زر امیرابراهیمی کیست و چگونه با کسب جایزه جشنواره کن تاریخ‌ساز شد؟

زر امیرابراهیمی که جایزه بهترین بازیگر زن هفتاد و پنجمین جشنواره فیلم کن را برای بازی در فیلم "عنکبوت مقدس" به دست آورد، متولد سال ۱۳۶۰ است. دانش‌آموخته رشته بازیگری تئاتر است اما پیش از ورود به دانشگاه سابقه ساخت فیلم کوتاه داشت. بازیگری را در ۱۹ سالگی با حضور در فیلم "انتظار" ساخته محمد نوری‌زاد آغاز کرد اما شهرتش با حضور در چند سریال تلویزیونی از اوایل دهه ۱۳۸۰ آغاز شد.

قاسم جعفری، که در آن دهه به عنوان کارگردان سریال‌های تلویزیونی در ایران بسیار پرکار بود، در دو مجموعه "کمکم کن" و "غریبانه"، که به ترتیب در ماه‌های رمضان و محرم سال ۱۳۸۳ پخش شدند، از زر امیرابراهیمی به عنوان بازیگر استفاده کرد. اما آنچه باعث شناخته شدن چهره این هنرپیشه شد، بازی در سریال پرطرفدار "نرگس" ساخته سیروس مقدم بود که در سال ۱۳۸۵ از شبکه سه سیمای جمهوری اسلامی برای اولین بار روی آنتن رفت.

خانم امیرابراهیمی در این مجموعه نقش "زهره" را بازی می‌کرد؛ یکی از دو دختر شخصیتی به نام "محمود شوکت" با بازی حسن پورشیرازی. نقش "پری" دیگر دختر او را زهره فکور صبور بازی می‌کرد، هنرپیشه‌ای که اسفند پارسال به شکل مشکوکی درگذشت.

پوپک گلدره بازیگر نقش اصلی این سریال بود و در قالب شخصیت "نرگس" مقابل دوربین رفته بود. در اواسط پخش این مجموعه تلویزیونی خانم گلدره دچار سانحه رانندگی شد و به کما رفت و بعد از هشت ماه درگذشت. به همین علت ستاره اسکندری جایگزین او شد.

اما شاید عجیب‌ترین ماجرا برای زهرا امیرابراهیمی رقم خورد. در حالی که بازی در سریال "نرگس" باعث شهرت او شده بود، انتشار فیلمی از رابطه خصوصی او با مردی جوان همه‌چیز را عوض کرد. او و آن مرد بازداشت شدند و بعد از آن که مشخص شد عامل انتشار فیلم نبوده‌اند، موقتا آزاد شدند.

در همان دوران شایعه شده بود که یک بازیگر تئاتر در این پرونده به دلیل اقدام به سرقت فیلم خصوصی و انتشار آن محکوم شناخته شده و مجازات زندان برای او در نظر گرفته شده است. زر امیرابراهیمی در همان دوران حضور خود در این فیلم را در گفت‌وگو با یک روزنامه بریتانیایی انکار کرد ولی سال‌ها بعد حقیقت را فاش کرد.

تبعات انتشار فیلم خصوصی و مهاجرت

خانم امیرابراهیمی هرچند بعد از دستگیری متهم اصلی آزاد شده بود، اما همچنان متهم ردیف دوم بود. او که ممنوع‌الخروج شده بود و به قید وثیقه آزاد بود، صبح روزی که قرار دادگاه داشت و احتمال می‌داد که بازداشت شود، از ایران خارج شد و غیابی بابت "روابط نامشروع غیر از زنا" به تحمل ۹۰ ضربه شلاق و ده سال ممنوعیت از فعالیت در تمام عرصه‌های هنری و بازیگری محکوم شد.

او پیش از خروج از ایران نمایشگاه عکسی در ایران برگزار کرد. روزنامه هم‌میهن مصاحبه‌ای با او منتشر کرد و عکس تمام قدش روی یکی از صفحات روزنامه رفت. سما بابایی روزنامه‌نگاری که این گفت‌وگو را انجام داد، در صفحه اینستاگرام خود نوشته است که این شماره در یک روز پنجشنبه چاپ شده بود و فردای آن روز در نمازجمعه تهران به انتشار این مصاحبه و تصویر او اعتراض شد. به نوشته او، ابتدای هفته بعد روزنامه هم‌میهن به دلیل انتشار مصاحبه با خانم امیرابراهیمی توقیف شد.

بنابراین زندگی و کار برای او در ایران دیگر امکان پذیر نبود و پیش از حضور در دادگاه ایران را ترک کرد و به فرانسه رفت. محسن نامجو که در آن دوران هنوز خواننده زیرزمینی بود، در کلیپ ترانه مشهورش "زلف" از تصاویر زر امیرابراهیمی استفاده کرد.

طی یک دهه بعد از مهاجرت، خبرهای چندانی از این بازیگر شنیده نمی‌شد. تا این که در فیلم "مهریه و دموکراسی" به کارگردانی رضا رحیمی بازی کرد و در سال ۱۳۹۷ در جشنواره نیس فرانسه جایزه گرفت. خبر این موفقیت در رسانه‌های داخل ایران هم بازتاب یافت.

شکستن سکوت بعد از ۱۳ سال

در سال ۱۳۹۸ زر امیرابراهیمی با حضور در برنامه تلویزیونی "چند شنبه با سینا"، که از شبکه ام‌بی‌سی پرشیا پخش می‌شد، فاش کرد کسی که فیلم معاشقه او و شهریار شهامت را منتشر کرد، مجید بهرامی بازیگر تئاتر بود. آقای بهرامی بعد از چند سال بیماری، در سال ۱۳۹۳ بر اثر سرطان درگذشت. در سال‌هایی که او مشغول درمان بود، چند رویداد فرهنگی برای کمک به او در ایران برگزار شد. از جمله برگزاری حراج عکس موسسه هنرمندان پیشکسوت و فروش چند اثر برای کمک به هزینه‌های درمان او در اکسپوی عکس تئاتر ایران.

خانم امیرابراهیمی در آن مصاحبه تلویزیونی، مجید بهرامی را دوست و همکار سابقش معرفی کرد و گفت نام بردن از او برایش دشوار بوده و حتی هنگام این ‌گفت‌وگو هم هنوز مطمئن نبوده که نامی از او ببرد یا نه.

براساس حکم دادگاه، آقای بهرامی اقرار کرده بود که زمانی که خانم امیرابراهیمی مدتی در منزل خواهر آقای شهامت زندگی می‌کرده، در یک مهمانی در خانه خانم شهامت اتفاقی فایلی تصویری را روی کامپیوتر شخصی خانم امیرابراهیمی پیدا می‌کند و آن را روی یک سی دی ذخیره می‌کند و مخفیانه آن را با خود می‌برد.

بعد از انجام این مصاحبه، زر امیرابراهیمی در پاسخ به این سوال که دلیلش برای سکوت چه بوده است به بی‌بی‌سی فارسی گفت: "مجموع شرایط ۱۳ سال گذشته من را وارد بازی‌ای کرد که به ناچار و برای حفظ امنیت و آرامش خودم و خانواده‌ام موضوعی را انکار کنم که به خودی خود از آن ابایی نداشتم."

او همچنین توضیح داد که از قبل تصمیم نگرفته بود از منتشرکننده فیلم جنجالی اسم ببرد و حین مصاحبه به این نتیجه رسید: "در تمام این سال‌ها کم‌کم بیش از پیش احساس کردم که باید حرف‌هایی زده شود و در تاریخ گم نشود."

خانم امیرابراهیمی درباره حسش بعد از شکستن سکوت گفت: "از اینکه واقعیت را با صدای بلند برای مردم ایران گفتم احساس رضایت می‌کنم."

این بازیگر همچنین به بی‎بی‌سی فارسی گفت که در مسیر درمان مجید بهرامی "سنگ" نینداخت، هرچند که منتقد برخورد قوه قضاییه، همکارانش و مردم با خود درباره این اتفاق بوده است.

مجید بهرامی در سال ۱۳۸۶ به جرم "انتشار فیلم مستهجن و خصوصی" زهرا امیرابراهیمی و شهریار شهامت، به یک سال حبس، جریمه نقدی و تحمل ۷۴ ضربه شلاق و به جرم"تشویق به فساد و فحشا و فراهم کردن موجبات آن" به تحمل ۵ سال حبس محکوم شد. اما پس از گذراندن چند ماه از زندان آزاد شد و تا زمانی که دچار بیماری شد به فعالیت حرفه‌ای خود ادامه داد.

ادامه فعالیت در تبعید تا 'عنکبوت مقدس'

زر امیر امیرابراهیمی در اواخر دهه ۱۳۹۰ به بازی در فیلم‌های کارگردانان ایرانی مقیم خارج ادامه داد. در انیمیشن "تهران تابو" ساخته علی سوزنده از صداپیشگان بود. این فیلم در بخش هفته منتقدان جشنواره کن سال ۲۰۱۷ برای اولین بار به نمایش درآمد. سپس در فیلم "فردا آزادیم" به کارگردانی حسین پورسیفی مقابل دوربین رفت. این فیلم که محصول آلمان بود، سال ۲۰۱۹ در این کشور اکران شد.

"عنکبوت مقدس" حتی تا قبل از جشنواره کن هفتاد و پنجم مهم‌ترین فیلم خانم امیرابراهیمی بود. کارگردان فیلم علی عباسی در سال ۲۰۱۸ برای فیلم "مرز" جایزه بهترین فیلم بخش رقابتی نوعی نگاه جشنواره کن را به دست آورد و در رشته بهترین چهره‌پردازی نامزد دریافت جایزه اسکار شد.

عباسی با این سابقه فیلم جدیدش را با الهام از قتل‌‌های زنجیره‌ای مشهد در اواخر دهه ۱۳۷۰ در اردن ساخت؛ قتل‌هایی که سعید حنایی مرتکب شد و به اعتراف خودش ۱۶ زن کارگر جنسی را ظرف حدود یک سال به قتل رساند. او این کار خود را "پاکسازی" توصیف می‌کرد و خود را انسانی معتقد و مذهبی می‌دانست که در شهر امام هشتم شیعیان مظاهر "فساد" را از بین می‌برد.

زر امیرابراهیمی نقش اصلی این فیلم را بازی کرده است؛ در قالب زنی خبرنگار که بعد از انتشار اخبار مربوط به قتل‌ها در رسانه‌ها، از تهران به مشهد می‌رود تا درباره ماجرا تحقیق کند.

این فیلم به دلایل مختلف مورد توجه قرار گرفت و حتی برخی منتقدان آن را بخت دریافت جایزه نخل طلای جشنواره کن امسال دانستند. در نهایت خانم امیرابراهیمی جایزه بهترین بازیگر زن را برد که پیش از این به چهره‌های سرشناسی مانند سوفیا لورن، ایزابل هوپر، جولین مور و هلن میرن اهدا شده بود.

به علاوه او به اولین بازیگر زن ایرانی تبدیل شد که این جایزه را از جشنواره کن دریافت می‌کند و نکته قابل توجه آن که تا به حال هیچ یک از بازیگران فیلم‌های تولید شده در داخل ایران چنین موفقیتی به دست نیاورده‌اند.

در همان روزهای ابتدایی جشنواره کن اعلام شد که زر امیرابراهیمی قرار است در فیلمی به نام "شیدا" به کارگردانی نورا نیاسری نویسنده و کارگردان ایرانی-استرالیایی بازی کند و کیت بلانشت ستاره استرالیایی سرشناس و برنده جایزه اسکار از تهیه‌کنندگان این فیلم است.

حالا و بعد از کسب جایزه بهترین بازیگر زن جشنواره کن به نظر می‌رسد که فعالیت حرفه‌ای زر امیرابراهیمی به عنوان بازیگر وارد مسیر تازه‌ای شده باشد. بعد از گلشیفته فراهانی که در سال‌های اخیر و در خارج از ایران به بازیگر پرکار فیلم‌های بین‌المللی تبدیل شده و با فیلمسازان سرشناسی همکاری کرده است، خانم امیرابراهیمی شاید چهره جدید سینمای در تبعید ایران باشد که به بازیگری در سطح بین‌المللی تبدیل شود.