اولویت افغانستان: جنگ با طالبان یا تشکیل لویه جرگه؟

در پی گفتگوهای مستقیم صلح میان ایالات متحده آمریکا و نمایندگان طالبان در قطر و همچنین نخستین دور گفتگوهای نمایندگان احزاب و جامعه مدنی به شمول حامد کرزی رئیس جمهور پیشین با طالبان در مسکو؛ حکومت افغانستان با مخالفتِ شدید طالبان در این نشست ها و مذاکرات حضور نداشته و عملاً به حاشیه رفته است.

این موضوع سبب نگرانی و ناراحتی رئیس جمهور غنی گردیده و در خوف و رجای نتیجه مذاکرات صلح و زمزمه های حکومت موقت و برگزاری انتخابات که وی بر آن تاکید دارد، تلاش می نماید تا با استفاده از ابزار های مختلف، جایگاهی برای حکومت وحدت ملی در این روند ها بدست آورد. وی اخیراً کمیسیونی را برای تدویر لویه جرگه به منظور دستیابی به اجماع ملی برای تامین صلح ایجاد نموده است. سوالی که مطرح می شود این است که آیا برگزاری لویه جرگه ابزار مناسبی در اختیار حکومت قرار خواهد داد؟

لویه جرگه در قانون اساسی

لویه جرگه بنابر تعریف، عالیترین مظهر اراده مردم افغانستان به شمار می رود. لویه جرگه از اعضای مجلس شورای ملی (پارلمان و سنا)، روسای شوراهای ولایتی و شوراهای ولسوالی تشکیل می¬شود.

فرواخوانی لویه جرگه در شرایط و حالات ذیل صورت می گیرد: اتخاذ تصمیم در مورد مسایل مربوط به استقلال، حاکمیت ملی، تمامیت ارضی و مصالح علیای کشور؛ تعدیل قانونی اساسی؛ محاکمه رئیس جمهور و همچنین دوام حالت اضطرار در کشور.

قانون اساسی یکی از صلاحیت های رئیس جمهور را دایر نمودن لویه جرگه برشمرده اما مصداق و شرایط اعمال این صلاحیت را تنها در موارد حالت اضطرار در کشور و تعدیل احکام قانون اساسی که ولسی جرگه نیز صلاحیت مشابه را دارد، بیان نموده است.

فراخوانی لویه جرگه در شرایط موجود با خلا های قانونی و ساختاری زیادی مواجه است: اول اینکه؛ با نبود شوراهای منتخب ولسوالی ها که روسای آن ها بخش مهم نصاب جرگه را تشکیل می دهند و همچنان اتمام دوره کاری مجلس نمایندگان، تشکیل لویه جرگه را به شدت معیوب و ناقص نموده است. بدون وجود عناصر اصلی تشکیل دهنده لویه جرگه، فراخوانی و برگزاری آن بی معنی می نماید. دوم؛ اینکه مشخص نیست رئیس جمهور غنی کدام یک از مسایل مصرح در قانون اساسی را به بحث می گذارد؟ واضح است که تعدیل قانون اساسی در اجندای حکومت نیست و کشور نیز در حالت اضطرارِ دوامدار قرار ندارد، فراخوانی لویه جرگه برای محاکمه رئیس جمهور نیز از صلاحیت اختصاصی ولسی جرگه می باشد. با این حال، چه موضوعی می تواند مصداق مصالح علیای کشور قرار گیرد؟ مسئله جنگ و صلح با طالبان را چگونه می توان از لویه جرگه انتظار داشت؟ سوم؛ لویه جرگه مشورتی میراثِ رویه بی مبنای حکومت حامدکرزی است و آقای محمد اشرف غنی نیز آن را جرگه مشورتی صلح نامیده است. افزودن واژه¬ی مشورتی بدین معنی است که حکومت از طرحِ مباحث و موضوعات خارج از دایره انتظار در هراس است؛ بناً راهی برای فرار از الزام آور بودن فیصله های لویه جرگه را هموار نموده است.

بنابراین، به نظر می رسد تیم رئیس جمهور غنی برای تعقیب اهدف غیر مرتبط با متن قانون اساسی، لویه جرگه را فرا می خواند. غیبت سنگین و تحقیر آمیز حکومت افغانستان در مذاکرات آمریکا و نمایندگان طالبان در قطر و همچنین نشست بی پیشینه مسکو و طرح مسائلی چون حکومت موقت، رئیس جمهور غنی را ناراحت و بیمناک نموده است. از لویه جرگه انتظار می رود تا صلاحیت اختصاصی جنگ و صلح با گروه طالبان را برای حکومت افغانستان لحاظ نموده تا اینگونه در مقابل طرح احتمالی کنار زدن آقای غنی از قدرت مقابله شود.

بیشتر بخوانید:

آقای اشرف غنی امیدوار است انتخابات ریاست جمهوری با هدف پیروزی در آن، زیر نظر حکومت وحدت ملی برگزار گردد. به همین سبب، فعالیت ها و سفرهای متعددی را به صورت فشرده در قالب برنامه های حکومتی انجام می دهد. عده ای بر این باور اند که نمایندگان لویه جرگه با هدف کمپاین انتخاباتی گزینش شده و با امکانات حکومتی و در سایه لویه جرگه مورد استفاده قرار می گیرد.

پیشینه¬های فراخوانی لویه جرگه مشورتی نشان می دهد که فیصله های این جرگه نه تنها تعمیل نگردیده که حتی اقدام معکوس در راستای فیصله های این شورای بزرگ صورت گرفته است. با این حال تداوم این نوع فراخوانی و استفاده ابزاری از آن، باعث بروکاست جایگاه قانونی این عالی ترین مجلس ملی می شود.

همچنین تضمینی وجود ندارد که دایر نمودن لویه جرگه، ممکن است توسط رقبای سیاسی حکومت تحت کنترل قرار گرفته و بر ضد اهداف و انتظارات رئیس جمهور غنی جهت دهی گردد. شواهد نشان می دهد که نفوذ و تاثیر گذاری حامد کرزی بر گروه های قومی، بیش از محمد اشرف غنی است و گمان می رود عنان اختیار نمایندگان لویه جرگه از دست حکومت خارج شود.

ابزار قدرت و تاثیرگذاری حکومت

به نظر می رسد دایر نمودن لویه جرگه جز ضیاع وقت و امکانات مردم، کمکی در جهت تقویت و بقای حکومت وحدت ملی نمی تواند. حکومت افغانستان در خصوص جنگ و صلح، می تواند ابزار های مناسب و مرتبط دیگری را مورد توجه قرار دهد.

مهمترین ابزار حکومت، که تمامی رقبای سیاسی دیگر از آن محروم است، قوای نظامی افغانستان است. رئیس جمهور غنی با طرحِ استراتژی تهاجمی و بسیج نیروهای مسلح و استمداد از حمایت های مردمی، می تواند به آسانی دامنه جنگ را محدود نماید. یکی از موفقیت های گروه طالبان، گسترانیدن جنگ در نقاط بیشتر افغانستان است.

گفته می شود در این راستا طالبان با ترفندِ هوشمندانه ای از خوش باوری حکومت افغانستان بهره گیری نموده، دامنه جنگ را به شمال افغانستان گسترش داده است. دولت وحدت ملی ضمنِ کنار گذاشتن رقابت های درون حکومتی، باید در اولویت نخست پایگاه های طالبان در شمال کشور را برچیند. گروه طالبان در مناطق شمال کشور، با دشواری های زیادی مواجه هستند و توان ایستادگی در برابر جنگ منظم را ندارند. حکومت ظرفیت های عمده ای برای سرکوب در اختیار دارد. صحنه میدانی جنگ و کاهش مناطق نفوذ مخالفین در جهت تقویت اتوریته حکومت در مذاکرت به مراتب با اهمیت تر از برگزاری لویه جرگه مشورتی است.