شاهرخ گلستان

خاک و خاکستر از روی داستانی با نام خاکستر و خاک نوشته خود عتيق رحيمی ساخته شده است.

فيلم خاک و خاکستر سال گذشته در بخش "نوعی نگاه" جشنواره فيلم کن بود و منتقدان فيلم نگاه مثبتی به آن داشتند.

بعد از جشنواره کن، فيلم در هفده جشنواره ديگر در کشور های مختلف جهان شرکت کرد و بيشتر از ده جايزه مختلف به آن تعلق گرفت. از جمله دو جايزه بهترين بازيگر مرد که در جشنواره های دهلی و سن ژان دوليز به "عبدالغنی" اهدا شد. پيرمردی افغان که نقش پدر بزرگ را بسيار راحت و بی تکلف در فيلم ايفا کرد و متاسفانه هفته پيش در گذشت.

فيلم خاک و خاکستر داستان پدر بزرگ پيری است که در جريان بمباران های جنگ افغانستان، روستايش ويران شد و همه زندگی و خانواده اش را از دست داده است.

او همراه نوه خرد سالش در بيابان های خشک و سوزان، و در کنار جاده های خاک آلود در جستجوی وسيله ای است تا خودش را به معدن ذغال سنگی برساند که پسرش در آنجا کار می کند و از آنچه بر سر خانواده اش آمد بی خبر است.

داستان فيلم را عتيق رحيمی بر اساس شنيده ها و رويداد های23 سال جنگ افغانستان و آنچه بر خود او گذشته نوشته و فيلمنامه را با همکاری کامبوزيا پرتوی سينماگر ايرانی به نگارش در آورده است.

فيلم خاک و خاکستر سال گذشته در بخش "نوعی نگاه" جشنواره فيلم کن بود و منتقدان فيلم نگاه مثبتی به آن داشتند.

فيلم البته برای توده مردم افغانستان که شيفته فيلمهای هندی هستند، ساخته نشده است. به گفته عتيق رحيمی، "آنها هم از جنگ خسته هستند و هم از بدبختی خود و به سينما می روند که اين گرفتاری ها را در چهره های زيبا و در آوازخوانی های زيبا و صحنه سازی های زيبا فراموش کنند."

"اما سينما در کنار جنبه تفريحی خود يک وظيفه ديگر هم دارد و آن اين است که آگاهی بدهد و مردم را وا دارد تا در مورد بدبختی های خودشان هم فکر بکنند."

از او پرسيدم با چنين نيتی خاک و خاکستر را ساخته است؟

"من ادعا نمی کنم که می توانم به مردم آگاهی بدهم. اين برای من يک مسئله فردی است. زخم هائی در درون شما هست که شما را از درون می آزارد و شما را وادار می کند که چيزی را بيافرينيد. بعد، اين تاريخ است که می آيد و اثر شما را از شما می گيرد و به مردم عرضه می کند."

"اينکه اثر من تا چه حد می تواند بين مردم خودم و خارج از افغانستان در باره افغانستان اثر داشته باشد، فکر می کنم بگذاريم برای آينده."

با توجه به موفقيت های جهانی فيلم اسامه ساخته "صديق برمک" و فيام خاک و خاکستر و چند فيلم کوتاه ساخته فيلمسازان جوان افغان، نظر او را درباره آينده سينمای افغانستان جويا شدم.

عتيق رحيمی نويسنده و فيلمساز افغان از سال 1985 مقيم فرانسه است

" قدمی که گذاشته شده با اسامه صديق برمک و چند فيلمی که اکنون در دست توليد است، اين ها گام هايی هستند در جستجوی هويت."

از آغاز تا پايان خاک و خاکستر، زنی را می بينيم که در سايه يک تانک از کار افتاده نشسته است، پوشيده در چادر. نه اسمش را می دانيم، نه صورتش را می بينيم، نه صدايش را می شنويم و نه پی به سرنوشتش می بريم.

او زنی است کاملا بی هويت در برابر زن ديگری است که او را می شناسيم، اسمش " زينب" است، می دانيم عروس کيست و همسر کيست و مادر کيست. جسم دارد، صدا دارد و خلاصه هويت دارد و سرنوشت غم انگيزش را می بينيم که چگونه در اثر بمباران حمام زنانه مجبور می شود برهنه فرار کند، يک برهنگی بدون هيچ گونه احساس جنسی و بر عکس پر از درد و وحشت از بيچارگی و درماندگی.

در برابر هم قرار دادن اين دو زن در فيلم خاک و خاکستر شايد پيام اصلی عتيق رحيمی در فيلمش باشد.

خاک و خاکستر به عنوان نماينده سينمای افغانستان برای شرکت در فهرست نامزد بهترين فيلم زبان غير انگليسی اسکار امسال پيشنهاد شده و همچنين قرار است در جشنواره فيلم فجر امسال در تهران نمايش داده شود.