آیا محبوبترین رهبر برزیل میتواند دوباره رئیسجمهوری شود؟
کتی واتسون، بیبیسی
آیا لوییز ایناسیو لولا داسیلوا همان آدمی است که بیست سال پیش جهان را مبهوت کرد یا نه.
تصادفی نیست که لولا، آمازون را به عنوان یکی از مقصدهای کلیدیاش در سفرهای انتخاباتی برگزیده است.
رقیب اصلی این مرد ۷۶ ساله در مبارزات ریاست جمهوری در روز ۲ اکتبر، ژاییر بولسونارو چهره راست افراطی است که متهم است به نابود کردن جنگلهای استوایی.
لولا میداند که مسایل اقلیمی در ردیف بالای اولویتهای سیاسی قرار گرفتهاند و در مانائوس بزرگترین شهر آمازون، او به گزارشگران گفت: «سیاره ما نیازمند توجه ويژه همه ماست.»
«ما باید مراقب جنگلهایمان، جانوارانمان، آبمان و مهمتر از همه باید مراقب مردممان باشیم چون آنها هستند که تقلا میکنند و نیازمندند و نیاز به زندگی عزتمندانه دارند.
ما این کشور را میتوانیم پس بگیریم، میشود که یک بار دیگر با سرفرازی قدم برداریم.»
لولا برای ملاقات با رهبران بومی موزه آمازون را انتخاب کرد و با آنها درباره آینده این جنگل حرف زد. او به مخاطباناش گفت: «هیچکس نمیخواهد آمازون تبدیل به یک حریم امن جهانی دور از دسترس شود. چیزی که ما میخواهیم بهره بردن از ثروتمان و از تنوع زیستیمان است».
با گفتن این سخنان، رئیسجمهور سابق نشان میدهد که از پیام رقیباش مطلع است.
بولسونارو سخت تلاش دارد بگوید که بقیه دنیا باید از دخالت در امور برزیل خودداری کنند.
از زمانی که لولا اولین بار به ریاست جمهوری رسید ۲۰ سال گذشته است. لولا که قبلاً کارگر کارخانه آهن و رهبر اتحادیه صنفی بوده است، طی اعتصابهای دهه ۱۹۷۰ که کارگران خواهان حقوق بیشتری شدند و به مصاف حاکمان نظامی برزیل رفتند، تبدیل به چهرهای آشنا شد.
او با وعده تغییر به قدرت رسید. او به یاری قیمت بالای کالاها، سودهای حاصله را صرف آموزش عالی و برنامههای رفاهی کرد که در نجات دادن میلیون برزیلی از فقر سهم داشت.
باراک اوباما رئیسجمهور پیشین آمریکا او را «محبوبترین سیاستمدار کره زمین» خوانده بود. لولا پس از هشت سال تصدی قدرت با میزان محبوبیت بالای ۸۰ از قدرت کنار رفت.
دوستاش داشته باشید یا از او متنفر باشید، او سیاستمداری بود که نظیر نداشت. ولی در سالهای اخیر، آن میراث به خاطر رسواییهای فساد حول حزباش – و خود لولا – لکهدار شده است.
در سال ۲۰۱۷، او به ۹ سال زندان محکوم شد. محکومیت او چهار سال بعد منتفی شد ولی این درگیری او با قانون به این معناست که دو دیگر فقط «منجی» برزیل ديده نمیشود. بلکه ميلیونها برزيلی او را سیاستمداری فاسد میبینند که صلاحيت تصدی مقام سیاسی را ندارد.
با توجه به شکاف میان رأیدهندگان، از او پرسیدم به نظرش چطور میتواند رأیدهندگان را متقاعد کند که فرد درستی برای رهبری برزیل است.
او با اشاره به کشته شدن روزنامهنگاری بریتانیایی در ماه ژوئن که متخصص آمازون بود میگوید: «مرگ آدمهایی مثل دم فیلیپس و برونو پرییرا ديگر هرگز نمیتواند اتفاق بیفتد.»
«برزیل باید به یک کشور متمدن تبدیل شود و نمیتواند قربانی مردمی با رفتاری غیرانسانی شود». او میافزاید: «معتقدم که برزیل باید عوض شود – و عوض شدن برزیل یعنی داشتند دولتی که به خاطر مراقبت از مردم واقعاً مسئولیت قبول کند.»
در نزدیکی مانائوس که لولا در آن سخنرانی میکرد، کارول آرائوجو، مادر ۲۴ ساله سه فرزند، در محلهای از پالافیتاها زندگی میکنند – محلهای با خانههایی بناشده روی پایههایی روی رودخانهای کوچک.
فصل باران رو به پایان است و زمین زیر خانهها در این محله سائو خورخه بیشتر شبیه مرداب است تا رودخانه.
همه جا پر از زباله است: بطریهای شکسته، جعبهها و کفشهای قدیمی. در گرمای طاقتفرسای مانائوس این بوی تعفن فوق تحمل آدمی است.
آمار رسمی میگویند که حدود ۳۶ میلیون نفر در برزیل در فقر زندگی میکنند و کارول که در سائو خورخه متولد شده است یکی از آنهاست.
او چیزی جز مشقت ندیده است ولی میداند که به چه کسی رأی خواهد داد. میگوید: «من به لولا رأی میدهد چون با رهبری او همه چیز آسانتر بود. ولی نمیدانم با بازگشتن او اوضاع بهتر خواهد شد یا نه.»
اين مخاطرهای است که او حاضر است به جان بخرد. با افزایش قیمت غذا و انرژی، دیگر نمیتواند امرار معاش کند.
او میگوید: «سعی میکنم و هر فرصتی پیش بیاید کاری پیدا میکنم ولی سخت است. باید یک جوری شکم بچههایم را سیر کنم.» میگوید تماماش بستگی به این دارد که چه کسی به او و امثال او کمک خواهد کرد چون «در جریان انتخابات سیاستمداران فقط کارشان وعده دادن است.»
لولا خیلی آسانتر به نسل قدیمیتر متکی است که روزهای خوش را به یاد دارند ولی میداند که باید برای اولین بار دل نسل جوان را برای رأی دادن به دست بیاورد.
الیور استوئنکل استاد روابط بینالملل در بنیاد گتولیو وارگاس در سائو پائولو میگوید: «این نشانه ناتوانی نخبگان برزیل برای بازسازی خودشان است. لولا از زمانی که برزیل در اواخر دهه ۱۹۸۰ تبدیل به دموکراسی شده است، در انتخابات ریاست جمهوری شرکت میکند و به این معنا شخصیتی بسیار کلیدی در گذار برزیل از خودکامگی به دموکراسی است. ولی او برای نشان دادن آینده دارد تقلا میکند و تا حدود زیادی فقط یادآور گذشته است.»
ولی هرچند لولا همان آدم سابق است، او ديگر رهبر برزیل سابق نخواهد بود. بحرانهای اقتصادی و دوقطبیهای سیاسیتر باعث تفاوت کشور با آنچه او اولین بار دریافت کرده بود، شده است.
برای بث فرهیرا که حامی اوست اینها مهم نیست.
او میگوید: «من دیوانه لولا هستم – برزیل او را لازم دارد چون همه ما رو به زوال هستیم. وقتی که سال ۲۰۰۳ کارش را شروع کرد، برزیل در همین وضع بود. ويران بود. و فکر میکنیم که او باز هم میتواند همان کار را بکند – امید ما هرگز نمیمیرد.»
