نگاهی به حوادث امنیتی ایران در سه دهه اخیر

ایران در منطقه پرتنش خاورمیانه، جزو کشورهای امن محسوب می‌شود. با این حال این کشور هم در سال‌های اخیر شاهد خشونت‌ها و حمله‌هایی مرگبار بوده است که مهاجمانش هدفی سیاسی یا اجتماعی را دنبال می‌کردند. وزارت اطلاعات ایران، بارها از خنثی کردن حمله‌هایی در تهران و شهرهای بزرگ دیگر خبر داده است. حکومت ایران در مواردی آمریکا و رقیبان منطقه‌ای خود را مسئول غیر مستقیم این حمله‌های معرفی کرده است. از طرفی نیروهای امنیتی ایران در مناطق مرزی شرق و غرب به صورت مداروم با گروه‌های مسلح درگیر هستند. در این گزارش تلاش شده، بحث برانگیزترین رخداد‌های امنیتی ایران در سه دهه اخیر مرور شود (توضیح بیشتر) با این توضیح که این گزارش شامل حمله‌های سیاسی اوایل انقلاب ایران و دهه ۱۳۶۰ نمی‌شود.

حمله به مراسم رژه در اهواز

۳۱ شهریور ۱۳۹۷

در جریان یک مراسم رژه در اهواز، چهار مهاجم با اسلحه به ستون رژه حمله کردند. در این حمله ۲۴ نفر کشته و حدود ۶۰ نفر زخمی شدند. بیشتر کشته شدگان نظامی بودند.

سه نفر از چهار مهاجم، در محل حمله کشته شدند و یک نفر هم که زخمی شده بود بعد از دستگیری در بیمارستان درگذشت. تا زمان تهیه این گزارش گروه موسوم به "مقاومت ملی احواز (اهواز)" و داعش مسئولیت این حمله را به عهده گرفته‌اند.

اما آیت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر ایران این حمله را "ادامه‌ توطئه‌ دولت‌های دست‌نشانده‌ی آمریکا در منطقه" دانسته است. حسن روحانی، رئیس جمهور ایران هم گفته که برای کشورش "روشن است چه گروهی این کار را کرده و به کجا وابسته هستند."

▲ بازگشت به بالا

حمله تهران: "داعش در پایتخت"

۱۷ خرداد ۱۳۹۶

دو حمله مسلحانه، تقریبا همزمان، ساختمان مجلس ایران و مقبره آیت‌الله خمینی را هدف قرار دادند. گروه موسوم به دولت اسلامی (داعش)، مسئولیت این حمله را پذیرفت، در این حمله‌ها ۱۷ نفر کشته و بیش از ۴۰ نفر زخمی شدند.

وزارت اطلاعات تعداد مهاجمان را "پنج نفر" اعلام کرده و گفته است که آنها جذب داعش شده، به خارج از ایران رفته و در عملیات موصل و رقه هم شرکت داشته‌اند. نام‌های آنها، "قیوم، ابوجهاد، رامین، سریاس و فریدون" نام برده است. نام خانوادگی این افراد به دلایل "امنیتی" ذکر نشده است.

در حمله مجلس، یک مهاجم جلیقه انفجاری همراهش را منفجر کرد. خبرگزاری‌های ایران عکس‌هایی از دستکم دو مهاجم دیگر، مسلح به کلاشنیکف و سلاح کمری منتشر کرده‌اند. یک شبکه اینترنتی مرتبط با داعش، ویدیویی را که ادعا می‌کند یکی از مهاجمان از داخل ساختمان مجلس فرستاده است منتشر کرده است. ظاهرا در این ویدیو کسی به زبان عربی شعارهای معمول داعش را تکرار می‌کند. مهرداد فرهمند خبرنگار بی‌بی‌سی در قاهره می‌گوید به نظر می‌رسد کسانی که صدایشان در فیلم می‌آید، عرب زبان نباشند.

تصویرهایی هم از انفجار و تیراندازی داخل محوطه مقبره آیت‌الله خمینی در جنوب تهران منتشر شده است. ظاهرا یکی از مهاجمان انتحاری بوده است.

این اولین حمله داعش در خاک ایران است که خبرساز شد و داعش مسئولیت آن را پذیرفت. مقام‌های ایران در سال‌های قبل از این حمله، از درگیری با اعضا یا نیروهای مرتبط با داعش در مناطق مرزی خبرداده بودند. اما آنطور که دستگاه‌های امنیتی ایران گفتند داعش تا قبل از این موفق به انجام "عملیات در عمق" نشده بود و حمله‌هایش محدود به "عملیات کور" در شهرهای مرزی بود.

در تیر ماه ۱۳۹۷ ایران از اعدام هشت متهم این پرونده خبر داد. در اطلاعیه دادسرای تهران آمده بود که اعدام شدگان با "عوامل اصلی حملات همکاری مستقیم داشتند.گ

▲ بازگشت به بالا

وزارت اطلاعات ایران؛ یک "اعتراف تلویزیونی"

۳۱ خرداد ۱۳۹۵

در سال ۱۳۹۵، با بالاگرفتن جنگ با داعش در عراق و سوریه و تاکید مقام‌های ایران به حمایت از نیروهای بسیج مردمی "حشد الشعبی" تهدید‌های تبلیغاتی داعش علیه ایران شدت گرفت. مقام‌های امنیتی ایران هم چند بار از دستگیری "اعضای داعش" در خاک ایران خبر دادند. وزارت اطلاعات ایران در اطلاعیه‌هایی دستگیرشدگان را "اعضای باند‌‌های تروریستی تکفیری" خواند و گفت آنها هنگام دستگیری در حال آماده کردن مقدامات حمله در شهر‌های بزرگ ایران بوده‌اند. در یک مورد، این "دستگیری‌ها" خبرساز شد.

خرداد ۱۳۹۵، وزارت اطلاعات ایران اطلاعیه‌ای منتشر کرد که درآن از "خنثی سازی چند بمب‌گذاری در تهران و چند استان" خبر داد و آن را به داعش نسبت داد. تلویزیون ایران هم فیلمی به نام "عمق ناکامی" پخش کرد که ظاهرا تعقیب و گریز دستگیرشدگان را نمایش می‌داد و در آن دو نفر از "دستگیر شدگان" به ارتباط با داعش اعتراف کردند.

محمود علوی وزیر اطلاعات ایران،گفته بود: "تروریست‌ها ۵۰ هدف انفجاری را شناسایی کرده بودند و مواد منفجره برخی از اهداف را آماده کرده و برخی دیگر را در حال تهیه، تدارک و دریافت بودند." آقای علوی افزوده بود "معادل ۱۰۰ کیلوگرم مواد آماده انفجار و ترکیبات پیش‌ساز آن" کشف شده و "از تحویل ۲ تن از این مواد به تروریست‌ها نیز پیشگیری شده است".

▲ بازگشت به بالا

انفجار بمب در مقبره آیت‌الله خمینی

۳۰ خرداد ۱۳۸۸

رسانه‌های ایران گزارش کردند که در یک انفجار انتحاری، در مقبره آیت‌الله خمینی، دو نفر کشته، و هشت نفر زخمی شدند. در آن زمان تهران و چند شهر دیگر صحنه درگیری‌های معترضان به نتیجه انتخابات و نیروهای امنیتی بود.

براساس گزارش‌های محدودی که درباره این رخداد منتشر شد، ظاهرا انفجار در کفشداری و قبل از ورود مهاجم به داخل مقبره اتفاق افتاده بود و مهاجم هم یکی از قربانیان بود.

▲ بازگشت به بالا

پرونده موسوم به "ترور دانشمندان هسته‌ای"

۱۳۸۸ تا ۱۳۹۱

در این دوره، آنطور که حکومت ایران می‌گوید در مجموع پنج نفر از "دانشمندان هسته‌ای ترور شدند." این پرونده، به دلیل هدف‌ها، نوع حمله و موقعیت زمانی آن، به یکی از بحث برانگیزترین موضوعات امنیتی ایران در سال‌های اخیر تبدیل شد. ایران، اسرائیل را به طرح ریزی و اجرای این حمله‌ها توسط اعضای سازمان مجاهدین خلق متهم کرد. اسرائیل دست داشتن در این پرونده را تایید یا تکذیب نکرده است.

مجید شهریاری، ۸ آذر ۱۳۸۸

استاد فیزیک دانشگاه شهید بهشتی نزدیک دانشگاه در اثر انفجار بمب کشته شد. همان روز یک استاد دیگر فیزیک در دانشگاه شهید بهشتی به نام فریدون عباسی دوانی هم از یک سوء قصد جان به در برد.

مسعود علیمحمدی، ۲۲ دی ۱۳۸۸

استاد فیزیک دانشگاه تهران بود که هنگام خروج از خانه‌اش در اثر انفجار یک بمب کشته شد. مقام‌های امنیتی گفتند که بمب در یک موتور سیکلت جاسازی شده بود که با زنجیر به درختی مقابل خانه آقای علیمحمدی قفل شده بود. یک سال بعد ایران مجید جمالی فش را عامل این حمله معرفی کرد. او بعد از پخش اعتراف تلویزیونی‌اش اعدام شد. او خود را "عامل موساد" سازمان اطلاعاتی اسرائیل معرفی کرد.

در یکی از اسناد ویکی لیکس، به طور غیر مستقیم به مجید جمالی فش، اشاره شده بود. او ظاهرا در جمهوری آذربایجان با یکی از مقام‌های وزارت خارجه آمریکا صحبت کرده بود. او که مربی ورزش‌های رزمی بود، گفته بود که به نیروهای امنیتی ایران آموزش می‌دهد. متن این گفتگو بدون اشاره به نام آقای جمالی فش، در اسناد وزارت خارجه ثبت و بعد درز کرده بود. بعضی از رسانه‌ها این سند را دلیل بازداشت و اعدام او می‌دانند. همچنین عکسی که تلویزیون ایران از "پاسپورت اسرائیلی" آقای جمالی فش منتشر کرده بود، به عنوان نمونه یک پاسپورت اسرائیلی در اینترنت موجود بود و فقط عکسش تغییر کرده بود که به تردیدها دامن زد.

داریوش رضایی نژاد، اول مرداد ۱۳۹۰

دانشجوی فوق لیسانس برق بود که در تهران کشته شد. رسانه‌های ایران اعلام کردند که او با وزارت دفاع ایران همکاری داشته است. گرچه درباره سطح "همکاری‌های" او تردیدهایی به وجود آمد.

مصطفی احمدی روشن، ۲۱ دی ۱۳۹۰

معاون بازرگانی سایت غنی سازی نطنز بود که در منطقه سیدخندان تهران کشته شد، مقام‌های امنیتی گفتند که یک موتور سوار، بمبی را (که ظاهرا آهنربا داشته) به خودروی حامل او چسبانده‌اند.

▲ بازگشت به بالا

جند الله و موج حمله‌های انتحاری در سیستان و بلوچستان

اوایل دی سال ۱۳۸۷، ایران بعد از سال‌ها شاهد یک حمله انتحاری بود که از زمان درگیری‌های بعد از انقلاب ایران در اوایل دهه ۱۳۶۰ بی‌سابقه بود. هدف حمله پاسگاه نیروی انتظامی بود و قربانیان نظامی بودند. این حمله اگرچه غیر نظامیان را هدف نگرفته بود اما آغازی بود بر رشته حمله‌های انتحاری در سیستان و بلوچستان.

گروه جند الله مسئولیت این حمله‌ها را به عهده گرفت. این گروه از حدود ۱۳۸۴ فعال شد و هدفش را "احقاق حق ملت سنی سیستان و بلوچستان" می‌خواند. این گروه اگرچه می‌گفت جدایی طلب نیست، اما در سخنان رهبر این گروه، عبد المالک ریگی، حرف از استقلال بود. در ادامه گزارش، حمله‌های خبرساز این گروه فهرست شده است که البته همه حمله‌های این گروه را در بر نمی‌گیرد بلکه به مرگبارترین آنها اشاره می‌کند.

برای اطلاعات جزئی‌تر از حوادث این دوره، گاهشمار زیر را ببینید:

کمتر از یک سال بعد از اولین حمله انتحاری جند الله، سیستان و بلوچستان شاهد حمله‌های خونینی بود، دو حمله انتحاری حدود ۵۰ نفر را کشت و ده‌ها نفر را زخمی کرد.

حمله انتحاری در مسجد شیعیان زاهدان

۷ خرداد ۱۳۸۸

انفجار بمب در یک مسجد شیعیان "علی ابن ابیطالب" در زاهدان بیش از ۲۰ نفر را کشت و ده‌ها نفر را زخمی کرد، جندالله مسئولیت حمله را به عهده گرفت.

حمله انتحاری در پیشین سیستان و بلوچستان

۲۶ مهر ۱۳۸۸

دو انفجار در همایشی با هدف ایجاد "وحدت میان عشایر شیعی و سنی" در سیستان و بلوچستان بیش از ۳۰ نفر را کشت. نورعلی شوشتری، جانشین فرمانده نیروی زمینی سپاه و رجب علی محمدزاده فرمانده سپاه استان سیستان و بلوچستان جزو کشته شدگان بودند. گروهی از سران قبایل و عشایر منطقه هم که مهمان مراسم بودند، کشته شدند. گروه جندالله مسئولیت حمله را به عهده گرفت و رسانه‌های ایران گفتند حمله انتحاری بوده است.

▲ بازگشت به بالا

دستگیری عبد المالک ریگی

چهارم اسفند ۱۳۸۸

وزارت اطلاعات ایران، خبر دستگیری عبد المالک ریگی، رهبر جند الله را اعلام کرد. نحوه دستگیری رهبر جند الله خبرساز شد. هواپیمایی که یکی از مسافرانش عبد المالک ریگی بود و از دوبی به یک کشور آسیای مرکزی می‌رفت، به دستور مقام‌های ایران در بندعباس فرود می‌آید و عبد المالک ریگی بازداشت می‌شود.

پس از بازداشت عبدالمالک ریگی، گروه جندالله انتخاب رهبر جدیدی انتخاب کرد. تلویزیون ایران هم اعترافات عبدالمالک ریگی را پخش کرد که او در آن ضمن پذیرش تمامی اتهاماتی که به او وارد شده بود، از ارتباط گروه تحت رهبری خود با نهادهای اطلاعاتی غربی سخن می‌گفت. اتهامی که مقام‌های ایران قبلا مطرح کرده بودند.

انفجار در مسجد جامع زاهدان

۲۵ تیر ۱۳۸۹

دو انفجار که ظاهرا انتحاری بودند، در مسجد جامع شهر زاهدان استان سیستان و بلوچستان، دستکم ۲۰ نفر را کشت و حدود ١٠٠ نفر را زخمی کرد. شماری از اعضای سپاه پاسداران هم در این حمله کشته شده اند. جندالله مسئولیت حمل را پذیرفت. این اولین حمله جندالله بعد از اعدام رهبر سابقش بود.

▲ بازگشت به بالا

رشته بمب‌گذاری‌های اهواز

سال ۱۳۸۴ در اهواز، با ناآرامی آغاز شد. جرقه این ناآرامی پخش نامه‌ای منسوب به محمدعلی ابطحی، رییس دفتر پیشین رییس جمهوری وقت ایران در اینترنت بود که در آن از طرح‌هایی برای تغییر ساختار جمعیتی خوزستان به زیان اعراب مطرح شده بود. دولت این نامه را جعلی خواند و محتوایش را تکذیب کرد، اما در اهواز ناآرامی بالا گرفت و کار به درگیری معترضان با پلیس و آتش زدن بانک‌ها ‌کشید. این ناآرامی‌ها که در آستانه انتخابات ریاست جمهوری بود، با یک رشته انفجار خونین همراه شد.

چهار انفجار در یک روز

۲۲ خرداد ۱۳۸۴

پیش از ظهر روز یکشنبه، پنج روز مانده به انتخابات ریاست جمهوری، چهار انفجار اهواز را لرزان. هفت یا هشت نفر کشته و بیش از ۷۰ نفر زخمی شدند.. سه مورد از انفجارها مقابل فرمانداری، سازمان مدیریت و برنامه‌ ریزی و سازمان مسکن و شهرسازی اهواز رخ داد و یک بمب هم مقابل یک خانه منفجر شد.

مقام‌های امنیتی شیوه بمب‌گذاری‌ها را مشابه روش‌های سازمان اطلاعات رژیم سابق عراق (استخبارات) دانست. حکومت ایران بریتانیا را به آموزش و تجهیز عاملان این حمله متهم کرد. اتهامی که بریتانیا رد کرد.

انفجار در تهران

همان روز در تهران هم یک بمب جاسازی شده در سطل زباله، یک نفر را کشت و سه نفر را زخمی کرد. خبرهایی هم از خنثی سازی یک بمب دیگر در تهران منتشر شد.

انفجار در بازار اهواز

۲۳ مهر ۱۳۸۴

دو انفجار که به فاصله چند دقیقه در بازار شهر اهواز، چهار نفر را کشت و دستکم صد نفر را زخمی کرد. بمب‌ها در سطل زیباله جاسازی شده بودند، و در شلوغی قبل از افطار منفجر شدند. یک سال بعد دو نفر در ارتباط با این انفجار اعدام شدند.

انفجار در بانک سامان

۴ بهمن ۱۳۸۴

دو بمب در اهواز منفجر شدند. بمب اول در شلوغی صبح در بانک سامان، که ۶ تا ۹ نفر را کشت (آمار متناقض است) و ده‌ها نفر را زخمی کرد. انفجار دوم که تلفاتی نداشت در اداره منابع طبیعی رخ داد که چند نفر را زخمی کرد.

بعد از این اهواز، دزفول و آبادان هم شاهد انفجارهایی بودند که تلفاتی در پی نداشت. چند مورد هم انفجار لوله‌های نفت و گاز گزارش شد. مقام‌های قضایی اعلام کردند که این انفجارها کار گروه‌های جدائی طلب، و وابستگان رژیم قبل با حمایت بریتانیا بوده است. اتهامی که بریتانیا رد کرد. مخالفان حکومت ایران هم دستگاه‌های امنیتی را به اعتراف گیری و اعدام فعالان سیاسی و اجتماعی عرب سنی برای سرکوب این اقلیت متهم کردند.

▲ بازگشت به بالا

کشتار در تاسوکی

۲۵ اسفند ۱۳۸۴

اعضای گروه جندالله که لباس نیروی انتظامی ایران را برتن داشتند، حدود ساعت ۹ شب در محور زابل- زاهدان در منطقه تاسوکی را بستند. آنها خودروهای حامل مسئولان محلی و شماری از خودروهای مسافران را متوقف کردند، دستکم ۲۲ نفر را به گلوله بستند و دستکم هشت نفر را گروگان گرفتند.

انتشار جزييات تازه از حمله مسلحانه در جاده زابل- زاهدان

شماری از مسئولان استان از جمله مسئول حراست فرمانداری و مسئول حراست امور آب زاهدان، یکی از روحانیون دفتر رهبر ایران در استان جزو کشته شدگان بودند و حسنعلی نوری، فرماندار زاهدان و ‬معاونش زخمی شدند.

مقام‌های ایران، آمریکا و بریتانیا را به حمایت از جند الله برای بی ثبات کردن شرق ایران متهم کردند، اتهامی که بریتانیا آن را رد کرد. سیمور هرش، روزنامه نگار سرشناس مجله نیویورکر، در آن زمان در مقاله‌ای با عنوان آماده شدن برای جنگ (PREPARING THE BATTLEFIELD) از قول مقام‌هایی که نامشان را فاش نکرد، گفت که آمریکا برای بی‌ثبات کردن حکومت ایران، از گروه‌هایی در بلوچستان و اهواز حمایت کرده است. ادعایی که به صورت مستقل قابل تایید نیست و دولت آمریکا هم آن را تایید نکرد.

حمله تاسوکی، آغاز رشته حمله‌های مرگباری در سیستان و بلوچستان و حتی فراتر از مرزهای این استان بود. گروه جندالله دایما با نیروهای مرزی ایران درگیر بودند و چند بار این نیروها را گروگان گرفتند.

▲ بازگشت به بالا

قتل مسافران جاده بم

۲۳ اردیبهشت ۱۳۸۵

چند مرد مسلح با لباس پلیس، جاده را بستند و ۱۲ سرنشین چهار خودروی عبوری را بیرون کشیدند، با کتک به سمت یک گودال بردند، و بعد از بستن دست و دهانشان با شلیک گلوله به سر و سینه کشتند و خودروهایشان را آتش زدند. ظاهرا تنها یک کودک ۱۰ ساله نجات پیدا کرده بود. مهاجمان همچنین به دو خودروی در حال عبور تیراندازی کردند که یک نفر را کشت. ایران جندالله را مسئول این حمله اعلام کرد.

مقام‌های امنیتی از انجام یک حمله متقابل به جند الله خبر دادند، مجید اعتمادی، فرماندار گفت که همه مهاجمان بجز "عامل اصلی حادثه که عبدالمالک ریگی نام دارد" کشته شده و دو نفر از آنان بازداشت شده اند. سه ماه بعد، نجیب کرزهی، تبعه افغانستان، یکی از بازداشت شدگان اعدام شد.

▲ بازگشت به بالا

انفجار در حسینیه شیراز

۲۴ فروردین ۱۳۸۷

جریان مراسم هفتگی مذهبی کانون ره پویان وصال در حسینیه شهدا شیراز، انفجاری رخ داد که ۱۴ نفر را کشت ٢٠٠ نفر را زخمی کرد. قوه قضائیه ایران، "انجمن پادشاهی ایران" را متهم به دست داشتن در این حمله و متهمان را اعدام کرد.

▲ بازگشت به بالا

بمب گذاری در حرم امام هشتم شیعیان در مشهد

۳۰ خرداد ۱۳۷۳

این اولین حمله به یک هدف غیر نظامی، بعد از ناآرامی‌های دهه ۱۳۶۰ بود. در این حمله ۲۵ یا ۲۶ نفر کشته و حدود ۳۰۰ نفر زخمی شدند. این حمله از آن جهت خبرساز شد که حتی در سال‌های بعد از انقلاب که ایران صحنه بمب‌گذاری‌ها و حمله‌های پی در پی بود، مکان‌های مذهبی شناخته شده، هدف قرار نگرفتند.

بعد از حمله خبرهایی از دست داشتن "سپاه صحابه" در پاکستان، با هدف آتش زدن به "اختلاف شیعه و سنی" منتشر شد. اما بعد روزنامه کیهان، اسرائیل را متهم به طرح ریزی و سازمان مجاهدین خلق را متهم به اجرای این حمله کرد.

چند روز بعد از این انفجار، تلویزیون ایران اعتراف‌های "علیرضا رحمانی" را که عضو سازمان مجاهدین خلق معرفی شد پخش کرد. او به " دخالت سازمان مجاهدین خلق" اعتراف کرد و گفت جزو تیمی بوده که برای انجام این عملیات اعزام شده اما بعد دستگیر شده است.

بعد از آن وزارت اطلاعات ایران، "مهدی نحوی" را عضو سازمان مجاهدین خلق و عامل بمب‌گذاری مشهد معرفی کرد و تصویری چهره نگاری شده از او در رسانه‌ها منتشر شد. اوایل مرداد ماه خبر دستگیری مهدی نحوی در تهرانپارس منتشر شد. او که گلوله خورده بود به بیمارستان برده شد و قبل از مرگ به بمب‌گذاری در مشهد اعتراف کرد. عماد الدین باقی، روزنامه‌نگار و فعال حقوق بشر، ماجرای دستگیری "مهدی نحوی" را ساختگی می‌داند.

علاوه بر "سپاه صحابه"، گروه مسلحی به نام "نهضت اسلامی ایران" در کویته پاکستان مسئولیت این حمله را پذیرفت، و هدفش را انتقام از تخریب مسجد اهل سنت در مشهد و تبعیض مذهبی در ایران اعلام کرد. این گروه مسئولیت یک انفجار دیگر در خیابان سعدی تهران را هم به عهده گرفت که تلفاتی نداشت. عماد الدین باقی در کتاب "تراژدی دموکراسی در ایران" می‌گوید، حکومت برای جلوگیری از بالا گرفتن تنش‌های مذهبی در کشور، سازمان مجاهدین را مسئول حمله معرفی کرد.

با این حال، هیچ کدام از این ادعا‌ها به صوت مستقل قابل تایید نیست و ابعاد مختلف این پرونده هنوز روشن نشده است.

▲ بازگشت به بالا

چند توضیح: