرات هم شروع شود٬ برداشته نخواهد شد. آقای بایدن در سیاستهایش در قبال ایران می خواهد ایران همه آمریکایی‌های زندانی را که می گوید بنا‌حق در ایران اسیر هستند آزاد کند. او بر حقوق بشر و نیاز به بهبود کارنامه حقوق بشر ایران و آزادی زندانیان سیاسی هم تاکید دارد.

در سال ۱۹۷۷ تمرکز جیمی کارتر، رئیس جمهوری آمریکا بر حقوق بشر در سیاست خارجی‌اش رژیم شاه را مجبور به اصلاحاتی کرد که نهایتاً به انفجار نیروهای متراکم شده سیاسی در کشور و یک انقلاب تمام عیار منجر شد. ۴۳ سال بعد٬ انتخابات ۲۰۲۰ آمریکا درست هنگامی صورت می‌گیرد که حقوق بشر و دموکراسی ممکن است تاکید مجدد دولت دموکرات ها در سیاست خارجی‌شان باشد.

بخش بزرگی از مردم ایران از تاکید تازه آمریکا بر نیاز به بهبود اوضاع حقوق بشر و آزادی‌ها استقبال خواهند کرد. اما فشار اقتصادی، کمبودها و گرانیها کمر خیلی ها را خم کرده‌ است. آنها شاید نتوانند منتظر نتایج مذاکراتی بمانند که ممکن است سالها طول بکشد بخصوص اگر در این مدت تحریمها هم ادامه داشته باشد.

نسل جوانتر که آینده ای برای خود نمی بیند، بیشتر از بقیه برای تغییر بی صبر است و ممکن است منتظر نماند. بخش مهمی از این جوانان حتی به ادامه ریاست جمهوری دونالد ترامپ امید دوخته اند که پایه های حکومت ایران را سست کند. با نارضایتی‌هایی عمومی که به سطح بی سابقه ای رسیده مسیرهای پیش رو برای مردم و حکومت هیچکدام راه‌گشا بنظر نمی‌آید.