اندرو واکر خبرنگار اقتصادی بی بی سی

	ایران از نظر ذخایر گاز جهان در رتبه دوم قرار دارد

برای همین تشکیل گروهی مانند اوپک برای صادرکنندگان گاز چندان جنجال آفرین نیست. ولی برخی معتقدند صادرکنندگان گاز خیلی زود دارند این تصمیم را اجرا می کنند.

در آستانه اجلاس این کشورها در دوحه قطر، آلکساندر تمرکو، Temerko مدیر سابق شرکت منحل شده یوکوس روسیه نسبت به نیت تشکیل دهندگان اوپک گازی تردید دارد.

وی می گوید: "البته همه این کشورها ادعا خواهند کرد که هدف نهایی شان، تقویت امنیت انرژی و ثبات برای مصرف کنندگان نفت و گاز است. اما بحث اصلی درباره تشکیل ساختاری است که بتوانند کنترل قوی تری روی بازارهای گاز داشته باشند."

اظهارات رهبران کشورهایی که شاید عضو چنین سازمانی شوند، مبهم و گیج کننده است. اما برخی از آنها گاهی ابراز علاقه کرده اند، از جمله ولادیمیر پوتین، رییس جمهور روسیه، آیت الله خامنه ای رهبر ایران و نورسلطان نظربایف، رییس جمهور قزاقستان.

اما آنها چه در سر دارند؟ الگوی مورد نظرشان، سازمان کشورهای صادرکننده نفت، اوپک، است، ولی نام اوپک گازی برای برخی خاطرات ناخوشایند دهه ۱۹۷۰ میلادی را زنده می کند.

وقتی اسراییل و کشورهای عرب همسایه اش در سال ۱۹۷۳ با همدیگر جنگیدند، سایر کشورهای عرب حاضر نشدند به کشورهایی که فکر می کردند از اسراییل حمایت می کنند، نفت بفروشند. بنابراین قیمت نفت بالا رفت و اقتصاد جهان دچار رکود شد.

این ماجرا تا به امروز وجهه اوپک را مخدوش کرده است. اما بسیاری از ناظران می گویند این ارزیابی نامنصفانه است، چرا که اوپک امروزه مسئولانه رفتار می کند. بیل فارن پرایس، کارشناس انرژی خاورمیانه، می گوید این کارتل حالا هدفی خیرخواهانه تر را دنبال می کند.

	کارشناسان پیش بینی کرده اند طی ده سال آینده رشد مصرف گاز طبیعی معادل دو برابر رشد مصرف سالانه نفت در جهان افزایش یابد

"هدف این سازمان این است که تولید خود را به منظور ایجاد ثبات در قیمتهای جهانی نفت تنظیم کند. فکر می کنم آنها قیمتی می خواهند که پول کافی به اقتصادهایشان سرازیر کند چون کاملا وابسته به دلارهای نفتی است. آنها همچنین می خواهند پول کافی برای سرمایه گذاری جهت توسعه تولید برای برآوردن نیازهای جهانی بدست آورند. اعضای اوپک تنها کشورهای تولید کننده نفت هستند که ظرفیتی برای تولید اضافه دارند و می توانند در صورت هرنوع اعتصاب، قیمتها را پایین نگه دارند."

با این حال سیاستمداران کشورهای وارد کننده نفت هنوز اوپک را متهم می کنند که در مواقع گرانی، نفت کافی به بازار سرازیر نمی کنند. از همین رو، ایده ای مشابه برای ایجاد اوپک گازی مایه نگرانی برخی از آنها شده است. چنین تشکلی می تواند به چه هدفی دست یابد؟

آلکساند تمرکو می گوید: "امروزه قیمت گاز به قیمت نفت و سایر منابع انرژی منوط است و هدف کشورهای تولید کننده گاز این است که قیمت گاز را مستقل از سایر عوامل به مصرف کنندگان دیکته کند."

در صورت تشکیل اوپک گازی، اعضای احتمالی آن چه کشورهایی خواهند بود؟ روسیه بزرگترین تولید کننده گاز است و بزرگترین ذخایر گاز طبیعی دنیا را دارد. ایران از نظر ذخایر در رتبه دوم است. قطر، الجزایر، قزاقستان و ترینیداد و توباگو نیز جز تولید کنندگان بزرگ گاز هستند. در مقابل اتحادیه اروپا وارد کننده بزرگ گاز است و تقاضای فزاینده برای برق سبب می شود که در آینده گاز بیشتری وارد کند.

فران تارادلاس، سخنگوی کمیسر انرژی اروپا، می گوید: "کمیسیون اروپا نگران است. ما ترجیح می دهیم گاز مانند هر کالای دیگری در بازاری شفاف و باز عرضه شود و قوانین بازار بر آن حاکم باشد و ما فکر می کنیم چنین کارتلی برای بازار گاز مفید نخواهد بود. البته اگر تشکیل شود، ما باید سیاست انرژی خود را با آن تنظیم کنیم. گاز برخلاف نفت کالایی است که می توان جانشینی برایش یافت، مثلا برای تولید برق، بجای گاز می توان از ذغال سنگ پاک و انرژی هسته ای استفاده کرد."

اما این نگرانی ها چقدر واقع بینانه است؟ یکی از شرکت کنندگان اصلی هر کارتلی، گازپروم غول گازی روسیه است. آلکساندر مدمدف، مدیر عامل صادرات گاز این شرکت عقیده دارد هیچ نوع سازوکاری از نوع اوپک برای کنترل قیمت گاز راه به جایی نمی برد.

آقای مدمدف می گوید: "هرکدام از تولید کنندگان مجموعه قراردادهایی برای صادرات دارد که بر اساس آن برای ۲۰ یا ۲۵ سال متعهد به صدور میزانی معین گاز است، برای همین غیر ممکن است که تصور کنیم فردا کسی تصمیم بگیرد که تولید گازش را ۲۰ درصد کاهش دهد تا قیمت را بالا ببرد.)

مشکل دیگر برای تولید کنندگان گاز این است که گاز عمدتا از طریق خط لوله عرضه می شود، برای همین بازارهای گاز بیشتر منطقه ای است تا بین المللی. البته گاز طبیعی مایع را می توان از طریق کشتی انتقال داد. از همین رو کارشناسان می گویند محتمل ترین سناریو برای اوپک گازی، تشکلی از کشورهای صادرکننده گاز طبیعی مایع خواهد بود.