اصلاحات اقتصادی که بشار اشد در سوریه براه انداخته، عمدتاَ نافرجام بوده است

در حالی که ترور رفيق حريری، نخست وزير سابق لبنان، فشار بين المللی بر سوريه را برای پايان دادن به حضور نظامی ۲۹ ساله اش در همسايه خود تشديد کرده است، اين باور گسترده وجود دارد که جدايی منافع اقتصادی دوجانبه شايد دشوارتر باشد.

دکتر نديم شهادی، مدير مطالعات لبنانی در دانشگاه آکسفورد، به بی بی سی گفته است: "اقتصادهای دو کشور جدايی ناپذيرند زيرا آنها همسايه اند. اين مساله جنبه های مثبت و منفی دارد."

وابستگی متقابل

مرکز پژوهشهای کنگره آمريکا در گزارشی تازه اعلام کرد که "اقتصاد لبنان برای سلامت اقتصادی سوريه حياتی است."

در حالی که يک ميليون سوری ( قريب به ۲۰ درصد جمعيت رسيده به سن کار سوريه) بيکارند، اقتصاد لبنان برای شمار زيادی از سوری هايی که نمی توانند در وطن شان کار پيدا کنند، فرصت اشتغال فراهم آورده است.

تخمين زده می شود که نيم ميليون سوری در لبنان شاغل باشند و پولی که آنها به کشورشان می فرستند، برای اقتصاد محدود و منفعل سوريه حيات بخش است. در حقيقت، شرکتهای ساختمانی لبنان چنان به کارگران سوری وابسته اند که بحران سياسی ناشی از قتل آقای حريری به دردسر بزرگی برای آنها تبديل شده است.

فرار کارگران از زمان ترور آقای حريری، بسياری از کارگران سوری از ماندن در لبنان وحشت زده شده و به سوريه گريخته اند ريم علاف، استاد امور خاورميانه

ريم علاف، استاد امور خاورميانه در موسسه سلطنتی امور بين الملل بريتانيا، به بی بی سی گفته است: "ما می دانيم که از زمان ترور آقای حريری، بسياری از کارگران سوری از ماندن در لبنان وحشت زده شده و به سوريه گريخته اند. گفته می شود که صنعت ساختمان لبنان متوقف شده است."

موتور اقتصادی

روابط اقتصادی دو کشور فراگير است و عمر کرامی، نخست وزيرلبنان، اخيراَ اين دو کشور همسايه را "بهم تنيده" توصيف کرده است.

اگرچه صادرات سوريه به همسايه اش محدود (تنها چهار درصد کل صادرات) است، اما رهبران سوريه و لبنان منافع تجاری مشترک قابل ملاحظه ای دارند و بانکها و بازارهای مالی لبنان برای تامين سرمايه سوريه نقشی حياتی ايفا می کنند.

ديويد باتر، تحليلگر خاورميانه در واحد اطلاعات اکونوميست، به بی بی سی گفته است: " لبنان از ديرباز موتور بازار آزاد اقتصاد سوريه بوده است."

بانکهای سوريه در طول تاريخ معاصر تحت کنترل دولت، فاقد توانايی و نقدينگی کافی بود اند. در ساليان اخير، دمشق گامهايی را برای خصوصی سازی بانکهای خود برداشته است، ولی آنها کماکان رقابت گريزند و از سرمايه گذاری خصوصی چندان حمايت نمی کنند.

در نتيجه، ثروتمندان و بسياری از کارگران سوری پولهای خود را در بانکهای لبنان سرمايه گذاری کرده اند و بعيد است اين روند تغيير کند.

تعريف دوباره

اگرچه اقتصاد لبنان در زمان رهبری آقای حريری احيا شد، فساد در محافل اقتصادی اين کشور کماکان دغدغه بزرگی است.

گروه های متخاصم با حضور سوريه در لبنان ادعا می کنند که "کسب و کارهای فاسد طرفدار سوريه" ساليانه سه ميليارد دلار از اقتصاد لبنان خارج می کنند.

دکتر شهادی در مورد تاثير خروج نظامی سوريه بر اقتصاد لبنان هيچ ترديدی ندارد. وی به بی بی سی گفته است: "تاثير خروج سوريه اين خواهد بود که جنبه های بد آن از بين خواهد رفت و جنبه های خوبش باقی خواهد ماند."

اما در ميان نخبگان سياسی لبنان کمتر کسی حاضر است به استقلال کامل اقتصادی اين کشوراز سوريه فکر کند. آقای باتر به بی بی سی گفته است: "من در ميان گروه های اپوزيسيون لبنان متوجه علاقه به جدايی کامل از سوريه نشده ام. آنها بدنبال تبيين مجدد مناسبات سياسی دو کشور هستند، ولی می خواهند اين رابطه اقتصادی ادامه يابد زيرا به سود طرفين است."

درخواست مخالفان گروه های اپوزيسيون لبنان بدنبال تبيين مجدد مناسبات سياسی دو کشور هستند، ولی می خواهند اين رابطه اقتصادی ادامه يابد زيرا به سود طرفين است ديويد باتر، تحليلگر خاورميانه

سوريه که اقتصادش از رشد کند، بيکاری فراوان و فساد اخلاقی گسترده رنج می کشد، به نوبه خود می داند که جدايی از لبنان، دست کم از نظر اقتصادی، آسان نخواهد بود.

فشار خارجی

مزايای اقتصادی وضعيت کنونی هرچه باشد، واقعيت ناخوشايند پيش روی سوريه اين است که اين کشور شايد چاره ديگری جز قطع برخی از روابطش با لبنان نداشته باشد. تلاشهای سوريه برای احيای اقتصادش در زمان رهبری بشار اسد عمدتاَ عقيم مانده است.

هرچند سوريه از لحاظ مواد غذايی خودکفاست، ولی صادراتش در فاصله ۱۹۹۹ تا ۲۰۰۳ ساليانه يک و چهار دهم درصد افت کرده است. نفت بيش از ۷۰ درصد درآمد سوريه را تامين می کند، ولی توليد نفت از اوايل دهه ۱۹۹۰ در اين کشور کاهش يافته و ممکن است دمشق تا ده سال ديگر مجبور به واردات نفت شود.

روابط تجاری سوريه با عراق پس از سرنگونی حکومت صدام حسين کاملاَ از بين رفته است و اگر نيروهای سوری از لبنان بيرون نروند، دمشق با تحريمهای سفت و سخت آمريکا مواجه خواهد شد.

مهمتر از آن، همکاری نزديکتر دمشق با اتحاديه اروپا و چشم انداز انعقاد يک توافقنامه تجارت آزاد با بروکسل تا سال ۲۰۱۰ نيز به عادی سازی مناسبات سوريه با لبنان منوط است.

آقای باتر از واحد اطلاعات اکونوميست به بی بی سی گفته است: "تمام پيشرفتهای اصلاحات اقتصادی بخاطر بحران لبنان در ابهام فرورفته است و سوريه برای تعيين تکليف مناسباتش با آمريکا و اتحاديه اروپا بايد اين مساله را سريع تر حل وفصل کند. شايد سوريه بتواند بدون اعمال تغييرات زياد از اين بحران خارج شود، ولی نمی تواند زياد پيشرفت کند و شايد عقب مانده باقی بماند."