کاوه امیدوار

	سد سیوند یک سد خاکی است که بر روی تنگه بلاغی مشرف بر آثار باستانی ایران احداث شده است

اين تجمع در پی انتشار اخباری مبنی بر آغاز آبگيری سد سيوند در اواخر بهمن ماه با حضور ۵۰ نفر از اعضای سازمان های غير دولتی مدافع ميراث فرهنگی در روز چهارشنبه ۱۸ بهمن در تهران برگزار شد.

اين تجمع آخرين دست از اعتراضاتی است که از چند سال پيش در دفاع از ميراث فرهنگی منطقه پاسارگاد آغاز شده و در يک سال گذشته همزمان با نزديک شدن زمان آبگيری و پايان عمليات ساخت سد شدت يافته است.

سد سيوند در ۱۰۰ کيلومتری شهر شيراز و ۵۰ کيلومتری تخت جمشيد بر روی تنگه بلاغی ساخته شده است که يکی از مکان های تاريخی است و به گفته برخی کارشناسان نزديک به ۱۰۰ محل باستانی در اين تنگه قرار دارد که با آبگيری سد زير آب رفته و نابود خواهد شد.

در تنگه بلاغی آثاری از دوران غارنشينی تا هخامنشی کشف شده و برخی می گويند که بسياری از آثار تاريخی اين منطقه هنوز کشف نشده است و دولت بايد جلوی آبگيری سد سيوند را بگيرد.

اين در حالی است که حسن فاضلی رئيس پژوهشکده باستان شناسی سازمان ميراث فرهنگی از پايان عمليات اکتشاف باستانشناسان در منطقه تنگه بلاغی خبر داده و تاکيد کرده که آبگيری سد سيوند آثار باستانی را تهديد نمی کند.

آقای فاضلی که در کاوش های سه سال گذشته منطقه بلاغی حضور داشته، گفته است: "آثار باستانی قيمتی در اين منطقه به دست نيامده اما کاوش ها در این ناحیه به مطالعات تاریخی ايرانيان در دوره هخامنشيان کمک زيادی کرده است."

سازمان ميراث فرهنگی چهارده سال پيش در زمان شروع عمليات ساخت سد سکوت کرده و هيچ واکنشی نشان نداده بود اما بعد از شروع اعتراضات، تلاش هايی را برای بررسی و کاوش در اين منطقه آغاز کرد

معترضان آبگيری سد سيوند می گويند با آبگيری اين سد، مقبره کوروش پادشاه هخامنشی که در نزديکی سد قرار دارد به دليل رطوبت آسيب خواهد ديد.

فاصله مقبره کوروش با درياچه سد حدود پنج کيلومتر است و برخی منتقدان می گويند با آبگيری سد، اختلاف سطح آب با آرامگاه به حدود ۴۰ متر و به روايتی ۴ متر خواهد رسيد.

مخالفان آبگيری سد می گويند محدوده آرامگاه کوروش در منطقه ای سيل خيز قرار دارد و در زمستان سال ۱۳۷۷ با جاری شدن سيل، تا پله دوم آرمگاه به زير آب رفته و وجود درياچه در پائين دست آرامگاه می تواند خطر آب گرفتگی محوطه پاسارگاد را بيشتر کند.

به گفته آقای فاضلی، آنچه همه را نگران می کند نفوذ آب به منطقه پاسارگاد و مقبره کوروش است که آن هم قابل رفع است و مشکل جدی ندارد.

نتيجه اعتراضات

اعتراض نسبت به ساخت سد سيوند و احتمال تخريب آثار تاريخی از چند سال پيش شروع شده و معترضان ساخت سد با برگزاری نشست های متعدد و ارسال نامه هايی به آيت الله علی خامنه ای رهبر جمهوری اسلامی، محمود احمدی نژاد رئيس جمهور و نمايندگان مجلس خواستار متوقف شدن ساخت سد و آبگيری آن شده اند.

اين اعتراضات مهمترين اعتراضات خودجوشی است که در سال های اخير از سوی تشکل های غير دولتی در زمينه ميراث فرهنگی در معرض خطر شکل گرفته و به يکی از دغدغه های علاقه مندان تاريخ و فرهنگ ايران در داخل و خارج کشور تبديل شده است. به طوری که دولت ناچار شده نسبت به دغدغه های مدافعان ميراث فرهنگی حساسيت بيشتری نشان دهد.

سازمان ميراث فرهنگی چهارده سال پيش در زمان شروع عمليات ساخت سد سکوت کرده و هيچ واکنشی نشان نداده بود اما بعد از اعتراض تشکل های غيردولتی و کارشناسان ميراث فرهنگی در باره خطرات آبگيری سد سيوند، سازمان ميراث فرهنگی تلاش هايی را برای بررسی و کاوش در اين منطقه آغاز کرد.

باستان شناسانی از کشورهاي فرانسه، ايتاليا، آلمان، ژاپن، لهستان و آمريکا با همکاری باستان شناسان ايرانی برای آنچه "نجات بخشی تنگه بلاغی" خوانده شده، به همکاری با سازمان ميراث فرهنگی پرداختند.

گزارش بررسی ها و حفاری های باستاشناسان در همايشی ارائه شده اما گزارشی ازنظرنهايی کارشناسان در باره پيامدهای آبگيری سد سيوند و خطرات احتمالی آن برمنطقه باستانی پاسارگاد در دست نيست.

برخی مسئولان سازمان ميراث فرهنگی اعلام کرده اند که بعد از بررسی نظرات کارشناسان در صورتی که خطری متوجه مکان های تاريخی منطقه نباشد، اجازه آبگيری سد را صادر خواهند کرد.

آبگيری کامل سد دو تا سه سال طول خواهد کشيد اما تا به حال شروع مرحله آبگيری چند بار به تاخير افتاده و به دليل ادامه اعتراضات و مخالفت ها، زمان آغاز آبگيری سد همچنان در پرده ای از ابهام قرار دارد

نگرانی اصلی اين است که آبگيری سد به تغييرات زيست محيطی و آب و هوايی منجر شود و با نفوذ آب و رطوبت به منطقه در دراز مدت آسيب هايی جدی به محوطه تاريخی پاسارگاد وارد شود.

منتقدان می گويند وزارت نيرو ملاحظات تاريخی و فرهنگی را در نظر نگرفته ولی مسئولان وزارت نيرو می گويند فاصله دهانه اصلی سد تا محوطه پاسارگاد نزديک به ۱۷ کيلومتر است و خطر رطوبت اين آثار را تهديد نمی کند.

مشخصات سد

سد سيوند که از نوع خاکی با هسته رسی است در شمال شيراز و بر روی رودخانه پلوار در محل تنگه بلاغی ساخته شده است.

تنگه بلاغی تنها جاده باستانی پادشاهی هخامنشی به طول ۱۸ کيلومتراست که پاسارگاد را به تخت جمشيد و شوش متصل می کرده است.

ارتفاع سد ۵۷ متر است و حجم مفيد مخزن آن ۱۵۰ ميليون متر مکعب برآورد شده است و مقامات وزارت نيرو می گويند ۱۰ هزار هکتار از اراضی پائين دست سد از آب آن استفاده خواهند کرد که بخشی از آن نيز برای تامين آب شرب مردم منطقه مورد استفاده قرار خواهد گرفت.

وسعت درياچه سد حدود ۱۵ کيلومتر مربع برآورد شده و ۸۰ ميليارد تومان برای ساخت سد هزينه شده است.

آبگيری کامل سد دو تا سه سال طول خواهد کشيد اما تا به حال شروع مرحله آبگيری چند بار به تاخير افتاده و به دليل ادامه اعتراضات و مخالفت ها، زمان آغاز آبگيری سد همچنان در پرده ای از ابهام قرار دارد.