فعالان توسعه و مبارزه با فقر از ابتکار گوردون براون، وزير دارايی بريتانيا، برای حذف بدهی کشورهای فقير حمايت کرده اند

گوردون براون، وزير دارايی بريتانيا از توافق وزرای دارايی ثروتمندترين کشورهای جهان به شوق آمده بود. وی هنگام اعلام اين خبر گفت: "ما جامع ترين بيانيه را که تاکنون وزرای دارايی درباره مسايل بدهی، توسعه، بهداشت و فقر مطرح کرده اند، ارايه می دهيم."

اين توافقنامه راه حلی واقعا تاريخی يا دستکم راه حل نهايی بخشی از مساله بدهی است که قريب به يک دهه منشا اختلاف بوده است.

در واقع نخستين بار در سال ۱۹۹۶ درباره کاهش بدهی کشورهای فقير توافق شد و آن موضوع تظاهرات در آخرين اجلاس سران گروه هشت بود که هشت سال پيش در بريتانيا برگزار شد.

اين مدت زمان طولانی برای حصول توافقی چند جانبه، نمايانگر اختلاف نظرهای عميق ميان کشورهای بزرگ صنعتی و روند کند ارايه اين امداد است.

تجارت بزرگترين مساله است، زيرا عميق ترين بی انصافی ها در اين حوزه ديده می شود. تجارت ريشه معضل است استيو تبت، فعال توسعه

اهرم فشار

ژاپن و آلمان همواره از بخشودگی کامل طلب خود اکراه داشته و ترجيح داده اند با بخشش سود طلب شان، بر رفتار کشورهای شديدا مقروض اعمال نفوذ کنند.

آمريکا نيز مايل نبود برای سهم بانک جهانی در بخشش بدهی ها پول بيشتری بپردازد. تنها مذاکرات عاليرتبه ميان تونی بلر، نخست وزير بريتانيا و جورج بوش، رييس جمهور آمريکا، سبب شد تا دولت ايالات متحده موضع خود را تغيير دهد و راه توافق را هموار کند.

شايد پايين بودن ارقام بخشودگی نيز موثر بوده است، مثلا انتظار می رود آمريکا در ده سال آينده فقط ۱۷۵ ميليون دلار در سال متقبل شود. همچنين به هيچ وجه روشن نيست آيا آمريکا يا ساير دولتها سهم بيشتر خود را از طريق کاهش پولی که به امدادرسانی اختصاص می دهند تامين خواهند کرد يا خير.

محروميت مضاعف فعالان توسعه استدلال می کنند بسياری از کشورهای تهيدست ولی بزرگ جهان نظير نيجريه، اندونزی و بنگلادش هميشه از مزايای ابتکار بخشش بدهی ها محروم شده اند

همچنين بخاطر اختلاف بر سر اين که صندوق بين المللی پول سهمش را چگونه تامين خواهد کرد، مبلغ کمک، اندک خواهد بود. اما آقای براون اعلام کرد که اگر اين نهاد ببيند که نمی تواند اين مبلغ را تامين کند و اگر کشورهای بيشتری مستحق دريافت اين کمک شوند، کشورهای گروه هشت "اين بار را بر دوش خواهند کشيد."

بعلاوه اين مبلغ به اين دليل ناچيز است که کشورهای فقير اندکی، فقط ۱۸ و شايد در آينده ۲۷ کشور، صلاحيت دريافت اين کمک را دارند.

همچنين فعالان توسعه استدلال می کنند بسياری از کشورهای تهيدست ولی بزرگ جهان نظير نيجريه، اندونزی و بنگلادش هميشه از مزايای ابتکار بخشش بدهی ها محروم شده اند.

نيجريه به تنهايی در حال مذاکره برای بازپرداخت ۲۷ ميليارد دلار بدهی به وام دهندگان خارجی است که نيمی از کل بدهی ۲۷ کشوری است که قرار است کمک دريافت کنند.

حجم کمک

ارزش توافق گروه هشت حدود يک و نيم ميليارد دلار، پولی حياتی برای برخی از کشورهای فقير، است ولی فقط سه درصد کل جريان کمکهای ۵۰ ميلياردی کشورهای غنی در سال را شامل می شود.

سازمان ملل اعلام کرده که اگر قرار است اهداف توسعه هزاره برای به نصف رساندن فقر تا سال ۲۰۱۵ برآورده شود، بايد حجم کمکهای مالی به سالی صد ميليارد دلار برسد.

توافق بر سر چنان مبلغی، جايزه بزرگی برای کشورهای فقير خواهد بود، اما اميد نمی رود درباره طرح بلند پروازانه آقای براون درمورد تشکيل نهاد تسهيلات بين المللی مالی برای مضاعف کردن حجم کمک از طريق استقراض از بازارهای بين المللی اوراق قرضه توافقی حاصل شود.

در عوض به نظر می آيد هر کشور ساز خود را می زند. آلمان و فرانسه در حال بررسی وضع ماليات بر پروازهای خارجی برای تامين کمکهای مالی بيشتر هستند و بريتانيا می کوشد با مشارکت بنياد بيل گيتس در آمريکا طرحی آزمايشی را برای صرف چهار ميليارد دلار در سال جهت واکسيناسيون و دارو به اجرا بگذارد.

ساز ناهماهنگ به نظر می آيد هر کشور ساز خود را می زند. آلمان و فرانسه در حال بررسی وضع ماليات بر پروازهای خارجی برای تامين کمکهای مالی بيشتر هستند

اگرچه کشورهای اتحاديه اروپا قول داده اند تا سال ۲۰۱۰ کمک خود را دو برابر کنند، اما فعالان توسعه خواستار اقدامی سريع تر برای ارايه منابع بيشتر جهت کاهش فقر در جهان شده اند.

نياز به تعهد

راميلی گرين هيل از گروه "اکشن ايد" می گويد: "آنچه بسيار نااميد کننده است، فقدان هرگونه تعهد اساسی ملموس برای امداد رسانی است. رهبران گروه هشت بايد اختصاص هفت دهم درصدی توليد ناخالص داخلی خود تا سال ۲۰۱۰ را اعلام کنند و به دست کشيدن از اجبار کشورهای فقير به اجرای سياستها شکست خورده مانند خصوصی سازی متعهد شوند. گروه هشت بايد با آفريقا همکاری کند، عليه آن."

جايزه بزرگتر برای کشورهای فقير، گشوده شدن بازارها به روی صادرات کشاورزی کشورهای در حال توسعه است که در حال حاضر موضوع مذاکرات پرپيچ و خم در سازمان تجارت جهانی است.

در دو دهه گذشته سهم آفريقا از تجارت و سرمايه گذاری جهان مرتبا روبه کاهش بوده، اما مقاومت سياسی زيادی هم در آمريکا و هم در اتحاديه اروپا، در برابر کاهش شديد يارانه های پرداختی به کشاورزانشان به چشم می خورد.

رهبران گروه هشت بايد اختصاص هفت دهم درصدی توليد ناخالص داخلی خود تا سال ۲۰۱۰ را اعلام کنند و به دست کشيدن از اجبار کشورهای فقير به اجرای سياستها شکست خورده مانند خصوصی سازی متعهد شوند. گروه هشت بايد با آفريقا همکاری کند، عليه آن راميلی گرين، فعال توسعه

همچنين هيچ توافقی وجود ندارد که کشورهای فقير بايد چقدر سريع بازارهای خود را بيش از پيش بگشايند و کشاورزان خود را در معرض رقابت بالقوه ويرانگر با کشاورزان غربی بهره مند از سوبسيد قرار دهند.

استيو تبت، از گروه "فقر را به تاريخ تبديل کنيد" به بی بی سی گفته است: "تجارت بزرگترين مساله است، زيرا عميق ترين بی انصافی ها در اين حوزه ديده می شود. تجارت ريشه معضل است."

بيانيه وزرای دارايی گروه هشت جزييات مبهمی داشت، هرچند خواستار "جدولی زمانی برای حذف يارانه های تجاری اخلالگر در زمينه کشاورزی و رفتاری ويژه و رجحان آميز برای کشورهای در حال توسعه" شده است.

اين مساله در اجلاس سران گروه هشت حل نخواهد شد و اکنون چشم انداز حصول توافق در اجلاس ماه دسامبر وزرای سازمان تجارت جهانی در هنگ کنگ رنگ باخته است.

اما توافق حذف بدهی های کشورهای اخير تحرکی ايجاد کرده که هم فعالان توسعه و هم دولت بريتانيا را در آستانه بحثهای دشوار پيش رو دلگرم خواهد کرد.