جشن بهار در سه سرزمین

در هر يک از این سرزمین ها اين جشن رنگ و بوی خاص خود را دارد و در هر جا با باورهای بومی و عقاید مذهبی آميخته شده است. برای بحث از اين تفاوت ها از سه جوان ايرانی و افغان و تاجيک خواسته ايم در يک گقتگوی از راه دور نظرات خود را درباره نوروز و جايگاه کنونی آن در کشورشان مطرح کنند. شما هم پس از خواندن نظر آنها اگر دوست داشته باشيد می توانيد در اين گفتگو شرکت کنيد و از آيين های خاص نوروزی در محل خود بگوييد و از اينکه چقدر از آيين های ديگران باخبر هستيد.
آيا به ديگر کشورهای حوزه نوروز در هنگام برگزاری اين جشن سفر کرده ايد؟ در آنجا چه مراسم تازه ای ديده ايد؟ و سرانجام اينکه آيا فکر می کنيد سنت های نوروزی در شرايط جديد زندگی ماشينی چقدر دوام آورده اند؟

مهدی از ايران:
عيد نوروز تو ايران از معدود سنتهای ملی هست که هنوز پابرجا مونده.

ميدونيد؛ وقتی قرار شد من به عنوان يه جوون ايرانی در مورد عيد نوروز و آداب و سنن اين عيد باستانی بگم، اولش خواستم از سفرهُ هفت سين و تنگ ماهی و آب و آينه بگم، ولی بعداً نظرم عوض شد.

وقتی فکر ميکنم ميبينم، عيد نوروز داره تو ايران هر روز و هر روز کمرنگتر ميشه. نه عيد نوروز، بلکه خواسته يا ناخواسته جوهر هويت ملی ايرانی به فراموشی سپرده ميشه. حالا ممکنه هر کسی واسه خودش دليل بياره؛ يکی بگه تهاجم فرهنگی غرب باعثش شده و بندازه گردن دشمن. يکی هم بگه حکومت خيلی به جنبه باستانی و ملی ايران اهميت نميده. ويا کسی بگه روند پيشرفت علم و تکنولوژی ديگه فرصت خودنمايی سنتهای گذشته رو نميده.

خب، من نميتونم از جانب همه مردم کشورم نظر بدم، ولی لااقل توی خانواده خودمون و چند تا خانواده ديگر فاميل که بهشون نزديک هستم و ميبينم، ديگه عيد نوروز، اون عيد نوروز ده، دوازده سال پيش نيست، سفرهُ هفت سين هست ولی نه با نشاط و شادابی اون موقع ... خلاصه اينکه عيد نوروز، چند سال پيش تو کشور ما حال و هوای ديگه ای داشت...

تو کشور شماها عيد نوروز چطوری بوده و الان چطوريه؟ حتماً ميدونین که قبلاً مرزی بين ما نبوده و ما يک ملت بوديم، با يه زبان و با يه فرهنگ.

مرضيه از افغانستان:
درافغانستان جشن نوروز چهره هم ملی و هم اسلامی دارد. در روزهای نوروز در مزار شريف جايی که گفته می شود حضرت علی خليفه چهارم اسلام درآن دفن است در مراسم مفصلی پرچمی می افرازند که به آن جَندَه ( ژنده) گفته می شود و همراه با برافراشتن آن مراسم دعا خوانی بجا می آورند. اين پرچم مدت چهل روزافراشته می ماند ومردم آنرا زيارت کرده ونذر وپول اهدا می کنند.

اما نه تنها دران محل بلکه درساير زيارت ها چه درپايتخت کابل وساير ولايات جَندَه يا توغ را با پارچه های نو آراسته بلند می کنند.

اما طالبان درزمان تسلط شان از گرفتن چنين مراسم ممانعت می کردند واين عمل را غير اسلامی می خواندند اما گذشته ازين من که يک دختر جوان افغان هستم تا يادم است نديده ام که نوروزها با شادی زيادی تجليل شده باشد. نميدانم شايد علتش جنگ های چندين ساله داخلی باشد و يا اقتصاد پايين وضربه ديده مردم ويا شايد هم جمع نبودن همه اعضای خانواده ها چون درهر خانواده يکی دونفری درکشور های ديگر مهاجر اند ويا عوامل ديگر.

اما باز هم مردم افغانستان نوروز را طوری تجليل ميکنند که حتی هفته ها پيش از نوروز خانه تکانی ميکنند. از دروديوار منازل شان گرد گيری می کنند و لباس می شويند. آنهايی که توان اقتصادی دارند علاقه دارند که برای کودکان شان لباس نو تهيه کنند.

واما پختن سبزی چلو درشب نوروز درميان خانواده ها امر حتمی است، زيرا داشتن سبزی درشب نوروز به فال نيک گرفته ميشود. شماری هم ذبح کردن مرغ سفيد و خوردن آن را درشب نوروز به فال نيک ميگيرند.

خانواده هايی که اقتصاد بهتر دارند هفت ميوه آماده می کنند ( ميوه های مثل کشمش سياه ، سبز، بادام، پسته، چهارمغز، سنجد خشک شده زرد آلو هسته دار و بدون هسته را شسته درظرفی ترمی کنند).

درروز نوروز قسمتی از آن را برای دوستان ، همسايگان و اقوام شان می فرستند وبقيه را با اعضای خانواده صرف می کنند.

خانواده ها به ديدار دوستان واقوام شان رفته ويا دردشت وتپه ها به ميله می روند و به اصطلاح سبزه لگد می کنند.

اما چنانکه مراسم دو عيد (عيد رمضان و قربان) با شادی همراه است ، نوروز ها کمتر با شادی استقبال می شود. مراسم نوروز وتجليل از سال نو در افغانستان تنها يک روز است. واما پختن سمنک به حساب نذر بهاری درجريان ماه اول سال ادامه دارد.

نيلوفر از تاجيکستان:
من فکر می کنم سنن نوروزی در تاجيکستان و ديگر کشورهای آسيای مرکزی توسط مردم فارسی زبان از نسل به نسل حفظ شد و در دوران شوروی نيز مردم توانستند بيشتر سنن نوروزی را نگاه دارد، شايد نه بدان طرزی که هزارها سال پيش تجليل می شد ولی به قدر حال.

مقامات وقت شوروی نيز به احتمال زياد با توجه به غير دينی بودن اين عيد برای منع کردن تجليل از نوروز اقداماتی نکرده اند. اما چهارشنبه سوری تقريبا در ميان ساکنان تاجيکستان از بين رفته است.

ولی در برخی از مناطق کوهستانی برخی از سننی باقی مانده است که در ايران اکنون اين سنن وجود ندارند. برای مثال، يکی از سنتهای مردم بدخشان با نام «کلا غوز غوز» است. در اين مراسم بيشتر جوانان شرکت می کنند. در روز اول تجليل از نوروز، دقيقتر در اواخر روز هنگامی که آفتاب غروب می کند، جوانان دسته جمعانه روی بامها و از روزنه بالای بام روسريهای بهم بسته را به خانه وارد می کنند و با ترانه های نوروزی از صاحب خانه عيدی درخواست می کنند.

می گويند اگر جوانی عاشق دختری باشد و در نوروز به هنگام اجرای اين مراسم از خانواده دختر دوست داشته اش خواستگاری کند، والدين دختر نمی توانند به او پاسخ رد بدهند و پاسخ آنها البته مثبت است. زيرا در اين روز دل کسی را نبايد رنجور کرد و بدين وسيله جوانان نيز با استفاده از فرصت مناسب به خوشبختی دست می يابند.

من فکر می کنم، حالا که کشورهای همزبان تاجيکستان، افغانستان و ايران در موقع دوباره احيا کردن برخی از سنن فرهنگی هستند، روشنفکران و فرهنگيان اين کشورها می توانند به هم آيند و برخی از سنن نوروزی را که گذشتگان داشته اند دوباره احيا کنند.

خوانندگان ما هم نظر داده اند

همانگونه که ميدانيد چند سالی است که عيد نوروز مصادف شده است با ايام محرم و صفر و همانگونه که ميدانيد احترام به اهل بيت از مبانی و اصول اسلام و شيعه می باشد و فکر می کنم با اين اوصاف ملت مسلمان ايران اعم از سنی و شيعه بر اساس اين فرض به استقبال نوروز باستانی رفته اند. ۱۵ سال قبل فقط در ايران اين مراسم را گرامی می داشتند ولی حالا نزديک ۱۵ کشور اين ايام فرخنده را گرامی ميدارند... سيد نويد - اکسفورد

جشن نوروز در شهر مزار شريف مراسم خاصی دارد. ديگر هموطنان ما از ولايات مختلف به شهر ما می آيند و واقعا لذت خاصی دارد. زيرا وقتی ما همه هموطنان خود را بدون تبعيض در کنار هم می بينيم واقعا ما را به يک هماهنگی ملی اميدوار می سازد. مجتبی - مزارشريف

از اين صفحه خوشم آمد، فرارسيدن ايامی چون نوروز آدم را به ياد اتحاد فارسی زبانان می اندازد و يکپارچگی ديرين را به خاطرمان می آورد، آنگاه که ايران، افغانستان و تاجکستان تحت يک نام، يک فرهنگ و يک بيرق زندگی ميکردند... بيائيد همديگر را بپذيريم و در جهت يگانگی گام برداريم... شجاع مستقل - کابل

من فکر نميکنم که نوروز کمرنگ شده باشه. نوروز هميشه بوده و خواهد بود و بايد باشد. البته چون ايرانيها کلا يه ملت غمگين هستند و چند ساليست محرم و عيد تداخل داشته اين حالت پيش اومده. رابعه - کاشان

تا جايکه من ديده ام جشن نوروز نه تنها جشن ملل سه کشور فارسی زبان بوده بلکه نوروز را در کشورپاکستان نيز جشن ميگيرند. پيروان کيش اسماعيلی در پاکستان اين روز را به نام "نوروز" يا به عنوان "جشن بهاران" به شکل غير رسمی جشن ميگيرند. ضياءالله نوری - کراچی

نوروز بخش ثابتی از فرهنگ ايرانی است، مهم نيست که مردم کجا هستند و چه مذهبی دارند. محمد - ليدز

به نظر من نوروز يکی از آيين های پرشکوه و قديمی ماست که متأسفانه دارد از بين می رود و کسی هم کاری در مورد آن انجام نمی دهد. امير - مشهد

تمام ملل بايد در جهت حفظ سنن فرهنک و رسوم ملل اين منطقه تلاش کنندبا مساعی مشترک بين فرزندان اين مرزبوم... مهديار - بدخشان

برای من جالب است که سير آيين های کهن را از زبان جوان ها بشنوم. درست يا نادرست بودن در اينجا مطرح نيست، بلکه دريافت آنها قابل توجه است. تورج پارسی - اوپسالا (سوئد)

خوشحالم که امروز با کمک تکنولوژی اين امکان به وجود امده تا مردم اين خطه از راه گفتگوی فرهنگی به هم نزديک شوند. آنچه که من ميخواهم در مورد نوروز در افغانستان بگويم اين است که درهر منطقه و ولايت رسوم مردم در رابطه به جشن ها فرق ميکند، و نوروز هم از اين قاعده مستثنی نيست. در افغانستان دولت های وقت به شکل رسمی از اين جشن تجليل به عمل می آورد که می توان از شرکت سران دولت در مراسم برافراشتن (جنده) در مزارشريف، کابل و مناطق ديگر نام برد. ميله دهقان هم که توسط سران دولت سازماندهی ميگرديد که به تشويق آن عده از دهاقين می پرداخت که در قست دام داری فعاليت داشتند. در افغانستان در مناطق سردسير دبستانها در روز دوم ماه حمل يا فروردين آغاز می گردد که اين هم شکل يک جشن برای شاگردانی است که برای اولين بار به مدرسه می روند. در هرات هم نوروز يک حال و هوای ديگر دارند. مردم هرات با آمادگی بيشتر به استقبال نوروز و سال نو ميروند. اين آمادگی ها شامل تهيه حلوای ((شستی))، حلوای سوهانک، کلوچه های محلی و نقل های نخودی، پسته ای، بادامی و نقل های جوزی يا چهار مغزی ميباشند. هراتيان قبل از نوروز ظروف سفالی خود را ازبام خانه ها به حياط خانه ها می اندازند، و باور بر اينست که در نوروز بايد جای کهنه را نو بگيرد. مردم هرات در چهارشنبه اول به ديد و بازديد دوستان و گردش در دامن طبيعت می پردازند، و خانم های هراتی در محله ها دور هم جمع ميشوند و به پايکوبی و خوشی می پردازند. در هرات در نوروز و سال نو جوانان به کشتی گيری که به نام کشتی هرات و قندهاری مشهور است بين هراتی ها و قندهاری ها برگذار می گردد که بسيار جالب و ديدنی است. درهرات جوانان که نامزاد هستند به خانه های نامزادهای خود لباس نوروزی با يک خروس و مقداری برنج و تنقلات می برند، که درمقابل خانواده ی دختر هم به پسر هديه نوروزی می دهند. اما آنچه که در ايران کشور همسايه ما توجه مرا جلب نموده اينست که در ايران در پانزده روز اول بيشترين ادارات و کارهای صنعتی تعطيل بوده و مردم به دنبال يک سال کار و فعاليت خود به استراحت و گشت گذار ميپردازند... در نوروز و سال نو مدارس در ايران تا پانزده روز تعطيل می باشند، و بر عکس افغانستان دانش آموزان از اين رو خوشحال اند که از اين فرصت استفاده می کنند که سفر داشته باشند همراه با خانواده هايشان... موضوع ديگری که برای من جالب بود عبارت از عيدی در سال نو بود: افرادی که در کارهای صنعتی کار می کنند در آخر سال لحظه شماری می کردند برای گرفتن عيدی از صاحبان کار... صالحزاده - فنلاند

نوروز از هزاران سال قبل آئين ما ايرانيان بوده و هست... در اين ايام همه سعی می کنند شاد باشند و تمام بدی و کينه ها رو دور بريزند. درست که در کشور ما مشکلات خيلی زيادی هست و اين خودش دليل بی رنگ شدن مراسم است اما در ايران رسم بر اين است که در اين ايام با تمام مشکلات شاد باشيم. انسان بايد در مقابل مشکلات بايستد. اين جشن ها ريشه در آئين و مذهب ما ايرانی ها دارد. البته ملت ايران آنقدر فرهنگ دارند که توانسته اند ان مراسم را با هر دين ديگری تلفيق نمايند. آيدين - تبريز

بايد اين آئين ارزنده را حفظ کنيم و به نسلهای بعد تحويل بدهيم... مسعود - اسلام آباد

اميدوارم روزی برسه که ما اعم از ايرانی و افغان و تاجيک بتوانيم سنت های قديمی رو با همون غنای قبليشون برگزار کنيم. هستی موسوی - تهران

در هنگام کودکی خاطرات بسيارخوشی از نوروز داشتم. پوشيدن لباس جديد، عيدی گرفتن، هفت ميوه خوردن و رفتن به خانه مادرکلان که در تپه سلام دهمزنگ قراردارد و بعدا رفتن به زيارت سخی شاه مردان و ديدن برافراشتن جنده مبارک. خاطره بدی که ازنوروز دارم درزمان حکمرانی طالبان متحجر و عقبگرا بود که يک بار در روز نوروز به خاطر تجليل اين روز توسط پوليس مذهبی آنها مورد آزار قرارگرفتيم. اين سال قصد داشتم که به زيارت مزار بروم ولی متاسفانه نظر به کار زياد نتوانستم محل کار خود را در باميان ترک کنم و حتی نتوانستم به ديدار فاميل خود درکابل بروم و نوروز را درمسافری و دور از نزديکان سپری کردم. به هرحال چون اينجا به خاطر پيشرفت و ترقی کشور خود مشغول هستم چندان احساس ناراحتی ندارم و اميدوارم که نوروز آينده را با فاميل و دوستان خود باشم. محمد مصطفی عظيم - باميان (افغانستان)