ابوالحسن نجوا کارشناس موسيقی

پوستر بيستمين جشنواره موسيقی فجر

آغازگر مراسم اختتاميه اجرای گروه ۲۴ نفره کر آشوريان بود که به همراه پنج ساز بادی برنجی سرود جمهوری اسلامی را اجرا کردند. اين نخستين بار بود که در اختتاميه جشنی با اين اهميت از يک گروه موسيقی از اقليتهای دينی خواسته شده بود تا سرود ملی و رسمی ايران را اجرا کنند.

پيش از اين در جشنواره های گذشته سرود ملی توسط ارکستر سمفونيک تهران يا ارکستر ملی ايران اجرا می شد. گروه موسيقی آشوريان لحظاتی بعد سرود خليج فارس را نيز اجرا کردند. سرودی که به نظر می رسيد پس از انتشار خبر چند ماه قبل موسسه "نشنال جئوگرافيک" مبنی بر "خليج عربی" خواندن خليج فارس، اعتراضا ت فراوانی را در ميان اقشار مختلف مردم و از جمله هنرمندان به وجود آورد و جالب توجه اينکه يک گروه ابتاليايی حاضر در جشنواره نيز به همين منظور سرودی را به نام خليج فارس در طول جشنواره اجرا کرده بودند.

پس از اجرای گروه کر آشوريان، محمد حسين همافر، مدير مرکز موسيقی به صحنه آمد و ضمن تاکيد بر رويکرد اصلی جشنواره به حفظ هويت و وحدت ملی از تدوين منشور راهبردی جشنواره موسيقی فجر خبر داد.

وی از بخش پژوهش جشنواره موسيقی فجر به عنوان نقطه اوج جشنواره ياد کرد. آقای همافر سپس از برنامه های در دست تدوين و اجرای مرکز موسيقی چون تجهيز ارکستر سمفونيک تهران پس از ۳۰ سال، تدوين دوسوم از دائره المعارف موسيقی نواحی و آيينی، مذهبی، طرح ۵ ساله برای موسيقی کشور، ساخت ۱۰۰ فيلم از ۱۰۰ چهره صاحب نام و پيش کسوت موسيقی نواحی ايران و ديگر برنامه های اين مرکز تا پايان ارديبهشت ۸۴ خبر داد.

رقص آيينی از منطقه خراسان با سرنای غلامعلی نی نواز - عکسها از محسن سيدی

پس از آن حسن رياحی ، آهنگساز و دبير جشنواره امسال که سال گذشته نيز دبيری اين جشن را برعهده داشت، به ارائه گزارشی از روند برگزاری جشنواره پرداخت. گزارشی که محتوای اصلی آن تاييد کيفيت بالای جشنواره امسال بود.

نمايش فيلمی از ۲۰ دوره گذشته جشنواره که با تدوينی شتابزده و نواقص بسيار همراه بود و همچنين فيلمی کوتاه از اجراهای جشنواره بيستم از بخشهای بعدی جشنواره بود.

در ادامه احمد مسجد جامعی، وزير فرهنگ و ارشاد اسلامی که چند روز قبل از سوی يکی از نشريات تخصصی موسيقی به صدور دستوری برای حذف همخوانی زنان در برنامه های صحنه ای موسيقی متهم شده بود، در سخنانی از اهل موسيقی خواست تا با نقد و بررسی اجراها، دانش و فهم عمومی نسبت به موسيقی را در جامعه ارتقاء دهند.

ادعای دست اندرکاران اين نشريه البته چندان دوامی نياورد، چرا که در همين جشنواره، به خصوص در بخش موسيقی نواحی ايران زنان به همخوانی پرداختند، ضمن آنکه در گروه کر نيز زنان به همراه مردان به اجرای آوازهای دسته جمعی پرداختند.

در ادامه برنامه ، گروه موسيقی و رقص آيينی شمال خراسان، گروه رقص شيما از کردستان، ارکستر ملی آذربايجان، گروه نهفت و گروه سالک و ... به اجرای برنامه پرداختند.

معرفی برگزيدگان جشنواره

ارکستر ملی آذربايجان

معرفی برگزيدگان جشنواره از ديگر برنامه های اختتاميه بيستمين جشنواره موسيقی فجر بود. بخشی که در چند سال گذشته به اختتاميه اضافه شده و هرساله با اعتراضات چندی نسبت به نحوه گزينش و معرفی افراد برگزيده روبرو می شود.

منتقدان اين نحوه تجليل و تقدير معتقدند که يا جشنواره بايد به سمت يک گونه رقابت شفاف حرکت کند و يا اينکه اين گونه تجليلها و معرفی ها از فضای جشنواره و بخش اختتاميه جدا شود.

در تجليل و معرفی برگزيدگان به گروههای موسيقی ايتاليا، آذربايجان، رومانی و اسپانيا لوح ياد بود اعطا شد و از گروه موسيقی ايرانيان آشوری و گروه موسيقی ايرانيان کليمی تجليل به عمل آمد.

همچنين از غلام مارگيری و علی ظهير نيا و محمد جواد بشارتی در بخش موسيقی نواحی تقدير شد. در ميان ارکسترهای موجود از ارکستر موسيقی نوين به سرپرستی عليرضا مشايخی و ارکستر تجربی تهران به سرپرستی حميد رضا اردلان و نيز از جاويد مجلسی، عليرضا خورشيدفر، اکبر محمدی (‌سه نوازنده صاحب نام ارکستر سمفونيک تهران )، منوچهر انصاری، محسن تويسرکانی، حسين بيات ( سه نوازنده ارکستر ملی )، ويدا نهرودی، ‌خسرو قديری مقدم و حسن پاک نهاد ( سه خواننده گروه کر) با اهدای لوح و سکه تقدير شد.

کرنا نوازان گيلان در شب موسيقی خزر

در ادامه نوبت به تقدير از عبدالحسين مختاباد و حسام الدين سراج، دو خواننده نام آشنای موسيقی سنتی رسيد که بيشبرين حضور را در دوره های مختلف جشنواره فجر داشتند.

در اين مراسم همچنين از داود گنجه ای ( نوازنده کمانچه)، محمد سرير (آهنگساز)، شاهين فرهت ( آهنگسازو رهبر ارکستر)، مجيد کيانی (نوازده سنتور) و داريوش طلايی (نوازنده تار) نيز تجليل به عمل آمد.

تجليل از خانه موسيقی، گروه موسيقی دانشکده هنرهای زيبای تهران، اداره کل پژوهش و آموزش مرکز موسيقی صدا و سيما و فرهنگستان هنر به عنوان چهار نهاد موسيقی از ديگر بخشهای مراسم افتتاحيه بود.

اين انتخاب و تجليل ها در حالی صورت گرفت که برخلاف جشنواره های تئتر و فيلم فجر که هيئت داورانی مشخص به ارزيابی کارهامی پردازند، از داوری در اين زمينه نامی برده نشد و حتی ملاکهای انتخاب نيز کلی و به دور از استاندارد های مشخص بود.

برای نمونه در بخش پژوهش از مجيد کيانی تجليل شد که تکرار سخنرانی های خود در در ديگر نشستهای پژوهشی و حتی در دوره های گذشته همين جشنواره را ارائه داد و جالب توجه اينکه از وی در جشنواره های هفدهم و هجدهم نيز تقدير به عمل آمده بود. اما در مقابل از فريد عمران که پژوهشی تازه درباره وضعيت آموزش موسيقی در ايران را صورت بندی کرده بود و يا ژان دورينگ فرانسوی که تحليلی علمی از اجراهای تنبور نوازان و کمانچه نوازان ارائه داده بود، نامی برده نشد.

نشست پژوهشی موسيقی پاپ در تالار رودکی با حضور ( از چپ) محمد سرير، حميد رضا اردلان، امير اشرف آريان پور، حسن رياحی، فردين خلعتبری و خشايار اعتمادی

از سوی ديگر در بخش نهادهای موسيقايی نيز به جای تجليل از مرکز موسيقی حوزه هنری که در يکی دوسال اخير تحرکی مثبت و موثردر موسيقی سنتی و نواحی داشت، از فرهنگستان هنر تقدير شد که در زمينه موسيقی کار چندان ماندگاری انجام نداد.

جشنواره موسيقی فجر در حالی به پايان رسيد که برخی افراد و اهل موسيقی حاضر در جشنواره آن را موفقيت آميز توصيف کرده اند، اما در مقابل کسانی چون هوشنگ ظريف، محمدعلی کيانی نژاد، آذر هاشمی و عبدالحسين مختاباد در حوزه برنامه ريزی و اجرا آن را ضعيف ارزيابی کردند.

اجرای محدود برای بانوان (۴ اجرا ) از جمله نقاط ضعف اساسی جشنواره امسال و در مقابل برگزاری شبهای نواحی و جلسات پژوهشی و نيز شبهای موسيقی شمال، ‌جنوب، شرق و غرب از جمله نکات مثبت جشنواره به شمار می آمد.