ایران به تشریح شکایت از آمریکا در لاهه ادامه داد

روز چهارشنبه، ۷ شهریور (۱۹ اوت)، سومین روز از جلسه رسیدگی دیوان بین‌المللی دادگستری لاهه به شکایت دولت جمهوری اسلامی علیه تحریم هسته‌ای آمریکا برگزار شد. به گزارش ژیار گل، خبرنگار اعزامی بی‌بی‌سی فارسی به لاهه، در این جلسه، وکلای فرانسوی و بریتانیایی جمهوری اسلامی به ارائه دیدگاه‌های خود علیه ایالات متحده ادامه دادند. فردا چهارمین و آخرین روز از جلسات مقدماتی لاهه برگزار خواهد شد.

به گفته وکلای جمهوری اسلامی، توافق هسته‌ای - برجام - باعث مسدود شدن همه راه‌ها به روی امکان دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای شده و اظهارات مقامات آمریکایی در مورد ناکافی بودن تمهیدات پیش‌بینی شده در این زمینه پذیرفتنی نیست. به گفته آنان، آمریکا با بازگرداندن تحریم‌های هسته‌ای از تعهدات بین‌المللی خود عدول کرده و همچنین باعث افزایش فشار و خسارت به اقتصاد ایران شده است.

مبنای شکایت ایران علیه آمریکا پیمان موسوم به "عهدنامه مودت و روابط اقتصادی و حقوق کنسولی بین دولت شاهنشاهی ایران و دول متحده آمریکا" است که در ۲۳ مرداد سال ۱۳۳۴ و در زمان نخست وزیری حسین اعلا در ایران و ریاست جمهوری دوایت آیزنهاور در آمریکا بین دو دولت امضا شد. این سند در همان سال به تصویب مجالس شورای ملی و سنا و امضای شاه رسید و جنبه قانونی یافت.

در این عهدنامه، دیوان لاهه به عنوان داور در اختلافات احتمالی بین دو طرف پیش‌بینی شده هرچند مراجعه به این نهاد مشروط به آن است که پیشتر دو طرف برای حل و فصل اختلافات خود از راه مذاکره اقدام لازم و کافی کرده باشند.

رئیس جمهوری آمریکا اخیرا گفته است آماده مذاکره با ایران است هرچند موضوع این مذاکره را به مبحث کنونی مورد اختلاف، یعنی بازگشت تحریم‌ها منحصر نکرد. در ایران، رهبران جمهوری اسلامی همواره هرگونه ارتباط رسمی با آمریکا را مردود دانسته‌اند و از جمله آیت‌الله علی خامنه‌ای درسخنانی در روز چهارشنبه، بار دیگر مذاکره با آمریکا را در هر سطحی ممنوع اعلام کرد.

+ دفاع آمریکا در لاهه: دادگاه صلاحیت رسیدگی به شکایت ایران را ندارد

+ تحریم‌های آمریکا؛ رسیدگی به شکایت ایران در لاهه آغاز شد

+ دیوان لاهه تاریخ رسیدگی به شکایت ایران علیه تحریم‌های آمریکا را اعلام کرد

بخشی از این عهدنامه به رعایت منافع اقتصادی و تجاری دو طرف اختصاص دارد و به گفته جمهوری اسلامی، اقدام ایالات متحده در وضع تحریم علیه ایران ناقض تعهدات آن کشور در چارچوب این پیمان است.

روز گذشته، وکیل آمریکا با استناد به اظهارات آیت‌الله خامنه‌ای که چند روز پیش سوء مدیریت داخلی و نه تحریم خارجی را از عوامل بدی شرایط اقتصادی ایران و نارضایی مردم دانسته بود، گفت که مقامات ایرانی سعی دارند با مظلوم نمایی چنین القاء کنند که به جای مسایل داخلی، ایالات متحده مسئول دشواری‌های معیشیتی مردم ایران است.

به گزارش ژیار گل، خبرنگاری بی‌بی‌سی فارسی، در جلسه روز چهارشنبه، یکی از وکلای ایران در توجیه مسئولیت آمریکا در مورد بدی اوضاع اقتصادی ایران گفت که چندین شرکت خارجی به خاطر بازگشت تحریم‌های آمریکا ، ایران کشور را ترک کرده‌اند که نشانه آثار منفی تحریم بر اقتصاد ایران است. وی در توجیه اظهارات رهبر جمهوری اسلامی گفت که منظور واقعی او عدم تاثیرگذاری تحریم‌ها بر اقتصاد ایران نبوده بلکه می‌خواسته است مردم را به استقامت تشویق کند.

با توجه به ابتنای شکایت ایران بر تخطی آمریکا از تعهداتش در چارچوب پیمان دوستی بین دو کشور، قبولاندن استدلال ایران در مورد فشار اقتصادی ناشی از تحریم به قضات به ویژه از این جهت مهم است که می‌تواند منجر به صدور حکم اضطراری تعلیق تحریم ها تا پایان رسیدگی و صدور رای نهایی شود. از آنچا که امکان دارد رسیدگی به این شکایت مدتی طولانی به طول انجامد، تعویق موقت تحریم‌ها مانع از وخامت فوری شرایط اقتصادی ایران می‌شود، البته با این فرض که آمریکا چنین حکمی را به اجرا بگذارد.

در مقابل، برخی از کارشناسان گفته‌اند که با توجه به اینکه در سال‌های قبل از برجام، اقتصاد ایران با وجود تحریم‌های سخت بین‌المللی به فعالیت خود کمابیش ادامه می‌داد ممکن است قبول این استدلال برای قضات دشوار باشد.

در مورد اعتبار عهدنامه مودت، این نظر هم مطرح شده که برخی از اقدامات دولت ایران از زمان استقرار جمهوری اسلامی ممکن است به عنوان عدم پایبندی به عهدنامه تعبیر شود. به عنوان مثال، در بخشی از این عهدنامه به ارائه تسهیلات ویژه به اتباع دو دولت در کشورهای یکدیگر مربوط می‌شود.

در این بخش که به ترویج روابط بین شهروندان دو کشور اختصاص دارد، هر یک از دو دولت متعهد شده هنگام سفر اتباع طرف مقابل در کشورش، تسهیلاتی را برای آنان فراهم آ ورد که از جمله شامل "حق جمع‌آوری و ارسال اطلاعات جهت انتشار در خارجه برای آگاهی عامه مردم و به طریق دیگر ارتباط یافتن با اشخاص که داخل یا خارج آن قلمرو" می‌شود.

همچنین براساس این عهدنامه، اتباع هر یک از طرفین معظمین متعاهدین در قلمرو طرف معظم متعاهد دیگر از حد اعلای حمایت و امنیت پایدار برخوردار خواهند بود. هر موقع‌چنین فردی در بازداشت باشد از هر جهت به نحو عادلانه و با انسانیت با وی رفتار خواهد شد و طبق تقاضای او بی آن که تأخیر غیر لازمی روی دهد به‌نماینده سیاسی یا کنسولی کشور او اطلاع و فرصت کامل داده خواهد شد."

در حال حاضر، تعدادی از اتباع آمریکایی و همچنین ایرانیان دوتابعیتی در بازداشت جمهوری اسلامی هستند و اتهام اصلی آنان جمع آوری اطلاعات و ارسال آن به خارج، از جمله ایالات متحده است. در مورد نحوه رسیدگی قضایی به وضعیت این افراد نیز انتقاداتی وجود داشته است.

روز گذشته، وکیل باقر و سیامک نمازی، دو تن از بازداشتیان در ایران، گفت که یکی از اتهاماتی که ایران به موکلان او وارد کرده "همکاری با دولت متخاصم" یعنی ایالات متحده است و اظهار داشت که در حالیکه ایران به پیمان دوستی با آمریکا استناد کرده، "متخاصم" دانستن آن کشور موردی ندارد و این اتهام باید حذف شود.

علاوه بر نمازی‌ها که دارای تابعیت دوگانه هستند، چند شهروند دیگر آمریکایی از جمله ژیانو وانگ و نزار زکا، که شهروند لبنانی دارای اجازه اقامت دایم در آمریکاست، در بازداشت جمهوری اسلامی هستند. همچنین، از زمان قطع روابط دیپماتیک دو کشور در حدود چهل سال پیش، ایران از قبول کارمندان آمریکایی برای بخش حفاظت از منافع آن کشور در ایران خودداری ورزیده است.

روز گذشته، وکلای آمریکا در اظهارات خود، بر عدم صلاحیت دادگاه در رسیدگی به شکایت ایران علیه تحریم های هسته ای تاکید کردند و گفتند که اقدامات و فعالیت های حکومت ایران امنیت ایالات متحده را به مخاطره می اندازد و آن کشور حق دارد برای حمایت از خود، به اقدامات لازم دست بزند. آمریکا گفته است که احتمال تلاش ایران برای دستیابی به تسلیحات هسته ای پس از انقضای مهلت پیش بینی شده در برجام، برنامه موشک بالستیکی و آنچه که حمایت از تروریسم و اقدام برای بی ثبات سازی منطقه ای خوانده امنیت شهروندان ایالات متحده را به مخاطره خواهد انداخت.

در حالیکه معاهده مودت حق طرفین در دستیابی به تسلیحات لازم برای دفاع از خود را محترم شناخته، در حقوق بین الملل حفظ امنیت شهروندان هر کشور از حقوق حاکمیتی دولت آن کشور محسوب می شود.

در مورد انتظارات ایران از مراجعه به دادگاه لاهه اظهارات متفتاوتی ابراز شده است. کارشناسان در مورد اینکه آیا دیوان رسیدگی به شکایت ایران را در صلاحیتخود می داند یانه، اینکه رای نهایی به نفع یا زیان ایران خواهد بود، اینکه چنین رایی چه زمانی صادر خواهد شد و آیا ایالات متحده رای دادگاه علیه خود را خواهد پذیرفت، به گمانه زنی پرداخته اند.

روز چهارشنبه، عباس عراقچی، معاون سیاسی وزارت امور خارجه ایران، در حمایت از مراجعه به دادگاه لاهه گفت که "ما همواره در پی تامین منافع ملی هستیم و طبیعی است که در شرایط مختلف زمانی، رفتارهای مختلفی اتخاذ می کنیم" و گفت که هدف از مراجعه به لاهه، وارد کردن فشار جهانی بر آمریکاست.

آقای عراقچی در مورد روند رسیدگی به این شکایت گفت که "دادگاه لاهه باید ابتدا صلاحیت خود را تشخیص دهد و بعد وارد محتوا شود و این پروسه طولانی خواهد بود و در نهایت هر تصمیمی گرفته شود، از منظر حقوق بین الملل الزام آور نیست." وی گفت که هدف دولت ایران ار شکایت به لاهه این نیست که "حتما در دادگاه لاهه اثبات محکومیت آمریکا را بگیریم و بعد آمریکا مجبور به حرکت شود، در حقیقت اقدام ما برای نمایاندن حقانیت جمهوری اسلامی به جامعه بین المللی است."

وی گفت که "چیدمان حقوق بین الملل به گونه ای است که نمی توان کشوری مانند آمریکا را در دادگاه محکوم و مجبور به اجرای احکام کرد اما فشارهای ناشی از آن موثر است."