علی امينی نجفی

	فاس بیندر بيش از ۴۰ فيلم ساخت که امروزه برخی از آنها از شاهکارهای سينمای مدرن به شمار می روند

سينمای آلمان فدرال پس از جنگ جهانی دوم روی هم رفته سينمايی سست و بی هويت بود که حداکثر می توانست به نياز بازار داخلی، که چندان سخت گير هم نبود، پاسخ دهد. سينمای پيش از جنگ آلمان (دوره وايمار) به ويژه با مکتب معتبر و تأثيرگذار اکسپرسيونيسم تجربه ای يگانه و سپری شده به نظر می رسيد.

در اواخر دهه ۱۹۶۰ با جهشی کمابيش ناگهانی جنبشی تازه در سينمای آلمان شروع شد که رسالت نوجويی را از جنبشی که بلافاصله پيش از آن قرار داشت، يعنی موج نوی فرانسه تحويل گرفت.

سينمای نوی آلمان از سويی در نا آرامی های حاد و اعتراضات سياسی جوانان شورشی ريشه داشت و از سوی ديگر در ادبيات انتقادی پس از جنگ جهانی دوم، با چهره های برجسته ای مانند هاينريش بل، گونتر گراس، زيگفريد لنتس، مارتين والزر و ديگران.

جنبش تازه در آخرين سالهای دهه ۱۹۶۰ با چند استعداد جوان و پرتکاپو به ميدان آمد که به زودی در شمار بهترين سينماگران اروپا در آمدند: ورنر هرتسوگ، ويم وندرس، الکساندر کلوگه، فولکر شلوندورف و... اما سينماگری که نام و نشان خود را با قوت تمام بر جنبش تازه کوفت، جوانی ۲۴ ساله بود که تنها ۳۷ سال عمر کرد و ۴۴ فيلم ساخت.

اعجوبه سينمای مدرن

راينر ورنر فاس بيندر (۱۹۴۵–۱۹۸۲) که در روزهای پايانی جنگ جهانی دوم به دنيا آمد، محصول تمام عيار تضادها و اضطراب های جامعه پس از جنگ بود. جامعه آلمان که از زير آوار جنگ سر بر داشته و با توش و توان فراوان زندگی تازه ای از سر گرفته بود، به دستاوردها و پيروزی های خود با خشنودی و غرور نگاه می کرد. پروژه "معجزه اقتصادی" پس از تنها يک دهه با موفقيت خيره کننده ای به ثمر نشسته بود. جامعه تلاش می کرد کابوس گذشته را هرچه زودتر به فراموشی بسپارد، با شتاب در جاده "رفاه" پيش بتازد و سرمست از کاميابی به آينده بنگرد.

	نمايی از فيلم "ترس روح را می خورد" ساخته فاس بيندر در سال ۱۹۷۳

اما رشد صنعتی و رونق مادی بی مانندی که به ويژه از نيمه دهه ۱۹۵۰ شکل گرفت، در واپسين سالهای دهه ۱۹۶۰ با واکنشی غريب روبرو شد. جوانانی که در دامان همين رفاه به دنيا آمده و در سايه "اتوريته" فرهنگی همين نظام بار آمده بودند، ناگهان در برابر جامعه پدران خود سر به طغيان برداشتند. آنها پيشرفت جامعه را بيهوده و فرهنگ مسلط را فريب آميز و دروغين خواندند. به نظر آنها آن پيشرفت تنها از راه بيداد و ستمگری به دست آمده بود و خميرمايه فرهنگی آن نيز چيزی جز نيرنگ و رياکاری نبود.

سينمای طغيان

سينماگری که اين روحيه طغيان آميز را به بهترين وجهی در آثار خود منعکس می کرد فاس بيندر بود. او حتی در ميان سينماگران هم نسل خود چهره ای مستقل و تکرو بود. او خود به تنهايی يک مکتب بود، که تار و پود آن با اضطرابی عميق و حساسيتی شگرف بافته شده بود.

در کنار نوجويی جسورانه و طبع سرکش فاس بيندر بايد از توان و پشتکار کم مانند اين هنرمند ياد کرد. نيروی آفرينندگی در او چون موتوری قوی همواره در فعاليت بود. در کار هنری يک دم آرامش نداشت. يک بار گفته بود: ”وقتی مردم به اندازه کافی خواهم خوابيد!“. بسياری از کارهای خود را بدون تدارک قبلی و با شتابی فراوان خلق کرد. بيشتر اوقات بدون هيچ طرح و يادداشتی به کارگردانی فيلم و تئاتر می رفت.

فاس بيندر هم در سينما و هم در تئاتر بازيگری برجسته بود و در بسياری از فيلم ها و نمايش های خود نقش ايفا کرد. در تئاتر نيز مانند سينما بديع و اصيل بود. برخی از نمايشنامه هايی که ميان ۲۰ تا ۳۰ سالگی نوشت همچنان تا امروز در تئاترهای معتبر اجرا می شوند.

۴۴ فيلم در ۱۳ سال

او بيش از ۴۰ فيلم ساخت که امروزه برخی از آنها از شاهکارهای سينمای مدرن به شمار می روند. او از اولين فيلمش به عنوان «عشق از مرگ سردتر است» ساخته ۱۹۶۹، تا آخرين فيلمش به نام "مرافعه" محصول سال ۱۹۸۲، معترض و نوجو باقی ماند.

	فاس بيندر در فيلم هايی که بر پايه زندگی معاصر ساخته است، هنجارها و اخلاقيات مسلط جامعه را بيرحمانه به تازيانه هجو می بندد

فيلم های سياسی او همواره به گذشته تاريخی نظر دارند و زخم های جامعه معاصر را تا دوران تسلط نازيسم رديابی يا "دردشناسی" می کنند، از سريال پانزده ساعته "الکساندر پلاتس در برلين"، بر پايه رمانی معروف نوشته آلفرد دوبلين نويسنده بزرگ آلمانی، تا فيلم هايی مانند: "تاجر چهار فصل"، "اشکهای تلخ پترا فون کانت"، "دلتنگی ورونيکا فوس"، "ازدواج ماريا براون" و سرانجام فيلم "ليلی مارلين"، درباره سرگذشت خواننده معروف دوره نازی ها. در فيلم اخير، مانند بسياری از فيلم های فاس بيندر نقش اصلی را آنا شيگولا ايفا کرده است.

فاس بيندر در فيلم هايی که بر پايه زندگی معاصر ساخته است، هنجارها و اخلاقيات مسلط جامعه را بيرحمانه به تازيانه هجو می بندد و باطن قلابی و رياکارانه آنها را برملا می کند. فيلم سينمايی "ترس روح را می خورد" روايتگر عشق يک زن سالخورده آلمانی و جوانی سياه پوست است که به رغم تمام فشارها و ممنوعيت ها با هم ازدواج می کنند. اين رابطه ظريف طبعا با هنجارها و معيارهای مسلط ناسازگار است. فيلم ارزش های اخلاقی جامعه را به نقد می کشد و نشان می دهد که زير لايه ای فريبنده از اخلاقيات و مقدسات، معجون چندش آوری از خشونت جنسی و تبعيض طبقاتی و تعصبات نژادی جا خوش کرده است.

فاس بيندر در هنر تا آخرين کار و در زندگی تا آخرين دم تنها از روحيه نا آرام و طبع سرکش خود الهام گرفت. او در دهم ژوئن ۱۹۸۲ درگذشت و هنگام مرگ تنها ۳۷ سال داشت. مرگ او به خاطر افراط در مشروب و مواد مخدر گزارش شد.