کاوه امیدوار

	باغ پسته

این منطقه که بیشتر از نیمی از پسته ایران را تولید می کند در منطقه مرکزی ایران در جوار کویر قرار دارد. آب کشاورزی این منطقه پسته خیز معمولا از منابع زیر زمینی تامین می شود اما با پائین رفتن سطح آب های زیر زمینی هم اکنون عمق چاه های آب این منطقه به بیشتر از 270 متر رسیده و بخشی از چاه ها خشک و یا آب آن به شدت شور شده است.

بر اساس برخی از برآوردها سالانه سطح آب های زیر زمینی این منطقه 5 متر پائین تر می رود و ادامه این وضعیت می تواند به خشک شدن باغ های این منطقه منجر شود.

خشکسالی های های سال های اخیر و گسترش باغات پسته، استفاده از آب های زیر زمینی را گسترش داده و تعداد چاه های آب از 2800 حلقه به حدود 3800 حلقه رسیده است است.

در سالهای پیش از انقلاب حفر چاه های جدید برای استفاده کشاورزی ممنوع بوده اما بعد از انقلاب سطح زیر کشت پسته به سرعت گسترش یافته و بر تعداد چاه ها افزوده شده است.

چاه آب در دل کویر

در گوشه ای از شهر رفسنجان که چاه آب خشک شده باغداران در دل کویر حاشیه شهر یک چاه آب حفر کرده اند. برای حفر این چاه برق، به دل کویر کشیده شده و در میان شن های روان چاهی به عمق 270 متر حفر شده است.

یکی از باغدارن می گوید: برای حفر این چاه، انتقال برق به سر چاه و انتقال آب به باغ ها بیشتر از 100 میلیون تومان هزینه شده است.

به گفته این باغدار رفسنجانی، باغدارانی که این چاه را حفر کرده اند شانس آورده اند چون هم این امکان را داشته اند که چاه دیگری در نزدیکی باغ شان در حاشیه کویر حفر کنند وهم این که چاه حفر شده به آب رسیده است.

در بخش های دیگر شهر، باغداران چنین امکانی ندارند واگر چاه آب آنها خشک شود باید قید باغ را بزنند و درختان پسته را برای فروش چوب به کارخانه نئوپان شهر، قطع کنند.

کمتر کسی حاضر می شود دسترنج 50 ساله اش را همان وقت قطع کند اما در کمتر از سه سال بی آبی کار خود را می کند و درختان پسته خشک می شوند آنوقت دیگر کسی تردیدی برای قطع درختان ندارد. زیرا امیدی به آب نیست و باید وقت را غنیمت شمرد و از آخرین ثمر باغ که چوب درختان باشد، استفاده کرد.

کارخانه نئوپان شهر که برای استفاده از شاخه های اضافی و هرس شده درختان ساخته شده اکنون بازار بیشتر پیدا کرده و می تواند تخته های بیشتری از این درختان خشک شده بسازد.

با این که باغات قدیمی شهر در معرض خشک شدن قرار دارند در حاشیه شهر مجاور کویر باغات تازه ای احداث شده که عمری کمتر از 5 سال دارند. بخشی از همین باغ های تازه احداث پیش از بار دادن به دلیل کمبود آب در حال خشک شدن هستند.

انتقال بخشی از آب رودخانه کارون که از زمان ریاست جمهوری اکبر هاشمی رفسنجانی مطرح بود و در دولت محمد خاتمی پیگیری می شد به دلیل برخی مخالفت ها به فراموشی سپرده شده است.

نگرانی های باغداران

در گوشه و کنار شهر رفسنجان می توان باغاتی را دید که درختان 50 ساله آن در حال خشک شدن است و باغداران به دلیل نبود آب باغ را رها کرده اند.

سالانه به طور متوسط هشت بار باغات پسته آبیاری می شود البته اگر آبی باشد. مجموعه ای از چند باغ از یک چاه استفاده می کنند و استفاده از آب نوبتی است.

وقتی نوبت به باغی می رسد آب در زیر درختان روان می شود و حوضچه های کنار درختان پر می شود. شیوه آبدهی غرقابی است و باغداران با درست کردن کرت هایی از خاک، آب را در پای درختان جمع می کنند.

با این شیوه بخشی از آب هدر می رود برای همین تعداد محدودی از باغداران با هزینه های زیاد به آبیاری قطره ای روی آورده اند اما این شیوه درهمه جا قابل استفاده نیست فقط کسانی که چاه های اختصاصی دارند یا تعداد شرکای چاه زیاد نیست قابل استفاده است.

چاه های آب معمولا شرکای بسیاری دارند و رسیدن به تفاهم کار ساده ای نیست. علاوه بر این هزینه آماده سازی باغات برای استفاده از شیوه آبیاری قطره ای بالاست و به همین دلیل معدود کسانی می توانند از عهده پرداخت این هزینه ها برآیند.

با این همه کم آبی مختص پسته کاران رفسنجانی نیست. این مشکل تمام مناطق پسته خیر ایران است که به دلیل واقع شدن منطقه ای گرم و خشک از کم آبی رنج می برند. البته بهترین نوع پسته نیز در آب و هوای گرم و خشک این منطقه تولید می شود و از این لحاظ هوای گرم و بیابانی منطقه مزیت به حساب می آید به شرط آنکه آبی باشد تا درختان پسته خشک نشوند.