اجلاس سران شورای همکاری خلیج فارس 'بازگشت ایران به برجام را بررسی می‌کند'

امروز چهل و دومین اجلاس سران شش کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس امروز به میزبانی عربستان سعودی در ریاض، پایتخت این کشور برگزار می‌شود.

این اولین نشست سران کشورهای عرب حوزه خلیج فارس است که پس از تصمیم دولت‌های عربستان سعودی، بحرین، امارات و مصر به آشتی با دولت قطر و برقراری مجدد روابط با این کشور برگزار می‌شود. در ژوئن سال ۲۰۱۷، این کشورها با متهم کردن قطر به حمایت از تروریسم، روابط سیاسی خود را با این عضو شورای همکاری قطع و آن کشو را تحریم کردند اما در ماه ژانویه سال جاری، بار دیگر این روابط برقرار شد.

جزئیات دستور کار این اجلاس که پیشتر نشست وزیران خارجه آن را تهیه کرده منتشر نشده است اما انتظار می‌رود روابط با ایران به خصوص مذاکرات هسته‌ای وین و احتمال بازگشت به برجام و سایر "تحولات عمده منطقه" مورد بررسی قرار گیرد.

مصر عضو شورای همکاری خلیج فارس نیست اما وزیر خارجه آن کشور به نشست سران دعوت شده است.

مشخص نیست که آیا ملک سلمان، پادشاه سعودی، شخصا در این نشست حضور خواهد یافت یا محمد بن سلمان، ولیعهد که از او با عنوان "حاکم اصلی" عربستان یاد می‌شود ریاست هیئت نمایندگی این کشور را برعهده خواهد داشت. پادشاه بحرین و امیر قطر در این نشست حضور خواهند داشت اما ظاهرا سران عمان، کویت و امارات نمایندگانی به این اجلاس اعزام کرده‌اند.

هفته گذشته محمد بن سلمان به منظور ابلاغ شخصی دعوت پادشاه سعودی به کشورهای عضو شورا سفر کرد. به خصوص سفر او به دوحه و استقبال گرم امیر قطر از او و همچنین استقبالی که ولیعهد ابوظبی و قدرت اصلی در امارات از او به عمل آوردند مو.رد توجه بوده است.

علاوه بر اختلاف عمده با قطر، روابط عربستان و امارات هم ظاهرا به خاطر برخی اختلافات چندان گرم نبوده است.

نایف الحجرف، دبیرکل شورای همکاری خلیج فارس با اعلام اینکه "کشورهای عضو شورا به تقویت مسیر همکاری‌های اعضا متعهد هستند" گفته است که سفر اخیر محمد بن سلمان باعث "تقویت و گسترش روابط دوستی سران و ملت‌های شش کشورعضو شورا" شده است.

همچنین، وزیر خارجه کویت این اجلاس را "متفاوت و مهم" توصیف کرده و گفته است که برگزاری آن با حضور همه کشورهای عضو "نشانه آشتی و تحکیم همکاری تحت رهبری خردمندانه" سران کشورهاست.

پرونده هسته‌ای ایران

هنگام سفر ولیعهد عربستان به کشورهای منطقه در هفته گذشته، رسانه‌های خبری در تحلیل‌هایی پیرامون این سفر گفتند که محور اصلی مذاکرات وی پرونده هسته‌ای ایران و احتمال بازگشت ایالات متحده به برجام بوده است.

روز گذشته، روزنامه "الخلیج آنلاین" نوشت که چهل و دومین اجلاس سران کشورهای عضو پس از تحکیم روابط بین آنها "به بررسی اوضاع منطقه ازجمله پرونده هسته‌ای و حمایت ایران از گروه‌های نیابتی و همچنین کاهش اعتماد کشورهای عضو به مواضع دولت ایالات متحده و تعهد آن کشور به حفظ امنیت منطقه اختصاص دارد."

تلاش برای ایجاد وحدت نظر در مورد روابط با ایران در حالیست که برخلاف عربستان سعودی و امارات، دولت‌های قطر و عمان روابط خوبی با ایران داشته و رهبرانشان در مواردی از تهران دیدن کرده‌اند. پس از تحریم قطر در سال ۲۰۱۷، ایران آمادگی خود را برای کمک به آن کشور جهت تامین اقلام مورد نیاز اعلام داشت. در گذشته، دولت عمان هم چند بار به عنوان میانجی بین ایران و آمریکا ایفای نقش کرده است.

کشورهای عرب حوزه خلیج فارس به خصوص عربستان و امارات تاکید داشته‌اند که هرگونه توافق آمریکا با ایران باید شامل تضمین‌هایی در مورد جلوگیری از دستیابی جمهوری اسلامی به تسلیحات اتمی و، به گفته آنان، توقف اقدامات بی‌ثبات کننده آن در منطقه باشد. حمایت ایران از حوثی‌های یمن، حزب‌الله لبنان (که شورای همکاری آن را گروه تروریستی می‌داند) و گروه‌های شیعه در عراق از جمله موضوعاتی است که باعث نارضایتی کشورهای عرب حوزه خلیج فارس شده است.

روابط با آمریکا و اسرائیل

در مقایسه با سیاست منطقه‌ای دولت دونالد ترامپ، رئیس جمهوری سابق آمریکا، عربستان سعودی و برخی دیگر از کشورهای عرب حوزه خلیج فارس سیاست منطقه‌ای جو بایدن را با تردید تلقی می‌کنند.

دولت سابق آمریکا توجه ویژه‌ای به منطقه خاورمیانه و به خصوص خلیج فارس داشت که حاصل آن میانجیگری موفقیت‌آمیز در عادی‌سازی روابط بین چند کشور عرب از جمله امارات و بحرین با اسرائیل بود که همه نسبت به اهداف منطقه‌ای ایران نگران‌هایی داشته‌اند.

دونالد ترامپ وعده داده بود که روند عادی‌سازی روابط اسرائیل با تعداد دیگری از سایر کشورهای عرب و مسلمان ادامه خواهد یافت و گفته می‌شد وی در صدد ترغیب عربستان به پیوستن به این روند است اما با شکست او در انتخابات، این وعده عملی نشد. در عین حال، گزارش‌هایی از ارتباط نزدیک اما غیر رسمی بین عربستان و اسرائیل منتشر شده است.

شعار سیاست خارجی جو بایدن "بازگشت آمریکا به جهان" بوده که در اصل بر تحکیم روابط با متحدان سنتی آن کشور در غرب تاکید دارد ولو اینکه خروج آمریکا از افغانستان بدون مشورت با این کشورها، تردیدهایی نسبت به این شعار ایجاد کرد. جنبه دیگر این شعار بازگشت آمریکا به تعهدات زیست‌محیطی و حضور آقای بایدن در نشست مقابله با گرمایش زمین در بریتانیا بوده است.

منطقه خاورمیانه و پیشبرد روند عادی‌سازی روابط بین اعراب و اسرائیل جایگاه مهمی در سیاست خارجی دولت کنونی آمریکا ندارد و اسرائیل و کشورهای عرب منطقه احتمالا نمی‌توانند به ادامه میانجیگری آمریکا برای برقراری روابط امید ببندند.

چندی پیش روزنامه اسرائیلی جروزالم پست در مطلبی پیرامون عادی‌سازی روابط اعراب و اسرائیل اظهار داشت که بی‌توجهی دولت آمریکا به منطقه خاورمیانه به جای تقویت رهبری جهانی ایالات متحده، جایگاه آن را تضعیف خواهد کرد.

این روزنامه افزود که کشورهای عرب حوزه خلیج فارس و اسرائیل می‌توانند به ابتکار خود روند برقراری و توسعه روابط را ادامه دهند زیرا با توجه به توانمندی مالی کشورهای عرب و امکانات فناوری اسرائیل، همکاری آنها می‌تواند به ایجاد یک قطب عمده اقتصادی و احتمالا سیاسی منجر شود.