افزایش قیمت بنزین و اعتراض‌ها؛ از فرانسه تا اکوادر

تغییر قیمت سوخت برای هیچ کشوری آسان نیست. نه برای کشورهایی با نرخ ثابت سوخت و نه برای کشورهایی با نرخ شناور. تغییر در این مولفه هر چقدر هم اندک باشد بلافاصله در جیب مردم عادی خودش را نشان می‌دهد.

فراگیری تاثیرات افزایش قیمت سوخت در زندگی عمومی مردم سبب شده است تا مخالفت‌ با آن نیز خیلی سریع گسترده شود و حتی در مواردی با آشوب همراه باشد. صندوق بین‌المللی پول و بانک جهانی که مشوق سیاست شناور و غیرسوبسیدی شدن بهای انرژی در همه کشورهای دنیا هستند همواره نگرانی خود را از ناآرامی‌های احتمالی بعد از تغییر در قیمت سوخت اعلام کرده‌اند.

افزایش قیمت سوخت می‌تواند در کشورهای دموکراتیک به بهای روی برگرداندن مردم از حزب برنده و دولت مستقر شود. در کشورهایی با سیستم سیاسی بسته، اقتدارگرا و خودکامه بهای سنگین‌تر هم محتمل است. افزایش بهای انرژی در این نظام‌های سیاسی در برخی موارد سبب سرنگونی حکومت‌ها شده است. برای نمونه، در دهه ۹۰ میلادی، اندونزی تحت دیکتاتوری سوهارتو، کشوری با ثبات تصور می‌شد که چشم‌اندازی برای تغییرات دموکراتیک نداشت. تصمیم برای کاستن از یارانه انرژی در سال ۱۹۹۸ چنان موجی از اعتراض در میان مردم خاموش اندونزی ایجاد کرد که حکومت سوهارتو را چند ماه سرنگون ساخت.

دیکتانوری نظامی در میانمار نیز در سال ۲۰۰۷ و با اعتراض راهبان بودایی به افزایش قیمت سوخت و گسترش آن در سال‌های بعد در معرض سرنگونی قرار گرفت. به گفته دولت ۳۱ نفر در این اعتراضات کشته شدند. هرچند راهبان بودایی تعداد کشته شده‌ها را بسیار بیشتر از این تعداد می‌دانند. آزادی آنگ‌سان‌سوچی، رهبر مخالفان در سال ۲۰۱۰ و تضعیف نقش نظامیان در سیاست این کشور پی‌آمد این اعتراضات بود.

در یک‌سال گذشته نیز افزایش قیمت سوخت کشورهای مختلف جهان را درگیر کرده است. در برخی از کشورها اعتراضات بیشتر جنبه نافرمانی مدنی داشته و در برخی دیگر به درگیری‌های شدید و خشونت کشیده شده است.

هائیتی؛ نان هم نداریم بخوریم

در تیرماه سال ۱۳۹۷ با فشار صندوق بین‌المللی پول، دولت هائیتی تصمیم گرفت تا یارانه انرژی را حذف کند. معنای این تصمیم، افزایش ۳۸ درصدی قیمت بنزین و ۴۷ درصدی گازوئیل بود. بلافاصله اعتراضات عمومی هائیتی را فراگرفت. جاده‌ها مسدود شد، چندین پمپ ‌بنزین به آتش کشیده شد و ساختمان‌های دولت هدف حمله معترضان قرار گرفت. اعتراضات که از پورتو پرنس پایتخت این کشور آغاز شده بود به سرعت به دیگر شهرهای هائیتی نیز تسری پیدا کرد.

بیشتر بخوانید:

طیف گسترده‌ای از طبقه فرودست این کشور که پیشتر چندین اعتراض پراکنده به وضعیت معیشتی انجام داده بودند در مرکز این اعتراضات قرار داشتند. نهایتا دولت هائیتی دربرابر اعتراض‌ها تسلیم شد و اعلام کرد که فعلا به توصیه صندوق بین‌المللی پول عمل نخواهد کرد. دولت هائیتی پیش از آن اعلام کرده بود با حذف سوبسید انرژی، منابع حاصل صرف بهبود برنامه‌های رفاهی و نوسازی زیرساخت‌های کشور خواهد شد.

فرانسه؛ بهانه‌ای جدید برای جلیقه‌زردها

دقیقا یک‌سال پیش و در روز ۱۷ نوامبر با اعلام دولت فرانسه مبنی بر اعمال مالیات سبز بر بنزین و گازوئیل، شهرهای مختلف فرانسه عرصه اعتراضات گسترده به این تصمیم شد. این مالیات جدید به طور متوسط سبب افزایش ۲.۹ سنتی بنزین و ۶ و نیم سنتی گازوئیل می‌شد. برآورد شده بود که در این اعتراضات حدود یک‌چهارم فرانسوی‌ها به خیابان آمده‌اند و نارضایتی‌شان را اعلام کرده‌اند.

معترضان جلیقه ‌زرد که پیش‌تر هر شنبه در شهرهای مختلف فرانسه دست به اعتراض می‌زدند در این ناآرامی‌ها نیز با بستن اتوبان‌ها، حمل و نقل جاده‌ای در فرانسه را مختل کردند. یک نفر از معترضان نیز در جریان این ناآرامی‌ها با برخورد به ماشین پلیس جان باخت.

اکوادور، اعتراضات خونین

در ماه گذشته نیز فشار صندوق بین‌المللی پول به دولت اکوادور برای حذف یارانه انرژی در ازای اعطای وام ۴میلیارد و ۲۰۰ میلیدون دلاری سبب بروز اعتراضاتی خونین شد. انتظار می‌رفت که حذف یارانه انرژی سبب افزایش ۱۰۰ درصدی قیمت بنزین و گازوئیل در این کشور آمریکای لاتین شود. بخش زیادی از مردم این کشور با بستن راه‌های اصلی، حمل و نقل در این کشور را مختل کردند.

دامنه این اعتراضات در کیتو، پایتخت اکوادور چنان گسترده بود که در آن‌جا حکومت نظامی اعلام شد. چندین نفر در این اعتراضات کشته و صدها نفر زخمی شدند. نهایتا دولت اکوادور با میانجی‌گری کلیسای کاتولیک و سازمان ملل با معترضان وارد مذاکره شد و اعلام کرد که از تصمیمش برای برداشتن یارانه انرژی بازخواهد گشت.

استرالیا، هند، روسیه، افزایش کم سرو صدا

در چند سال گذشته افزایش قیمت انرژی در هند، استرالیا و روسیه نیز سبب شکل‌گیری اعتراضاتی عمدتا مدنی شده است.

در آبان ۹۷ افزایش ۷ سنتی در قیمت بنزین سبب شکل‌گیری چندین اعتصاب در استرالیا شد. عموم مردم با عدم مراجعه به پمپ بنزین‌ها خواهان عقب‌نشینی دولت از سیاست‌های مالیات عمومی شدند که افزایش در نرخ بنزین را سبب شده بود.

در خرداد همان سال هم اتفاق مشابهی در روسیه رخ داد. اعتراض به این رخداد در روسیه با بستن مسیرهای ورودی پمپ بنزین‌ها در چند استان این کشور صورت گرفت.

در هند نیز اعتراض به افزایش قیمت بنزین به درگیری معترضان با پلیش در ایالت‌های بیهار و گجرات شد. این اعتراضات که در شهریور ۹۷ رخ داد منجر به تعطیلی دفاتر دولتی، مدارس و مراکز تجاری شد. افزایش قیمت بنزین به دلیل افزایش جهانی قیمت نفت و کاسته‌نشدن از نرخ مالیات بر سوخت صورت گرفت.