تروریست قلمداد کردن سپاه پاسداران از سوی آمریکا و پاسخ‌های احتمالی سپاه

با شدت گرفتن تهدیدات لفظی دونالد ترامپ مبنی بر عدم تایید پایبندی ایران به توافق هسته‌ای و در حالی که دولت وی مشغول تدوین یک استراتژی جامع برای مقابله با جمهوری اسلامی‌ست، بحث چگونگی برخورد با سپاه پاسداران و فعالیت‌های "بی‌ثبات‌کننده" آن در منطقه نیز در محافل سیاست‌گذاری واشینگتن مورد توجه قرار گرفته است.

در واقع، یکی از دلایل ناخرسندی مخالفان برجام در دولت ترامپ و کنگره و همفکرانشان در اندیشکده‌های آمریکایی آن است که توافق هسته‌ای با تاکید صرف بر برنامه اتمی تهران، کلیت رفتار سیاست خارجی ایران را پوشش نمی‌دهد و لذا به گفته نیکی هیلی سفیر ایالات متحده در سازمان ملل، جمهوری اسلامی را قادر می‌سازد با توسل به برجام "جهان را گروگان بگیرد". مساله فعالیت‌های سپاه پاسداران در خاورمیانه و فراتر از آن نیز عمدتا در این چارچوب مطرح می‌گردد.

تحریم‌های همه‌جانبه علیه سپاه به عنوان یک سازمان "تروریستی"

کنگره آمریکا در جولای ۲۰۱۷ لایحه‌ای را تحت عنوان "مقابله با دشمنان آمریکا از طریق تحریم‌ها" تصویب کرد که به قانون "کاتسا" معروف است و سه کشور ایران، روسیه و کره شمالی را هدف قرار می‌دهد. این لایحه با امضای دونالد ترامپ در ۲ آگوست به قانون تبدیل شد. قانون کاتسا که نام آن در یکی از سخنرانی‌های اخیر محمدعلی جعفری، فرمانده کل سپاه پاسداران، نیز به میان آمد این اختیار را به رئیس جمهور ایالات متحده می‌دهد که تحریم‌هایی را علیه سپاه و "اشخاص خارجی مرتبط" با آن اعمال کند. دولت ترامپ با اتکا به این قانون و دیگر اختیارات ریاست جمهوری می‌تواند سپاه پاسداران را یک سازمان تروریستی قلمداد کرده و کلیت آن را تحت تحریم‌های اولیه و ثانوی ایالات متحده قرار دهد.

چنین اقدامی البته مجزا از رویکرد کاخ سفید به برجام نیست. در واقع، به نظر می‌رسد دولت ترامپ قصد دارد با عدم تایید پایبندی ایران به توافق هسته‌ای نحوه تصمیم‌گیری در قبال برجام را به کنگره حواله کند، اما برای تشویق کنگره عمدتا جمهوری‌خواه به امتناع از اعمال مجدد تحریم‌های هسته‌ای - که عملا به فروپاشی کامل توافق و اعتراض گسترده دیگر امضاکنندگان برجام از جمله متحدان اروپایی آمریکا می‌انجامد - سپاه پاسداران را در فهرست سازمان‌های تروریستی قرار دهد و تحریم‌های همه‌جانبه‌ای علیه آن اعمال کند.

بیشتر بخوانید:

بدین ترتیب دولت ترامپ می‌خواهد با یک تیر چند نشان بزند: از یک سو با مقصر دانستن ایران از زیر بار تعهد به توافق هسته‌ای خارج می‌شود، اما آن را به طور کامل فسخ نمی‌کند. چنین اقدامی می‌تواند پیام هشداری به شرکت‌های خارجی که مایل به سرمایه‌گذاری کلان در ایران هستند ارسال کرده و تاثیر روانی بازدارنده‌ای بر آنها بگذارد اما متحدان آمریکا را علیه واشینگتنن نشوراند. از سوی دیگر، تحریم همه‌جانبه سپاه نه تنها می‌تواند فعالیت های منطقه‌ای و بین‌المللی آن را با چالش‌های جدی مواجه کند، بلکه به واسطه حضور عمیق و گسترده آن در اقتصاد داخلی، تعاملات اقتصادی ایران با خارج را نیز دشوار کرده و به طور کلی فشار اقتصادی بر کشور را به طرز قابل‌توجهی افزایش خواهد داد.

اما جمهوری اسلامی و به ویژه سپاه پاسداران چگونه ممکن است به برچسب تروریستی و تحریم‌های همه‌جانبه پاسخ دهد؟

پاسخ‌های احتمالی سپاه به تحریم‌های آمریکا

سرلشگر محمدعلی جعفری، فرمانده کل سپاه پاسداران ایران، در واکنش به تهدیدهای دولت ترامپ مبنی بر عدم تایید پایبندی ایران به برجام و تروریستی قلمداد کردن سپاه احتمالاتی را مطرح کرده است که در ادامه مقاله به بررسی آنها می‌پردازیم.

به گفته سرلشگر جعفری، اگر آمریکا کلیت سپاه پاسداران ایران را به واسطه "تروریست" دانستن آن تحت تحریم‌های فراگیر قرار دهد، آنگاه "باید پایگاه‌های منطقه‌ای خود را تا شعاع ۲ هزار کیلومتری برد موشک‌های ایران منتقل کند". در اواسط ماه جولای و در بحبوحه تصویب لایحه "کاتسا" در کنگره آمریکا نیز سرلشگر محمد باقری، رئیس ستاد کل نیروهای مسلح ایران، تهدیدات مشابهی را مبنی بر به خطر افتادن پایگاه‌ها و نیروهای آمریکایی در منطقه در صورت گنجاندن سپاه در فهرست سیاه سازمانهای تروریستی مطرح کرده بود. با وجود حضور پایگاه‌های نظامی متعدد آمریکا در اطراف ایران، از جمله پایگاه هوایی بگرام در افغانستان، ناوگان پنجم دریایی آمریکا در بحرین و پایگاه العدید در قطر، بسیار بعید به نظر می‌رسد سپاه پاسداران این مراکز نظامی را به طور مستقیم هدف حملات موشکی قرار دهد و بدین‌ترتیب جنگی تمام‌عیار را میان ایران و ایالات متحده آغاز کند.

با این حال، در پاسخ به تشدید فشار از سوی واشینگتن، احتمال آن می‌رود که نیروهای آمریکایی در منطقه - شامل سربازان ارتش در افغانستان و نیروهای ویژه آمریکا در عراق و سوریه هدف حملات نامتقارن سپاه پاسداران و به‌ویژه گروه‌های شبه‌نظامی مورد حمایت آن مانند سازمان بدر، عصائب اهل الحق، کتائب حزب‌الله و النجبا در عراق و سوریه قرار گیرند. چنین واکنشی را از سخنان سرلشگر جعفری نیزمی‌توان دریافت که اگر واشینگتن سپاه پاسداران ایران را یک سازمان "تروریستی" بداند، سپاه نیز "ارتش آمریکا را در سراسر جهان به‌ویژه در منطقه خاورمیانه، همسنگ داعش درنظر خواهد گرفت". این رویکرد تهاجمی نامتقارن و نامنظم در سال‌های آغازین جنگ عراق به کشته شدن صدها سرباز آمریکایی منجر گردید.

سپاه پاسداران همچنین می‌تواند به حمایت نظامی و اطلاعاتی از طالبان در افغانستان بپردازد و هزینه حضور نیروهای آمریکایی در این کشور را به شدت افزایش داده و استراتژی جدید دولت ترامپ برای مقابله با گروه‌های تروریستی و شبه‌نظامی در افغانستان را با چالش‌های جدی مواجه سازد.

بهره‌برداری از قابلیت‌های نظامی حزب‌الله لبنان برای ضربه زدن به منافع ایالات متحده در منطقه نیز یکی دیگر از گزینه‌های سپاه در پاسخ به تحریم‌های فراگیر آمریکا خواهد بود. هرچند ایران از حزب‌الله‬ - که قدرتمندترین "نایب" آن در خاورمیانه به شمار می‌رود و لذا عمدتا برای اهداف و پروژه‌های استراتژیک مورد استفاده قرار می‌گیرد - به طور سنتی برای ایجاد بازدارندگی در برابر اسرائیل‬ و اخیرا نجات رژیم اسد در سوریه بهره گرفته است.

برای نمونه، برخی از گزارش های رسانه‌ای و تحلیل‌های اطلاعاتی، حمله انتحاری به یک اتوبوس حامل توریست‌های اسرائیلی در شهر بورگاس بلغارستان در ۱۸ جولای ۲۰۱۲ را - که به کشته شدن پنج گردشگر اسرائیلی انجامید - به حزب‌الله لبنان نسبت می‌دهند و آن را پاسخی به دست داشتن اسرائیل‬ در ترور دانشمندان هسته‌ای ایران در آن سال‌ها می‌دانند. اگر ایالات متحده با سپاه به منزله "یک سازمان تروریستی همسنگ داعش" برخورد کند، چنین اقداماتی در مورد نیروها و دولتمردان آمریکایی مستقر در منطقه نیز می‌تواند تکرار شود.

در نهایت، تحریم‌های فراگیر و فلج‌کننده علیه سپاه پاسداران تنش میان نیروهای دریایی ایران و آمریکا در خلیج فارس را افزایش خواهد داد که خود ممکن است به درگیری نظامی در این منطقه حساس از خاورمیانه - که هنوز از اهمیت فراوانی برای بازارهای جهانی انرژی برخوردار است - بیانجامد.

مسئله اصلی در ارتباط با تروریست قلمداد کردن سپاه پاسداران این است که این کار می‌تواند انگیزه رفتار کنترل‌شده از سوی سپاه را از بین ببرد و و آن را بسوی واکنش های غیرقابل پیش بینی شده بکشاند.