هوشمند هنرکار منتقد فيلم

متعاقب اين نامه اغلب نامزدهای رياست جمهوری، نظرات ويژه خود را درباره مقوله فرهنگ و هنر، به ويژه در محدوده سينما، اعلام کردند. برخی، نظرات و برنامه های روشن و مشخصی ارائه کردند و ديگران، نظرات کلی خود را بيان کردند.

پاره ای نظرات، با توجه به شرايط امروز ايران، بسيار آرمانگرايانه و بلندپروازانه می نمايد، و برخی ديگر عملی تر و باورپذيرتر به نظر می آيد. با اين حال تقريبا در اظهارات تمام نامزدها شرايطی فراتر از شرايط موجود تصور شده است، که شايد اين امر بيشتر به شگردها و وعده های تبليغاتی بماند.

محمود احمدی نژاد معتقد است که بايد هنر و ورزش به متن زندگی مردم برده شود، و در ادامه اشاره می کند "اين جز با تأمين نيازهای اوليه امکان پذير نيست." با اين وجود وی برنامه ای برای بردن هنر به متن زندگی مردم ارائه نمی دهد.

در جای ديگری وی ضمن تکيه بر رجعت به فرهنگ حسينی، می گويد: "هر نگاهی به عرصه فرهنگ بايد با تکيه بر بازشناسی تاريخی و توانمندی های ملت ايران و تثبيت و تجلی آن در هويت ملی و حرکت به سوی تحقق آرمانها باشد."

اين نامزد برنامه روشنی درباره سينما ارائه نمی دهد، با اين وجود در يک گفتگوی تلويزيونی هر گونه نگاه تخصصی و نگاه حرفه ای متمرکز و روشن در عرصه موجود سينما و فيلم را منکر می شود و اين حوزه را در حالت نامطلوب و رها تصور می کند.

چنين نظری بلافاصله موجب واکنش سينماگران می شود و حتی بيانيه تندی منسوب به خانه سينما بر عليه اين سخنان منتشر می شود که پس از چندی برخی از اعضای هيئت مديره اين نهاد منکر صدور چنين بيانيه ای می شوند؛ با اين حال به طور رسمی اين بيانيه از طرف خانه سينما تکذيب نمی شود.

محسن رضايی نيز برنامه مشخصی درباره سينما و هنر ارائه نداده است؛ با اين وجود ضمن تجليل از مقام هنر و هنرمندان، در برنامه تلويزيونی خود گفته است که ايده های بسياری داشته است که برخی متوقف شده اند و برخی نيز هنوز به عمل درنيامده اند.

وی تصميم دارد پس از انتخاب شدن وقت بيشتری را صرف هنرمندان و مقوله های فرهنگی کند و ايده های خود را ادامه دهد.

آقای رضايی می گويد: "وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و سازمان تبليغات اسلامی دنبال توليد فرهنگ نيستند. من برای توليد فرهنگ از تشکلهای غير دولتی، مؤسسات و کانونهای خودجوش استفاده می کنم."

محمد باقر قاليباف روشن و صريح از کمبود منابع مالی در عرصه سينما و هنر سخن به ميان می آورد: "ما به يک جهش بودجه ای قابل ملاحظه در حوزه سينما نيازمنديم ... دغدغه محدودکننده گيشه در نزد هنرمندان بايد رفع شود."

او همچنين معتقد به تغيير نظام نظارتی در اين حوزه است: "سلايق شخصی در حوزه نظارت بايد حذف شود."

قاليباف در برنامه فرهنگی خود اعلام می کند: "امروز سينمای ايران، نياز به ارتقاء سطح تکنيک و رقابت با ديگران در کنار استفاده از فرهنگ خوب ايرانی اسلامی دارد. سينمای ايران ضمن کم توجهی‌هايی که به آن شده است يکی از بهترين زمينه‌های عرضه مهربانی، صداقت، فرهنگ تعامل و اخلاق ايرانی در جهان است. ايران می‌تواند در دنيا پيشتاز سينمای اخلاقی و معنوی باشد و اين همان چيزی است که در بسياری از آثار سينمايی ما متجلی است. امروز سينمای ايران، فرصت فرهنگی ايران است و دولت ايران بايد اين فرصت را خوب بشناسد و نتيجه بخش کند. به اين لحاظ دولت هم در بخش قانونی و هم در بخش سرمايه‌ای سمبل سينمای ايرانی و سيمرغ ايران را پاس خواهد داشت. "

با اين حال بايد ديد که پيشنهادهای اين نامزد تا چه حد در شرايط کنونی ايران پشتوانه عملی می يابند.

مهدی کروبی بدون اشاره مشخص به بحث سينما و سينماگران، نظرات کلی قابل توجهی درباره فرهنگ و هنر دارد. هرچند اغلب برنامه های عمومی کروبی برای رياست جمهوری ساده و مشخص است، اما نظرات وی در حوزه فرهنگ و هنر چندان فراتر از ارائه مفاهيم کلی نمی رود. با اين حال همين نظرات کلی، گاه جالب توجه است:

"ـ بايد در کسانی که فعاليت فرهنگی انجام می دهند احساس امنيت بوجود آوريم و آنان را تشويق کنيم.
ـ دولت بايد سانسور در زمينه کتاب را کاهش دهد.
ـ بايد به ناشران و نويسندگان تسهيلات داده شود که بتوانند با امکانات بيشتر در عرصه فرهنگی وارد شوند.
ـ بايد دهکده های گردشگری تأسيس شود و با تريبونهای حکومتی که فضا را نا امن جلوه می دهند و جهانگردان را می رانند، مقابله شود."

با توجه به سابقه مديريت علی لاريجانی در وزارت ارشاد و راديو و تلويزيون ايران، به نظر می رسد آشنايی وی با فضای فرهنگی جامعه بيش از ساير نامزدها باشد؛ بنابراين می تواند برنامه ها و نقاط نظر ويژه ای نيز در اين زمينه داشته باشد. لاريجانی ضمن تکريم مقام و شأن هنرمند، برنامه های خود در زمينه هنر را ارائه کرده است، که اهم اين برنامه ها به قرار ذيل است:

"ـ دولت بايد در حوزه هنر شفاف حرف بزند و اگر خواسته ای از سينما دارد، بايد خواسته اش مبنای قانونی داشته باشد.
ـ بايد بخشی همچون تآتر که پشتوانه سينماست مورد حمايت قرار گيرد.
ـ سينما يک صنعت است و بايد به سوی صنعتی شدن برود. گردش اقتصادی در سينما بايد با ديگر عرصه های اقتصادی قابل مقايسه باشد.
ـ به سنديکاهای حرفه ای بايد کمک شود.
ـ بايد از نهادهايی که به بنيه اقتصادی سينما کمک می کنند، حمايت کنيم.
ـ وظيفه دولت است که اجازه ندهد بخشهای مختلف فرهنگی از جمله سينما از دست ديگر نهادها، از جمله بخشهايی از قوه قضاييه به ستوه آيد.
ـ خود سينماگران بايد ابداع کننده ضوابط خود باشند و در تشکيل و قدرتمند کردن سنديکاها بکوشند."

"صيانت از آزادانديشی" و "بسترسازی برای خلق آثار فاخر موسيقی" از ديگر اهداف فرهنگی لاريجانی است.

مصطفی معين، نامزد اصلاح طلبان پيشرو، ظاهرا برنامه های پرشوری برای هنر، و به ويژه سينما تدارک ديده است. او معتقد است: "برخی سينماگران که با سينمای شان بيشترين کمک را به فرهنگ ايران کرده اند، فيلمهايشان در ايران جايی ندارد. جهانيان آنان را قدر می نهند و بر صدر می نشانند، اما ما از دادن حق طبيعی شان به آنان، که همانا آزادی بيان است، خودداری می کنيم ... جهانيان ايران را با سينمايش می شناسند."

معين با تکيه بر نقش نهادهای غيردولتی، فرايند تصميم گيری را بر اساس مشارکت و حضور فعال و مؤثر نهادهای غير دولتی در تصميم گيری ها (خرد و کلان) دانسته است. برخی برنامه های مهم اين نامزد چنين است:

"ـ لغو سانسور.
ـ تقويت بخش خصوصی و غير دولتی در توليد فرهنگ و هنر، و تأکيد برنقش مکمل دولت در اين حوزه.
ـ واگذاری ارزيابی و ارزشگذاری توليدات فرهنگی ـ هنری به نهادهای مدنی و عدم دخالت حکومت در اين امور.
ـ تبديل حمايتهای خاص، محدود و مشروط به حمايتهای عام، فراگير و بی قيد و شرط از هنر و فرهنگ. (حمايت بدون دخالت)
ـ رفع موانع تأسيس اتحاديه ها و سنديکاهای مستقل و تقويت تشکلهای موجود.
ـ رفع تبعيضهای ايدئولوژيک، سياسی و ... در استفاده از منابع.
ـ جلوگيری از تبديل نهادهای دولتی به رقبای بخش خصوصی در حوزه سينما و تهيه فيلم.
ـ حذف نگاه سياسی و امنيتی به سينما.
ـ جلوگيری از دخالت نهادهای موازی و امنيتی در حوزه سينما. "

محسن مهرعليزاده نيز از جمله نامزدهايی است که تاکنون نظرات ويژه قابل توجهی در باره سينما و هنر بيان نکرده است.

وی تنها با جملاتی محدود، اما ظريف و قابل تأمل، اشاره هايی کلی به اين مقوله داشته است؛ از جمله معتقد است: " سياست مديريت بر فرهنگ را به سمت سياست مديريت در فرهنگ سوق خواهم داد."

هر چند در برنامه های اين سياستمدار کهنه کار نيز جملات پرشماری در باره فرهنگ و هنر و سينما ديده نمی شود، اما به نظر می رسد ترجيع بندی که، در اين دوره تقريبا در کلام تمام نامزدها در باره فرهنگ و هنر مشترک بود، در برنامه های اين نامزد نيز جلوه بارزی يافته است. او نيز مؤکدا معتقد به حمايت از تشکلهای صنفی و نهادهای غيردولتی و فرهنگی و هنری است.

هاشمی رفسنجانی مدعی است که محور برنامه هايش اسلام است و هيچ چيز جز اسلام را اجرا نخواهد کرد. از ديگر ديدگاههای مهم وی در باره هنر می توان به موارد ذيل اشاره کرد:

" ـ حفظ و معرفی ميراث فرهنگی در داخل و خارج از کشور.
ـ تقويت هويت فرهنگی مناطق کشور در عين حفظ انسجام و همگرايی ملی.
ـ توسعه صنعت گردشگری. "

می توان دريافت که برنامه های تقريبا تمامی نامزدها در ميدان فرهنگ و هنر ايران، فراتر از شرايط و محدوده های کنونی رشته های هنری در اين کشور قرار می گيرد. آيا اينها آذين بندی ها و جلوه فروشی های زمان انتخابات است، و يا می تواند به برنامه های عملی رييس جمهور تبديل شود؟ بايد نشست و منتظر ماند که اين شعارها تا چه حد رنگ عمل به خود می گيرند.