'حمامی که می‌خواست حمام بماند' در آپارات

این هفته در آپارات فیلم'حمامی که می‌خواست حمام بماند' ساخته مهدی شبانی به نمایش در‌می‌آید.

درباره فیلم

روزی روزگاری در ایران و در هر محله دست کم یک حمام عمومی برای نظافت وجود داشت و همه یک بقچه برای حمام رفتن داشتند. حالا دیگر در خیلی از خانه‌ها نه خبری از آن بقچه‌ها هست و نه خبری از حمام‌های عمومی. حمام‌ها به دل خانه‌ها سفر کرده‌اند تا خصوصی‌تر شوند، ولی حمام عمومی هنوز دلش می‌خواهد که حمام بماند. صاحبان حمام‌های عمومی، زمانی یک صنف پررونق داشتند. حمام رفتن رسم و رسومی و آدابی داشت ولی زندگی مدرن و نیازهای زندگی شهری، روز‌به‌روز رونق این صنف را کمتر و کمتر کرده است . حمام‌ها متروک‌تر و متروک‌تر شده‌اند، سنت‌هایشان رو به فراموشی است و انگار بخشی از فرهنگ سنتی ایران، دراین بخش رو به زوال نهاده است. حالا دیگر خیلی از این حمام‌ها خراب شده‌اند و یا کاربری‌شان را تغییر داده‌اند. بعضی‌های‌شان هم تبدیل به بناهای تاریخی شده‌اند، مثل حمام چهارفصل اراک، یا حمام قجر قزوین، کاشان و خیلی جاهای دیگر. فیلم 'حمامی که می‌خواست حمام بماند' مهدی شبانی، مستندساز به حمام‌های عمومی در تهران سرکی کشیده است.

ویژگی فیلم

'حمامی که می‌خواست حمام بماند' ساخته مهدی شبانی نگاهی طناز به یک مکان و سنت رو به زوال ایرانی دارد. این فیلم از ضرب آهنگ خوبی برخوردار است و لحن مناسبی که فیلمساز انتخاب کرده، می‌تواند بیننده را تا پایان با خودش همراه نگاه دارد. فیلم محصول سال ۱۳۸۹ در ایران است.

درباره کارگردان

مهدی شبانی مستندساز، کارگران و نویسنده ایرانی متولد ۱۳۵۴ در تهران و مقیم استانبول است. او علاوه بر مستندسازی و چاپ یک مجموعه شعر، مقاله‌هایی در زمینه هنر، تاریخ و سیاست در نشریه‌ها و سایت‌های اینترنتی فارسی‌زبان به چاپ رسانده‌ است. مهدی شبانی کارگردانی را با ساخت فیلم‌های کوتاه 'انتقام' و 'سیاست به سبک ایرانی' آغاز کرد و بعد از ساخت چند مستند کوتاه و نیمه بلند، اولین مستند بلندش به نام 'حمامی که می‌خواست حمام بماند' که در مورد حمام‌های عمومی ایران و فرهنگ آن است را در سال ۱۳۸۸-۸۹ در تهران و دومین مستند بلند او با نام 'شیش و بش، چگونه یاد گرفتم دست از نگرانی بردارم و تخته نرد بازی کنم' در سال ۱۳۹۲ در شهر استانبول ساخته شده است. فیلم دیگر او 'میخانه، خانه‌ای برای پدربزرگم' است که در مورد می‌خانه و سنت‌های از یاد رفته آن است و در استانبول ساخته شده و مورد توجه رسانه‌ها و فستیوال‌های ترکیه قرار گرفته‌است. آخرین ساخته او ساکالوژیا نام دارد که در سال ۱۳۹۵ساخته شده است.

نگاه کارگردان

این مستند ، اولین فیلم از سه‌گانه‌ای با نام کلی 'فراموش‌شدگان ' است. در این پروژه در نظر داشتم راجع به فرهنگ‌ها، مکان‌ها و مشاغلی در منطقه مانند حمام، می‌خانه، لحاف‌دوزان ، عکاسان دوره‌گرد و نظیر آنها که یا از دست رفته‌اند و یا در شرف نابودی هستند، فیلم تهیه کنم. بر این باورم این دسته از مشاغل و مکان‌ها در حالی کارکرد اجتماعی خود را از دست داده‌اند که در جامعه شهری امروز ایران(و سایر کشورهای منطقه) هنوز روح سرگردان آن چه در گذشته نمایندگی می‌کرده‌اند، نتوانسته در کالبد جدید به تمامی استقرار بیابد. نیز اعتقاد دارم برای بازنمایی مشکلاتی همانند شکاف سنت و مدرنیته. لزومی به انتخاب موضوعات فلسفی و روشنفکرانه نیست ، بلکه مهم یافتن این شکاف در زیست روزمره اجتماعی ما مردم است.

این فیلم راجع به حمام‌های عمومی در ایران است، مکان‌هایی که در سنت و تاریخ ایران نه فقط برای شستشوی تن و بهداشت عمومی که برای دید و بازدید و مرکزی برای پخش اخبار و بعضا تصمیم‌گیری‌های خانوادگی و محلی استفاده می شده است. این فیلم روایتی از این حمام ها در روزگاری است که آنها با پیشرفت تکنولوژی ، آپارتمان‌سازی و گسترش فرهنگ شهرنشینی جای خود را به گوشه محدودی از فضای داخل خانه‌ها سپرده‌اند و این بناهای استوار به مکان‌هایی برای ارواح و بدون مراجعه‌کننده برجای مانده‌اند.

با انتخاب حمام‌های عمومی خواسته‌ام به ثبت تاریخ امروز از طریق نمایش ارتباط مردم با سنت‌ها و آیین‌های گذشته و نیز نمایش بخش‌هایی از فرهنگ ایران که معمولا زیر تیغ سانسور عرف و حاکمیت به نمایش در نیامده است بپردازم. در این فیلم فقط به حمام بسنده نکرده و به جاهای دیگری هم سرک کشیده‌ام، از موسیقی در حمام تا فیلم‌هایی در باب حمام‌، از ادوات و آلات حمام تا مهارت‌های افراد حاضر در حمام، از دلاک و اوستا گرفته تا جنیانی که پیش‌تر فقط در حمام عزا و عروسی می‌گرفتند و هنوز پایشان به عرصه سیاست باز نشده بود.

در ابتدا این پروژه به سادگی شدنی نمی‌نمود‌، بردن دوربین حرفه‌ای داخل حمام‌های عمومی -که البته تعداد عمومی و فعال آنها بسیار محدود است- و نمایش بدن مردانی که مشغول حمام گرفتن هستند و نیز پا گذاشتن به لحظات شخصی‌تر زدودن کثیفی های بدن کمی سخت و گاهی هم ترسناک به نظر می‌آمد. تصور کنید کسی در خیابان به سراغ شما بیاید - چه زن باشید و چه مرد- و درباره حمام رفتن شما سوال کند و یا بپرسد آخرین باری که جنی را در حمام دیده‌اید چه وقت بوده است، چه واکنشی نشان خواهید داد؟ آنهایی که در مقابل این دوربین ایستادند، همانطور که می‌بینید دوربین را غربیه ندیدند و بیش از تصور ما بی‌واسطه سخن گفتند.

در آخر باید بگویم باور به اینکه امروز نتیجه ناگریز عبور از دیروز است باعث شده تا از اغراق در بیان و نیز ابراز نوستالژیک‌گونه احساسات نسبت به سنت‌ها و آیین‌های گذشته پرهیز کرده و با نگاهی بعضاً طنزآلود حمام‌های عمومی را نمایش دهم. با این همه هر بار که فیلم را دیده‌ام ،چه در مراحل تدوین و چه در کنار مخاطبین، بیشتر پذیرفته‌ام، انگار از افسون گذشته ما را گریزی نیست. گذشته‌ای که باید بگذرد تا پایی در امروز داشته باشیم و در عین حال مازادی که از این گذشتن به جا می‌ماند اکنون را رها نمی‌کند. این شاید همان چیزی باشد که مرا به ساخت فیلم 'حمامی که می‌خواست حمام بماند' کشانده است.

زمان پخش برنامه آپارات :

جمعه ساعت ۲۱:۰۰ ایران

شنبه ساعت ۱۱:۰۰ صبح ایران

یکشنبه ساعت ۲۴:۰۰ ایران

سه‌شنبه ساعت ۱۶:۰۰ ایران

چهارشنبه ساعت ۲۴:۰۰ ایران

پنج‌شنبه ساعت ۱۱:۰۰ شب اروپا

آرشیو برنامه های آپارات

برای دسترسی به صفحات برنامه‌های گذشته آپارات روی اینجاکلیک کنید.

آرشیو صفحه‌های آپارات

مشاهده برنامه از طریق وب‌سایت بی‌بی‌سی فارسی

این فیلم در ساعات اعلام شده در جدول فوق از طریق کلیک بر روی اینجا، لینک پخش زنده تلویزیون وب‌سایت بی‌بی‌سی فارسی

و یا اینجا، لینک پخش زنده تلویزیون بی‌بی‌سی فارسی در کانال بی‌بی‌سی فارسی در یو‌تیوب نیز قابل مشاهده است.

آدرس پست الکترونیک برنامه آپارات: [email protected]

آدرس فیس بوک برنامه آپارات: https://www.facebook.com/aparatonbbc

می توانید از طریق پنجره زیر هم با ما تماس بگیرید: