"حماسه گورغولی" در آپارات

۳۰ فروردین ۱۳۹۷ - ۱۹ آوریل ۲۰۱۸

این هفته در آپارات فیلم "حماسه گورغولی" ساخته مهدی بمانی به نمایش در‌می‌آید.

درباره فیلم

کوراوغلی یا گوراوغلی نامی بسیار آشنا نه تنها در مناطق ترک‌زبان ایران است، بلکه در آسیای میانه هم به شکل‌هایی متفاوت شناخته شده است. در تاجیکستان آن‌را گورغولی می‌نامند و سبکی از داستان‌سرایی مردمی است که قرن‌ها در تاجیکستان رواج داشته و موسیقی آن با دو‌تار نواخته می‌شود. به گویندگان این اثر موسیقیایی گورغولی‌خوان می‌گویند. این اثر در میان عالمان تاجیک به شاهنامه مردمی شهرت یافته و داستان‌های گردآوری شده توسط محققان روس و تاجیک از نواحی مختلف تاجیکستان به ‌یک میلیون‌و‌دویست‌هزار مصرع می‌رسد. اما از میان دویست‌و‌پنجاه گورغولی‌خوانی که در دهه شصت و هفتاد میلادی در نواحی تاجیکستان شناسایی شدند، اکنون تنها سه گوینده باقی مانده و این پیشه سنتی در تاجیکستان رو به نابودی است. مهدی بِمانی در فیلم "حماسه گورغولی" نگاهی انداخته به گورغولی‌خوانی در تاجیکستان.

ویژگی فیلم

"حماسه گورغولی" ساخته مهدی بمانی، مستندی مملو از اطلاعات درباره اثری رو به زوال در تاجیکستان است. فیلمی که مبنایش بر تحقیق و مصاحبه است و سازنده‌اش به خوبی درباره کارش تحقیق کرده و به موضوع فیلم‌اش هم کاملا وفادار مانده است. فیلم از تصویربرداری چشم‌نوازی نیز برخوردار است و طبیعت بکر نواحی تاجیسکتان را به‌خوبی به تصویر کشیده است.

درباره کارگردان

مهدی بمانی، عکاس و مستند ساز متولد ۱۳۴۷ در مشهد است. علاقه او به فیلم‌سازی به سنین نوجوانی در اوایل دهه ۶۰ خورشیدی برمی‌گردد. فیلم‌سازی را از ۱۳۶۴ در سینمای جوانان مشهد آغاز کرده است. مهدی بمانی اولین فیلمش « دوباره بر خاک » را در ۱۳۶۷ ساخت که برنده چندین جایزه در جشنواره‌های داخلی و خارجی گردید. آقای بمانی تا اواخر دهه ۷۰ چندین فیلم داستانی و انیمیشن را کارگردانی کرد و به عنوان فیلم‌بردار در چندین فیلم داستانی و سینمایی و سریال تلویزیونی همکاری داشت. او از اوایل دهه ۸۰ با گرایش به سمت مستند‌سازی مسیر کار و زندگی خود را تغییر داد و با تمرکز بر روی آسیای میانه به ساخت مستند‌هایی با موضوعات فرهنگی و اجتماعی پرداخت. آقای بمانی از سال ۲۰۰۶ میلادی تاجیکستان را به عنوان محل زندگی و کسب و کار خود انتخاب نموده و تا سال ۲۰۱۶ به عنوان تهیه کننده مستقل و کارگردان به تولید فیلم در تاجیکستان پرداخته است.

۳۵ فیلم مستند حاصل ده سال تلاش مهدی بمانی در تاجیکستان است . او تا کنون ۵۰ فیلم مستند داستانی و انیمیشن را در کارنامه خود دارد. قبل‌تر دو فیلم "عید تاجیکان" و "ماریا" از او در آپارات به نمایش درآمده است.

Skip پربیننده‌ترین‌ها and continue reading

پربیننده‌ترین‌ها

End of پربیننده‌ترین‌ها

توضیح تصویر، مهدی بمانی، عکاس و مستندساز

نگاه کارگردان

« ‌حماسه گورغولی »

( محقق و نویسنده : مهدی بمانی )

یادداشت محقق

گورغلی سبکی از موسیقی خلقی است که با تنبور نواخته و خوانده می‌شود و در بعضی از کشور‌های آسیای میانه و قفقاز و افغانستان رواج دارد. در میان اقوام ترک‌زبان و خصوصا ترکمنها انرا گور اغلی (زاده گور) یا کوراغلی(کور زاد) نیز می‌گویند.

گورغولی کودکی است که از مادر مرده خود در گور زاده می‌شود. اورا گورغولی فرزندِ گور و گورزاد هم می‌گویند. در این باره چند روایت وجود دارد و هر قومی وابسته به باورهای خود آنرا نقل می‌کند. گورغولی در سایه حمایت دایی خود احمد خان تربیت یافته و بزرگ می شود وسرانجام در دوران پیری احمد خان به پادشاهی چمبول مستان منصوب می‌گردد.

گورغولی‌خوانی از روی منظومه گورغولی که حدود ۳۳ فصل را در برمی‌گیرد خوانده می‌شود و در هر فصل بر اساس حماسه و قهرمان پیش می‌رود. اما از آن‌جا که بر اساس ادبیات شفاهی نگاشته شده، داستان و قهرمان‌های آن در میان اقوام مختلف تغییر یافته است، به عنوان نمونه پسر گورغلیِ قهرمان تاجیکان "عَوض" و قهرمان ترکمن‌ها "روشن" نام دارد.

نکته قابل توجه این‌که اگر در نظر بگیریم که شاهنامه فردوسی ۶۰ هزار مصرع را در برمی‌گیرد، حماسه گورغولی یک میلیون‌و‌دویست‌هزار مصرع را در نمونه‌های مختلفی که نگاشته شده در خود جای داده است.

حماسه گورغولی داستان ظلم و جور، جبر و ستم، جنگ وگریز، عاشقانه‌ها و دلبری‌ها، افسانه و حقیقتِ زندگی مردم تاجیک‌زبان را در خود جای داده است. به غیر از منظومه گورغولی با این سبک موسیقیایی امروزه نیز داستان‌سرایان با سلیقه و ذوق خود از شرایط امروزی زندگی پیرامون خود شعر می‌گویند و می‌سرایند.

گورغولی به تفسیر محققان تاجیک، شاهنامه مردمی است و همانند شاهنامه فردوسی داستانهای گوناگون دارد و قهرمانی مانند رستم که در میان مردم افغان و تاجیک انرا عوض می‌گویند. انچه که در باره گورغولی تاجیکستان از نواحی مختلف توسط محققین روس و تاجیک جمع‌آوری شده سی‌و‌سه فصل و داستان دارد که تقریبا یک میلیون‌و‌دویست‌هزار مصرع را در برمی‌گیرد.

بسیاری از موسیقی‌شناسان آن‌را موسیقی مردمِ ترکمن می‌دانند اما در این سو و در تاجیکستان برخی از محققین و علما بر این باورند که این موسیقی ریشه در تاریخ اقوام فارس زبان و خصوصا تاجیکان دارد و از تمدن آریایی نشات گرفته و در اقوام بادیه گرد گسترش یافته است.

گورغولی تاجیکی را برای نخستین بار میر سعید میرشکر و لطف الله بزرگ‌زاده از زبان قربان جلیل گورغلی‌خوان نوشته‌اند. در انستیتوی زبان و ادبیات فارسی رودکیِ جمهوری تاجیکستان چند نمونه این حماسه که از زبان گورغولی خوانانی چون قربان جلال ( ۱۹۴۱-۱۹۴۰)، بابایونس خدای‌دادزاده (۱۹۴۳-۱۹۴۲ )، حکمت رضا (۱۹۴۵ )، آدینه شکر ( ۱۹۴۹ )، قربانعلی رجب ( ۱۹۶۱ )، حق نظر کبود ( ۱۹۶۲ ) و طلبی ضمیر ( ۱۹۶۲ ) نوشته شده، نگهداری می‌شود.

تا دهه ۶۰ میلادی قریب ۲۴۰ گورغلی خوان در تاجیکستان نقال این قصه‌ها بوده‌اند که در میان آنها معروف‌ترین "حکمت رضا" بوده که قریب به ۱۲۶ هزارمصرع را حفظ بوده است و سرایندگی او بُعد جهانی نیز یافته است.