مهرداد فرهمند

	موزه بريتانيا ميزبان نمايشگاهی درباره ايران دوران هخامنشيان است

اين ميزگرد را جان اسنو گوينده معروف شبکه چهارم تلويزيون سراسری بريتانيا اداره کرد و شرکت کنندگان آن عبارت بودند از محمدحسين عادلی، سفير ايران در لندن، علی انصاری، استاد تاريخ مدرن در دانشگاه سنت اندروز اسکاتلند، هاله افشار استاد علوم سياسی در دانشگاه يورک انگلستان و کريستوفر دو بله روزنامه نگار و پژوهشگر بريتانيايی که در تهران زندگی می کند.

علاوه بر افرادی که بحث کنندگان اصلی ميزگرد موزه بريتانيا در مورد ايران بودند، اغلب کسانی که جمعيت سيصدنفری تماشاگران را تشکيل می دادند تخصص يا علائقشان به نحوی با ايران ارتباط پيدا می کرد و در ميان آنان شماری از چهره های مشهور سياسی، اقتصادی و فرهنگی نيز ديده می شدند.

ميزگرد با سخنان نيل مک گرگور، مدير موزه بريتانيا آغاز شد که از گنجينه آثار باستانی ايران در اين موزه سخن گفت و تصاويری از آنها به تماشاگران نشان داد و به اين موضوع اشاره کرد که از دوران قاجار که دوران هخامنشی در پرتو کاوشهای باستانشناسان غربی به ايرانيان شناسانده شد، حکومتهای مختلفی که در ايران روی کار آمده اند، به نحوی با به کار بردن نمادهای کشف شده از دوران هخامنشيان، خود را با آن دوره باستانی پيوند زدند و جمهوری اسلامی نيز از اين قاعده مستثنی نيست.

او در پايان سخنان کوتاه خود نتيجه گرفت که اگر قرار است در خاورميانه صلحی برقرار شود، در سايه شناخت تاريخ ايران باستان صورت خواهد گرفت.

نخستين سخنران ميزگرد، کريستوفر دو بله، روزنامه نگار و پژوهشگر بريتانيايی از اين حکايت کرد که چگونه حکومت اسلامی پس از روی کارآمدن در ايران، فاصله گرفتن از ايران باستان و ترجيح دادن تاريخ اسلام بر گذشته باستانی ايران را سرلوحه خود قرار داد و به نمونه ها و شواهد متعددی در اين زمينه اشاره کرد که اغلب ايرانيان با آنها آشنايی دارند.

سفير ايران در لندن (نفر اول سمت چپ) به جای آنکه درصدد پاسخگويی به انتقادات ديگر شرکت کنندگان ميزگرد از جمهوری اسلامی برآيد، بر اين نظريه پای فشرد که دخالت قدرتهای خارجی مانع تلاش تاريخی ايرانيان برای دست يافتن به جامعه ای پيشرو و برخوردار از دموکراسی بوده است

اما به گفته کريستوفر دو بله، حکومت ايران در سالهای اخير بار ديگر به نمادهای باستانی ايرانی و گذشته اين کشور پيش از اسلام علاقه نشان داده و اين بازگشت به ايران باستان را بخوبی می توان در مسئله هسته ای ايران مشاهده کرد که مقامهای ايرانی در تکيه بر "ملی" بودن اين مسئله و اينکه ايران بايد قدرت اصلی منطقه باشد به عظمت و اقتدار کشورشان در گذشته های دور اشاره می کنند.

علی انصاری، استاد دانشگاه سنت اندروز سخنران بعدی به اين موضوع پرداخت که پس از انقلاب در ايران، دلبستگی توده های مردم به گذشته باستانی کشورشان تقويت شده و يکی از دلايل عمده آن، مقاومت در برابر انديشه حاکم حکومتی است که به نحوی نفی ايران باستان را پيشه کرده بوده است.

به عقيده آقای انصاری، بازديد از تخت جمشيد و پاسارگاد می تواند بهتر از هر چيز ديگری تصوير درستی از تفکر ايرانيان به ناظران خارجی ارائه بدهد.

دلبستگی به قدرت و عظمت ايران باستان و مباهات به آن، از ديد اين پژوهشگر ايرانی بخش مهمی از تفکر ايرانی را تشکيل می دهد و به عقيده او، حتی هنگامی که ايرانيان از گفتگوی تمدنها سخن می گويند، در واقع می خواهند از تمدن و ميراث فرهنگی خود برای ديگران سخن بگويند و علاقه چندانی به شنيدن درباره تمدن و ميراث فرهنگی ديگر ملتها ندارند.

هاله افشار، استاد دانشگاه يورک سخنران بعدی ميزگرد، سخنان خود را بر موضوع زنان متمرکز کرد و گفت که در ايران دوران هخامنشی زنان به اندازه مردان در فعاليتهای اجتماعی شرکت داشته اند، دستمزدی يکسان با مردان می گرفتند و حتی به مقامهايی همچون رئيس پليس، فرمانده سپاه و فرمانده نيروی دريايی رسيده و حتی سپاهيان کشور خود را در جنگها فرماندهی می کردند.

البته خانم افشار سند و مدرک مشخص تاريخی ای برای يافته های خود ذکر نکرد.

شرکت کنندگان ميزگرد و جمع تماشاگران اينکه جامعه ايرانی در حال طی کردن روندی مثبت بسوی توسعه است توافق داشتند اما در عين حال اين نگرانی بر جمع حکمفرما بود که اگر اين کشور سرنوشتی چون افغانستان و عراق پيدا کند چه بر سر جامعه در حال توسعه آن خواهد آمد

محمد حسين عادلی، سفير ايران در لندن ديگر سخنران ميزگرد عملاً در جبهه ای مخالف با ديگر شرکت کنندگان ميزگرد قرار داشت.

در حالی که ديگران به نحوی در سخنان خود انتقاداتی متوجه سياستهای جمهوری اسلامی می کردند، او بناچار مسئول دفاع از سياستهای حکومتی بود که نمايندگی اش را به عهده داشت اما به جای آنکه درصدد پاسخگويی به انتقادات برآيد، بر اين نظريه پای فشرد که تلاش تاريخی ايرانيان برای دست يافتن به جامعه ای پيشرو و برخوردار از دموکراسی همواره بر اثر مداخله قدرتهای خارجی و بويژه بريتانيا با مانع مواجه شده و دليل اينکه ايرانيان هنوز به سطحی از توسعه يافتگی که انتظار می رود دست نيافته اند، دخالت قدرتهای خارجی است.

آقای عادلی در عين حال اذعان کرد که جمهوری اسلامی در پرداختن به هويت ايرانی گاه عنصر مذهب را بر عنصرهای سنت ايرانی و تجدد ترجيح داده اما پاسخ او به انتقاداتی که در ارتباط با عملکرد جمهوری اسلامی در قبال حقوق بشر و آزادی می شد اين بود که جامعه ايرانی جامعه ای در حال توسعه است و رويدادهای انتقاد برانگيز در روند توسعه امری طبيعی است.

او به اين واقعيت اشاره کرد که ايران اکنون نسبت به ده سال پيش از شرايط بسيار بهتری از نظر دموکراسی و آزادی بيان برخوردار است و پيش بينی کرد که ده سال بعد ايران در زمينه دموکراسی و آزادی بيان بسيار پيش رفته باشد.

اينکه جامعه ايرانی در حال طی کردن روندی مثبت بسوی توسعه است، به نوعی مورد توافق شرکت کنندگان ميزگرد و جمع تماشاگران قرار داشت که در بحثها و اظهارنظرها شرکت داده شدند و در عين حال اين نگرانی بر جمع حکمفرما بود که رويارويی کنونی ايران و غرب و اينکه اين کشور نيز سرنوشتی چون افغانستان و عراق پيدا کند چه بر سر جامعه در حال توسعه آن خواهد آورد.

اظهارات جان اسنو، مجری برنامه با استقبال حاضران مواجه شد که گفت تونی بلر، نخست وزير بريتانيا بايد به آمريکا اعلام کند که در همکاری در عمليات نظامی با آمريکا ديگر حاضر نيست از اين پيشتر برود مگر آنکه آمريکا باب گفتگو با ايران را بازکند.

يکی از شرکت کنندگان سالخورده نيز گفت که سالها پيش به عنوان سرباز ارتش بريتانيا در خاورميانه خدمت می کرده و در آن زمان او و همقطارانش احترامی برای مردم خاورميانه قائل نبودند و اکنون آمريکاييها نيز در حال تکرار همين اشتباهند.