الیاس احمدی روزنامه نگار

	در دو سه سال گذشته بیشتر ناشران برگزیده سال و نمایشگاه از ناشران مذهبی بوده اند

در مراسم اختتامیه علاوه بر مراسم جاری مانند سخنرانی ها و گزارش های رئیس نمایشگاه، ناشران برگزیده سال و ناشران برگزیده نمایشگاه هم معرفی و از آنان تقدیر می شود. سال های قبل ناشران برگزیده سال در مراسم افتتاحیه و ناشران برگزیده نمایشگاه در مراسم اختتامیه معرفی و تقدیر می شدند. ناشران برگزیده به خاطر مجموعه فعالیت هایشان در یک سال گذشته انتخاب می شدند و ناشران برگزیده نمایشگاه به خاطر نحوه حضور و فعالیت هایشان در نمایشگاه همان سال.

بنابراین ناشر برگزیده سال عنوانی معتبرتر از ناشر برگزیده نمایشگاه بود و معمولا از مزایا و امتیازهایی هم برخوردار می شد. اما در دوره جدید معرفی و تقدیر از ناشران برگزیده در مراسم اختتامیه و به صورت یک جا برگزار می شود. نام ناشران برگزیده دو سه سال اخیر نشان می دهد که در میانشان از ناشران مهم و روشنفکری خبری نیست و بیش تر گرایش به ناشران مذهبی وجود دارد. در حالی که در سال های قبل در میان برندگان ناشرانی از طیف های مختلف وجود داشتند.

امروز (شنبه) نمایشگاه نسبت به دو روز قبل، که آخر هفته بود، خیلی خلوت تر شده بود و در سالن ها و به خصوص شبستان اصلی رفت و آمد و تنفس بسیار راحت بود و می شد کتاب ها را از نزدیک دید و ورق زد. هوای خوب و بارانی هم باعث لطافت هوا شده بود، اما نم نم باران چند دقیقه ای باعث شد به بعضی غرفه ها و کتاب ها آسیب برسد. این موضوع بار دیگر انتقادهای منتقدان نمایشگاه را نسبت به وضعیت نامناسب مکان فعلی بر انگیخت و ناشران اظهار نگرانی می کردند که اگر باران شدیدتر شود یا بارش باران ادامه دار باشد، مشکلات جدی تری ایجاد خواهد شد و این نشان می دهد که پیش بینی های لازم صورت نگرفته است.

گشتی در نمایشگاه، افزایش کتاب های عامه پسند را در نمایشگاه امسال نسبت به نمایشگاه های قبلی نشان می دهد که مشخص نیست به خاطر سیاست های وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در سانسور و عدم حمایت از کتاب های روشنفکری است یا به خاطر سیاست های نمایشگاه در نحوه تقسیم غرفه ها.

نکته جالب امسال عدم بازدید رهبر جمهوری اسلامی ایران آیت الله خامنه ای از نمایشگاه کتاب تهران تا کنون است که معمولا هر سال، جز یک سال، در میانه نمایشگاه صورت می گرفت.

در غرفه های بسیاری کتاب های آشپزی، زناشویی و روابط زن و مرد، کتاب های فال و کتاب های شبه عرفانی هندی، چینی و ...، کتاب هایی درباره تعیین جنسیت کودکان و ...عرضه می شود و این غرفه ها به نحو چشم گیری زیاد هستند. این موضوع به نحوی چشم گیر است که برخی از سایت های اصولگرا مثل تابناک هم به آن پرداخته اند.

این وضعیت در میان غرفه های کتاب های کوکان و نوجوانان بیش تر به چشم می خورد و سالن کودک و نوجوان بیش تر شبیه نمایشگاه عرضه محصولات تزیینی است و بیش از کتاب، برچسب و پازل و پوستر و اسباب بازی به فروش می رود. گرایش به انتشار کتاب های مذهبی و هم چنین کتاب های عامه پسند در میان ناشران کودک و نوجوان هم زیاد شده است. ناشران دولتی هم که یبشتر فضای سالن کودک و نوجوان را در اختیار گرفته اند بیش تر در نشر کتاب های مذهبی و تبلیغی فعالیت دارند.

در بخش خارجی هم بیش ترین و فعال ترین ناشران، ناشران کشورهای عربی هستند و از کشورهای اروپایی بیش تر نمایندگان ایرانی ناشران شرکت کرده اند و امسال از کشورهایی مثل آلمان و فرانسه که در سال های گذشته جزو فعال ترین ناشران بودند و با حضور ناشران و مدیران نمایشگاهی و گاه نویسندگان به بخش بازار جهانی نمایشگاه رونق می دادند، خبری نیست و اگرچه رسما اعلام نمی شود، اما به نظر می رسد که اختلافات سیاسی ایران و غرب و تحریم ها تاثیر خود را بر نمایشگاه کتاب تهران گذاشته باشد.

نکته جالبی که در چند روز گذشته از سوی مدیران نمایشگاه و حتی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی ایران به عنوان یک موضوع تبلیغاتی استفاده شده است تعداد بسیار زیاد بازدیدکنندگان نمایشگاه تهران نسبت به دیگر نمایشگاه های بین المللی است. چنین اظهار نظرهایی در حالی صورت می گیرد که بسیاری از نمایشگاه های معتبر جهانی جنبه فروشگاهی نداشته و اغلب مکانی است برای تبادل حقوق معنوی کتاب ها و عقد قراردادهای نشر و بیش تر متخصصان آن رشته و افراد علاقمند به این مباحث به آن توجه نشان می دهند و عموم کتابخوانان کتاب هایشان را از فروشگاه ها تهیه می کنند.

نکته جالب تر امسال عدم بازدید رهبر جمهوری اسلامی ایران آیت الله خامنه ای از نمایشگاه کتاب تهران تا کنون است که معمولا هر سال در میانه نمایشگاه صورت می گرفت و به جز یک سال در دوره وزارت عطاء الله مهاجرانی که دلیل آن در تحلیل ها نارضایتی رهبر از فضای فرهنگی کشور ذکر شد، به نمایشگاه نرفت، هر سال از نمایشگاه بازدید کرده است.

کتاب های آشپزی، زناشویی و روابط زن و مرد، کتاب های فال و کتاب های شبه عرفانی هندی، چینی و ...، کتاب هایی درباره تعیین جنسیت کودکان و ... به نحو چشم گیری زیاد هستند.

در آن سال نیز وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نمایشگاهی کوچک از ناشران را به طور اختصاصی برای وی در دفتر رهبری برگزار کرد. با این حال با توجه به این که فردا ساعت ۱۴ به وقت تهران مراسم اختتامیه نمایشگاه برگزار می شود، آخرین فرصت بازدید وی از نمایشگاه فردا صبح خواهد بود. البته یکی از دلایل عدم بازدید رهبر از نمایشگاه تا کنون، شاید سفر طولانی او به استان فارس باشد که روز گذشته به پایان رسید.

گشتی در نمایشگاه

دو غرفه آگاه و آگه که دو نشر به هم پیوسته اند، امسال نتوانسته اند یک غرفه بزرگ داشته باشند و دو غرفه مجزا و خیلی کوچک به آن ها رسیده است. با این حال فاصله این دو غرفه یک راهرو است. در غرفه های آگه و آگاه مجموعه ای از کتاب ها ی تجدید چاپ شده و جدید را می توان دید. "باغ همسایه " نوشته خوسه دونوسو با ترجمه عبدالله کوثری، "پیرمردی که رمان های عاشقانه می خواند" نوشته لوئیس سپولودا با ترجمه مرتضی کلانتریان، "تویی که سرزمین ات این جا نیست" نوشته محمد آصف سلطان زاده، "داستان های ۸۴" نوشته محمدرحیم اخوت، "صورت ببر" نوشته محمد کلباسی تعدادی از مجموعه داستان ها و رمان های چاپ اول این ناشر است.

در زمینه تاریخ و ادبیات جهان نیز در این غرفه می توان کتاب های "چکامه سریانی و خواب ناگفته آن" ترجمه محمد شیروانی، "دیوان و قشون عصر صفوی" نوشته ویلم فلور با ترجمه کاظم فیروزمند و همچنین مجموعه مقالاتی با نام "پرسه ها و پرسش ها" از داریوش آشوری در زمینه نقد ادبی از دیگر کتاب های تازه این دو غرفه است. این ناشر در زمینه کتاب های علوم اجتماعی نیز چند کتاب جدید دارد که از آن جمله می توان به "فهم جامعه مدرن - کتاب دوم" اشاره کرد.

در غرفه انتشارات آشیان نیز می توان به کتاب های خوبی رسید. "اخلاق و فضیلت" از علی میرسپاسی، "پرسه زنی و زندگی روزمره ایرانی" نوشته عباس کاظمی، "نظم گفتار مشروعیت زدا" (تحلیل گفتار سیاسی ایرانیان خارج از کشور) نوشته محمد جواد غلامرضا کاشی از این جمله است.