الیاس احمدی روزنامه نگار

انتشار کتاب هایی با جلد سخت در حال حاضر در دستور کار برخی از ناشران قرار گرفته است. برخی از ناشران همچون کاروان و هرمس انتشار آثار کلاسیک را با جعبه شروع کرده اند، اما برخی دیگر از ناشران، آثار تازه خود را که فکر می کنند ویژگی دایره المعارفی یا ماندگاری دارد، با این شیوه منتشر می کنند. در اواخر فصل پاییز و اوایل فصل زمستان دو مجموعه از سوی نشر مرکز و نشر افق راهی بازار شده است که از اهمیت ویژه ای برخوردارند.

تاریخ هشت جلدی هنر

تاریخ هشت جلدی هنر را نشر مرکز با ترجمه حسن افشار منتشر کرده است که مجموعه ای است نفیس با تصاویر رنگی و کاغذ گلاسه. این مجموعه که نام تاریخ هنر به خود گرفته است، تاریخ مجسمه سازی، نقاشی و معماری را در اروپا پی می گیرد. در هر کتاب از این مجموعه، تصاویر متنوعی از آثار هنری آن دوره ارائه شده است.

جلد نخست این کتاب به هنر یونان و روم می پردازد. در واقع این کتاب به تاریخ هنر در هزار ساله بین حماسه های هومر و گرویدن کنستانتین به مسیحیت می پردازد که بنا به ادعای بسیاری از کارشناسان غربی بنیان های هنر غرب در این دوره گذاشته شده است.

کتاب دوم از این مجموعه به قرون وسطا می پردازد با نام "سده های میانه". در این دوره که دو سبک اصلی رمانسک و گوتیک رونق داشته، کلیسا حامی هنر بوده و بیشتر هنرهای مذهبی و دینی رشد کرده اند.

کتاب سوم هنر را در سده های پانزدهم و شانزدهم در بر می گیرد که سرآغاز دگرگونی های بزرگ در حوزه های مختلف است و رنسانس خوانده می شود و کتاب نیز به همین نام است. این دوره بازگشتی است به فرهنگ کلاسیک یونان و روم و پدید آمدن سبک های نو در هنر که در قرون بعدی نیز تاثیرش باقی می ماند.

کتاب چهارم به هنر در سده هفدهم می پردازد با همین عنوان تاریخ هنر در سده هفدهم. این قرن در هنر غرب عصر مهمی است و بسیاری از نام آوران هنر غرب هم چون برنینی، روبنس، کلود، پوسن، رامبراند و ولاسکز در این قرن بوده اند.

کتاب پنجم به سده هجدهم می پردازد با عنوان تاریخ هنر در سده هجدهم. در این دوره انقلاب فرانسه و انقلاب صنعتی بر دنیای هنر تاثیرگذار بوده است و این تاثیر در کنار ویژگی های دیگر هنر این دوره مورد بحث و بررسی قرار می گیرد.

کتاب ششم نیز به قرن نوزدهم می پردازد. قرنی که می توان آن را قرن تکثر جریان ها و نهضت های هنری خواند. در این قرن پیچیدگی و تحولات اجتماعی، سیاسی و فرهنگی اروپا و آمریکا در هنر نیز تاثیر می گذارد و این تاثیر در کتاب مورد بحث و بررسی قرار گرفته است.

کتاب هفتم به قرن بیستم می پردازد، قرنی که هنرمندان شیوه های سنتی مشاهده و ترسیم جهان را به چالش می کشند و به تنوع سرسام آوری در تجربه های هنری می رسند.

کتاب هشتم اما کتاب متفاوتی است زیرا به مواجهه مخاطب با نقاشی می پردازد. این کتاب که عنوانش "نقاشی را چگونه نگاه کنیم" است، اگر چه نقاشی هایی از دوره های مختلف تاریخی را تحلیل و بررسی می کند، کتابی در تاریخ هنر نیست، بلکه تلاش می کند نشان دهد که نقاشی را می توان به شیوه های مختلف دید و درباره اش حرف زد.

داستان فکر ایرانی

مجموعه ۹ جلدی داستان فکر ایرانی نیز ، یکی دیگر از مجموعه هایی است که ابتدای فصل زمستان توسط نشر افق منتشر شده است . این مجموعه ، به تاریخ فکر ایران از ایران باستان تا دوره مشروطه می پردازد.

مخاطب اصلی کتاب ها نوجوانان هستند، اما با توجه به این که جای مجموعه کتابی غیر تخصصی و ساده برای مخاطب عام هم در این زمینه خالی است، می توان گفت مخاطب آن عام است. این مجموعه با زبانی روایتی و داستانی ارائه شده و در هر کتاب تصویر هایی مستند از دوره مورد بررسی ارائه شده است. در هر کتاب فلسفه، دین، ادبیات، علوم و هنر در یک دوره تاریخی در ایران مورد بررسی قرار گرفته اند.

نخستین کتاب از این مجموعه "سپیده دم تاریخ" نام دارد که به بررسی تاریخ فکر ایرانی از آغاز تمدن ایرانی تا پایان شاهنشاهی هخامنشی می‌پردازد. انسان ابتدایی در فلا‌ت ایران، آیین‌های مشترک در سراسر آسیای باختری، آریایی‌ها، هند و ایرانیان، اقوام ایرانی به فلا‌ت ایران سرازیر می‌شوند، آیین زردشت، دولت شاهنشاهی ماد، شاهنشاهی هخامنشی فصل های این کتاب را تشکیل می دهند.

نام دومین کتاب از این مجموعه "فراز و فرود" است. این کتاب فاصله زمانی از زمان حمله اسکندر مقدونی تا پایان دوره شاهنشاهی ساسانی را در بر می گیرد و در فصل های مختلفش به امپراتوری اسکندر، اشکانیان، ساسانیان، آیین‌ها، آیین مانوی، جنبش مزدکیان، هنر علم و حکمت در دوره ساسانیان می پردازد. دو کتاب نخست را شکوه حاجی نصر الله و محمد هادی محمدی به طور مشترک نوشته اند.

"تولد دوباره" سومین کتاب از این مجموعه است که در آن ورود اسلام به ایران و تاثیرش در ادیان، هنرها و ادبیات می پردازد. از دوگانگی ایرانی تا یکتاپرستی ایرانی، روییدن شعله از خاکستر، علوم اسلا‌می از خشت اول، نگاهی به اسلا‌م از دو پنجره، کفر و ایمان، از جندی شاپور تا خانه حکمت و زبان فارسی از خاموشی تا تولد دوباره از فصل های این کتاب هستند که علی اصغر سیدآبادی آن را تالیف کرده است.

کتاب چهارم از این مجموعه "دوران طلا‌یی" نام دارد که حسین شیخ رضایی آن را نوشته است. این کتاب به دوره ای می پردازد که از آن به عنوان رنسانس ایرانی یاد می‌کنند. از آن سوی آب‌ها(‌نهضت ترجمه)، و خدا عقل را آفرید(دین ستیزی)، کردم همه مشکلا‌ت گیتی را حل(فلسفه)، انجمن سری(اخوان الصفا)، دفاع جانانه از دین(کلا‌م)، میان مسجد و بتخانه(تصوف)، دانش‌اندر دل چراغ، چراغ روشن است(علوم) و بالا‌خره کاخی بلند(ادبیات) از فصل های این کتابند.

"فرار از عقل" نام پنجمین کتاب از این مجموعه است که دوره حکومت سلجوقیان تا حمله مغول ها را بررسی می کند. دراین دوره با آمدن طوایف ترک به ایران که با مسلمان شدنشان همراه شد، ایران دوره جدیدی را در تاریخ خود شروع کرد که از آن به جدال قلم و شمشیر یاد می‌کنند. حسین بکایی این کتاب را نوشته است.

ششمین کتاب از این مجموعه به دوره حمله مغول ها و حکومتشان در ایران می پردازد. این کتاب را با نام "مغول‌ها" محسن هجری نوشته است. حاکمیت مغولا‌ن و کارنامه فرهنگی ایرانیان، طلوع و غروب فلسفه، دوران شکوفایی منطق، هفت شهر عشق، لا‌له‌های پارسی، دفترچه خاطرات ایران زمین و چشم در چشم ستارگان فصل هایی از این کتابند.

کتاب هفتم به دوره صفویه می پردازد که نخستین دولت سراسری ایرانی بعد از حکومت مغول ها در ایران شکل می گیرد. این کتاب که با نام "دوباره ایران" منتشر شده است، نوشته حسین بکایی است. در این کتاب بیش ترین بحث درباره شکل گیری حکومت شیعه و هم چنین شاهنشاهی ایرانی است.

"ایران در آستانه تغییر" نام هفتمین کتاب این مجموعه است که از سقوط صفویان تا دوره ناصرالدین شاه قاجار را در بر می گیرد. اصلا‌حات ایرانی، تقسیم قدرت میان دین و دولت، جزیره‌های جدید و جزیره‌های قدیم، مکتبخانه‌های قدیم و مدرسه‌های جدید، هوای تازه و بالا‌خره هنر در اسارت دربار از فصل های این کتابند که علی اصغر سیدآبادی آن را نوشته است.

واما آخرین کتاب از این مجموعه به انقلاب مشروطه می پردازد که آن را حمید رضا شاه آبادی نوشته است. جامعه ایرانی در دوره مشروطیت، اقتصاد ایران در دوره مشروطیت، اوضاع سیاسی ایران در دوره مشروطیت، نهضت تحریم تنباکو، چه باید کرد، نگاه به غرب، نگاه به ایران باستان، نگاه به شرق، نگاه به اسلا‌م، فرهنگ و هنر ایران در دوره مشروطه از فصل های این کتابند.

بزرگ بانوی هستی

گلی ترقی را در ایران با داستان هایش می شناسند که فضایی نوستالژیک دارد و تهران در آن نقشی عمده دارد. گلی ترقی اما پیش از این که داستان هایش در ایران مطرح شود، تحصیل کرده فلسفه است و به اسطوره ها علاقه داشته است و این کتاب هم بر اساس همین علاقه شکل گرفته است. این کتاب متشکل از ۹ فصل است که اغلب آن ها در مطبوعات پیش از انقلاب منتشر شده اند.

در میان این مقاله ها به جز دو مقاله نخست کتاب که به معنای اسطوره و صورت ازلی می پردازد، بقیه نگاهی است به مسائل آن دوران از منظر اسطوره یا تحلیل اسطوره ای آن مسائل. دو مقاله "خدایان عصر علم و تکنولوژی" و "اسطوره تولد قهرمان" به طور مشخص چنین ویژگی دارند. اما در این کتاب مقاله ای تازه نیز ارائه شده است که مفصل ترین مقاله کتاب است و برای خوانندگان امروز جذاب ترین مقاله.

او در مقاله ای با نام "تجلی بزرگ بانوی هستی در اشعار فروغ فرخزاد" به تحلیل اسطوره ای شعرهای فروغ می پردازد. او در این مقاله معتقد است که شعرهای فروغ سه مرحله را نشان می دهد، مرحله اول که کتاب های اولیه او مثل "عصیان" و "اسیر" را شامل می شود که آن را دنیای نفسانیات و غریزه می نامد. مرحله دوم را که کتاب "تولدی دیگر" را شامل می شود، بیانگر جهان مادینه و نمادهای بزرگ مادر هستی می داند و بالاخره مرحله سوم را که کتاب "ایمان بیاوریم به آغاز فصل سرد" در آن قرار می گیرد، بازتاب روندی آرام به سوی معنویتی روحانی می داند. این کتاب را اخیرا انتشارات نیلوفر منتشرکرده است .