کنسولگری چیست و وظایفش‌ کدام است؟

معترضان به سیاست های جمهوری اسلامی ایران در عراق به سرکنسولگری این کشور در کربلا حمله کرده و خسارت هایی به این ساختمان زده‌اند. کنسولگری چیست و چه فعالیتی انجام می‌دهد؟

دولت ها با کشورهایی که رابطه سیاسی دارند هیات دیپلماتیک و کنسولی مبادله می‌کنند. کادر دیپلماتیک دولت‌ها در کشور میزبان در محل سفارتخانه فعالیت دارد. ممکن است ماموران کنسولی هم در ساختمان سفارت در پاتیخت کشور میزبان مستقر باشند اما ماموریت آنها از ماموریت دیپلمات‌ها متفاوت است.

کار ماموران کنسولی چیست؟

ماموران کنسولی به طور عمده به اتباع کشور خود در کشور میزبان خدمات دولتی مورد نیازشان را ارائه می کنند. صدور یا تمدید گذرنامه، تایید اسناد از جمله سند ازدواج در کشور میزبان، صدور شناسنامه برای تازه متولدین، خدمات حقوقی مثل پذیرش وکالتنامه و ارسال آن به کشور مقصد، امور دانشجویی و تایید مدارک رسمی و تامین خدمات مورد نیاز بازرگانان و تجار، همه از وظایف ماموران کنسولی است.

چه افراد دیگری خدمات کنسولی دریافت می کنند؟

یکی از مهمترین خدمات کنسولی که کنسولگری ها یا سرکنسولگری ها ارائه می کنند، خدمات ویزا یا روادید است. اتباع کشور میزبان درخواست روادید خود را باید به این بخش ارائه کنند. برخی از مجوزهای تجاری یا راهنمایی های قانونی مورد نیاز تجار یا گردشگران هم از خدمات بخش کنسولی است.

تفاوت کنسولگری با سرکنسولگری چیست؟

دفتر نمایندگان کنسولی اگر در پایتخت کشور میزبان باشد به آن کنسولگری و در صورتی که در شهرهای دیگر غیر از پایتخت باشد، سرکنسولگری می گویند.

عالی‌ترین مقامی که در کنسولگری فعالیت می‌کند سرکنسول نامیده می شود. کشورها برای اعزام ماموران کنسولی باید اسامی آنها را به دولت میزبان بدهند. پس از موافقت دولت میزبان ماموران کنسولی عازم محل ماموریت خود می شوند. پس از سركنسول از نظر سلسله مراتب اداری، به ترتیب کنسول، کنسول‌یار و نمایندگان کنسولی قرار دارند.

سرکنسولگری دارای ‌حوزه ماموریت مشخص در جغرافیای مشخصی است. در صورتی که کشور میزبان اجازه بدهد کنسولگری می تواند خدمات به کشور ثالثی هم ارائه کند. مثلا در زمان قطع روابط ایران و بریتانیا، کنسولگری های جمهوری اسلامی در کشورهای فرانسه، آلمان و بلژیک خدمات کنسولی به ایرانیان مقیم بریتانیا می دادند.

سرکنسولگری ها باید چه تعداد باشد؟

در کشورهایی که مهاجران یا مسافران زیادی وجود دارد که در شهرهای مختلف کشور میزبان پراکنده هستند، کشورها موافقت دولت میزبان را برای گشایش سرکنسولگری در آن شهرها دریافت می‌کنند. به طور مثال جمهوری اسلامی ایران به جز کنسولگری خود در بغداد که در محل سفارت مستقر است، در شهرهای کربلا، بصره، نجف و اربیل و سلیمانیه این کشور هم دارای سرکنسولگری است. یا در افغانستان، جمهوری اسلامی ایران دارای کنسولگری در کابل و سرکنسولگری در هرات، قندهار و مزارشریف است. در برخی از کشورهای اروپایی هم به همین ترتیب است.

به طور مثال در آلمان که یکی از مقاصد مهاجران ایرانی است، به غیر از کنسولگری در پایتخت، ایران چند سرکنسولگری در شهرهای مختلف این کشور از جمله فرانکفورت و هامبورگ دارد.

لزومی ندارد که کشورها به همان تعداد سرکنسولگری که در کشور میزبان دارند به آن کشور اجازه گشایش سرکنسولگری در کشور خود را بدهند. تعداد سرکنسولگری ها به نیاز کشور مهمان و اجازه کشور میزبان بستگی دارد.

پیش از اشغال سفارت آمریکا در ایران که به قطع رابطه کامل دو کشور منجر شد، ایالات متحده به جز تهران در تبریز و شیراز و مدتی در خرشهر هم سرکنسولگری داشت در حالی که تعداد سرکنسولگری های ایران در ایالات متحده در زمان قطع روابط، بیش از ده سرکنسولگری بود.

آیا سرکنسولگری ها مصونیت دیپلماتیک دارند؟

مطابق قوانین بین المللی، مقررات حفاظت از ماموران کنسولی و کنسولگری ها مشابه وضعیتی است که دیپلمات ها دارند. هم ماموران کنسولی و هم ماموران دیپلماتیک هر دو دارای مصونیت سیاسی هستند که آنها را از پیگرد قضایی در کشور میزبان معاف می کند.

در صورتی که کشور میزبان فعالیت ماموران کنسولی را مغایر با ماهیت ماموریت آنها ارزیابی کند، می‌تواند از آنها بخواهد فورا خاک کشور محل ماموریت را ترک کنند.

سرکنسول ها هم استوارنامه دارند؟

ماموران کنسولی هم همانند ماموران دیپلماتیک دارای حکم رسمی از طرف دولت متبوع خود هستند. کنسول‌های پیشنهادی همانند ماموران دیپلماتیک برای صدور اجازه کار به کشور میزبان معرفی می شوند و پس از پذیرش از سوی کشور میزبان، حکم ماموریت آنها صادر می شود. به حکم انتصاب رئیس پست کنسولی "روانامه" و به حکم ماموریت سفرا یا روسای نمایندگی های دیپلماتیک "استوارنامه" می‌گویند.

با قطع رابطه دیپلماتیک رابطه کنسولی هم قطع می شود؟

قطع روابط ديپلماتيک به خودی خود موجب قطع روابط كنسولی نمی شود. دولت ها در زمان قطع رابطه دیپلماتیک می توانند با هم توافق کنند که روابط کنسولی خود را حفظ کنند و ارائه این خدمات را متوقف نکنند. به عبارت دیگر روابط دیپلماتیک و روابط کنسولی دو مقوله مجزا از هم است.