کاوه مدنی: از روز اول ورود به ایران بازجویی شدم

کاوه مدنی، معاون سابق نوآوری سازمان حفاظت از محیط زیست ایران، که پیشتر در نامه استعفای خود نوشته بود که از بدو ورود به ایران "حقوق شهروندی و حریم خصوصی" او نقض شده، در مصاحبه‌ای با بی‌بی‌سی گفت که از روز اول بازجویی شده و تحت فشار بوده است.

آقای مدنی در مصاحبه با برنامه رادیویی "نیوز آور" بخش جهانی بی‌بی‌سی گفت: "دلیل برگشتنم این بود که بعد از چند ماه فهمیدم من به گروه خودی‌ها در سیاست ایران تعلق ندارم و گروهی از تندروها که نمی‌خواهند دولت کارنامه موفقی داشته باشد، با حضور من مخالفند."

او گفت: "از روز اول تحت فشار بودم. به محض ورود به تهران بازجویی شدم. ایمیل و اکانت‌های شبکه‌های اجتماعی من را بدون اجازه چک کردند. من مدام سعی می‌کردم خودم را ثابت کنم. گفتم که برگشته‌ام به کشورم کمک کنم. سعی کردم نگرانی‌های آنها را درک کنم و برنامه‌هایم را شفاف توضیح بدهم. و برایشان روشن کنم که چرا بعد از ۱۴ سال برگشتم."

آقای مدنی در این مصاحبه گفته که امیدوار بوده در کارش در ایران موفق شود و بقیه را هم تشویق به بازگشت کند، اما به گفته او "آنها پارانوید بودند و دائم فکر می‌کردند منطقی نیست که کسی بعد از این همه سال شغل و حقوق و مزایای خارج از کشور را رها کند و به ایران بازگردد. یک جا بالاخره خودم و خانواده‌ام به این نتیجه رسیدیم که من را نمی‌خواهند و اگر می‌خواهم کمکی کنم بهتر است برگردم به کارهای آموزشی."

کاوه مدنی استاد دانشگاه امپریال کالج لندن بود که به دعوت دولت دوم حسن روحانی، رئیس جمهور ایران، برای فعالیت در سازمان محیط زیست به ایران رفت. او در شهریور ۱۳۹۶ به مقام معاون بین‌الملل، نوآوری و مشارکت فرهنگی - اجتماعی سازمان حفاظت از محیط زیست منصوب شد و یکی از ماموریت‌های اصلی او کمک به وضعیت بحران‌زده منابع آبی ایران بود.

بعد از بازداشت گروهی از فعالان محیط زیست ایران در زمستان گذشته، گزارش‌هایی از بازداشت و تحت فشار قرار گرفتن آقای مدنی هم منتشر شد. او در نهایت از مقام خود استعفا کرد و از ایران خارج شد.

به امید ایجاد امید به خانه برگشتم

آقای مدنی می‌گوید با وجود دعوت از او برای بازگشت به ایران، از ابتدا می‌دانسته که احتمال موفقیتش کم است، اما چهار دلیل برای این تصمیم داشته است.

"اولین دلیلم این بود که بعد از این همه سال یک نفر به کسی از نسل من پیشنهاد همکاری داده بود. دهه شصتی‌ها همواره اعتراض داشتند که در اداره مملکت نقشی ندارند. دومین دلیل این بود که من متخصص هستم و همیشه این بحث بوده که متخصص‌ها در جایی نیستند که از تخصص آنها استفاده شود. علاوه بر اینها من می‌خواستم ثابت کنم اشتباه است که فکر می‌کنند هر کس کشور را ترک کرده جاسوس است و معنای ترک کشور، این نیست که اهمیتی به آینده ایران نمی‌دهیم. دلیل دیگرم این بود که موفق شوم و متخصصان جوان دیگر هم ترغیب شوند برای کار به ایران برگردند. من به این امید به خانه برگشتم که امید را زنده کنم."

از تحلیل سیستم پیچیده ایران عاجزم

کاوه مدنی در جواب این که دلیل موفق نشدنش چه بوده، گفت: من متخصص تحلیل سیستم‌های پیچیده ام اما واقعا جوابی برای این سوال ندارم. دلیل خیلی مهم این بود که تندروها نمی‌خواهند دولت کارنامه موفقی داشته باشد و قدرتمندتر شود."

او می‌گوید نکته دیگر واهمه‌ای است که سیستم از نخبگان دارد. "فکر می‌کنند آدم‌هایی مانند من ممکن است نظام را سرنگون کنند. اول جدی نمی‌گرفتم اما بعد فهمیدم که واقعا ترس دارند. کارهایی که من انجام می دادم خوب پیش می‌رفت. این طور نبود که یک دانشمند ازخارج آمده و در فضای ایران نمی‌تواند کار معناداری را پیش ببرد. کارها خوب پیش می‌رفت و همین بعضی‌ها را ترسانده بود. علاوه بر این در سال‌‎های گذشته من در مورد سیاست‌های اشتباه و تصمیم‌های غلط در حوزه محیط زیست و آب در ایران نوشته بودم. مسوولان آن تصمیم‌ها نمی‌خواستند من صدای بلندتری داشته باشم."

هرگز تفهیم اتهام نشدم

آقای مدنی در مصاحبه دیگری با روزنامه ایران در پاسخ به کسانی که می‌گویند از ترس ایران را ترک کرده، گفت: "به هیچ وجه این چنین نبوده و این بهانه را هم نمی‌پذیرم که کشوری من را دعوت کند، بعد مورد توهین قرار بگیرم و اجازه تحقیق و پژوهش نداشته باشم."

او درباره اتهام جاسوسی هم به ایران گفت: "در نوروز برای مأموریت به چهار کشور سفر کردم. به همین دلیل پیش از رفتنم همه کارهایم را تا آخرین ساعت کاری انجام دادم، نامه‌هایم را خواندم و حتی برخی از آنها را هم ارجاع دادم و در این مدت هیچ کار خلافی مرتکب نشدم. بنابراین درباره اتهام مجرم بودن و جاسوسی هم باید بگویم که در هیچ موردی هرگز تفهیم اتهام نشده‌ام. هیچ قراری برای بنده صادر نشده و با احترام و به میل خودم از کشور خارج شدم."

از خانواده‌ام عذرخواهی کنید

آقای مدنی به اتهام‌زنی برخی از نمایندگان مجلس هم اشاره کرد و گفت: "برای برخی از این افراد متأسفم! آنها نمایندگان مردم هستند و با رأی مردم به مجلس وارد شده‌اند تا قانون وضع کرده و به اجرای آن کمک کنند، اما متأسفانه برخی از آنها خلاف قانون عمل کردند و به راحتی به افراد توهین و افترا و انگ جاسوسی می‌زنند. مثلاً یکی از این نمایندگان مدعی شده بود، که برای مدنی حداقل دو تابعیت ثبت شده و او به برخی کشورهای ممنوعه هم سفر کرده و با اسرائیل ارتباط داشته است! اما من می‌پرسم که این ادعاها از کجا پیدا شده و بر اساس چه سندی گفته می‌شود."

او گفت که امیدوار است این نمایندگان هرچه زودتر از دولت، مسئولین ذی‌ربط و خانواده‌اش عذرخواهی کنند تا ثابت شود نمایندگان ذی‌صلاحی هستند. "به هرحال خطا رخ می‌دهد، اما اعتراف به خطا، شهامت و صداقت می‌خواهد که امیدوارم در آنها پیدا شود. البته باید از نمایندگان و مسئولانی که به دنبال احقاق حق بوده و شفاف‌سازی کردند، تشکر کنم."