رصدخانه تازه به ردیابی برخورد ستاره‌های مرده کمک می‌کند

پالاب گش، خبرنگار علمی بی‌بی‌سی

اخترشناسان به لطف یک تلسکوپ قدرتمند تازه قادر به ردیابی برخورد ستاره‌های نوترونی – دسته‌ای از ستارگان مرده - هستند.

برخورد ستاره‌های نوترونی کمک زیادی به درک ما از کیهان می‌کند.

تصور می‌شود که فلزات سنگینی که در خورشید و سیارات منظومه شمسی یا امثال آنها وجود دارد در این فرآیند به وجود آمده باشد.

نور ناشی از این برخوردها فقط برای دو سه شب قابل رویت است، برای همین این تلسکوپ باید برای یافتن آن شتاب کند.

منجمان در سال ۲۰۱۷ یکی از این برخوردها را مشاهده کردند که کم و بیش به صورت تصادفی بود.

رصدخانه «جی‌اوتی‌او» (Gravitational Wave Optical Transient) ساخت بریتانیا که در جزیره اسپانیایی لا پالما جایی بالاتر از ابرها قرار دارد، اکنون به طور نظام‌مند دنبال این پدیده خواهد گشت.

این تلسکوپ برای اینکه دید بازی به سوی آسمان داشته باشد روی قله یک کوه بنا شده که محل استقرار بیش از ده رصدخانه با شکل و اندازه‌های مختلف است که هر یک پدیده متفاوتی را مطالعه می‌کنند.

این رصدخانه متشکل از دو مجموعه هشت تایی تلسکوپ است که به هم متصل شده‌اند – ساختمانی که به راکت‌اندازهای چندگانه شباهت دارد. هر یک از این دو مجموعه همه تکه‌های آسمان بالای سر را با چرخش سریع افقی و عمودی پوشش می‌دهد.

پروفسور دنی استیگز از دانشگاه وارویک در لا پالما به من گفت: «وقتی ردیابی خیلی خوبی انجام شد، به سرعت دست به کار می‌شویم. ما به دنبال پدیده‌ای می‌گردیم که خیلی گذراست و به سرعت محو می‌شود.»

ستاره‌های نوترونی آنقدر سنگین هستند که یک قاشق از مواد آنها چهار میلیارد تن وزن دارد.

این تلسکوپ به اخترشناسان اجازه می‌دهد این ستاره‌ها را به دقت مطالعه کنند.

ستاره نوترونی جرم به جا مانده از یک ستاره مرده است که زیر فشار وزن خود فرو پاشیده. اینها در مواردی جفت هستند و قوه گرانش آنها آنقدر قوی است که در نهایت به هم برخورد می‌کنند و ادغام می‌شوند.

وقتی این اتفاق می‌افتد نور زیادی از آن فوران می‌کند و یک موج قوی گرانشی فضا را به لرزه در می‌آورد. این باعث می‌شود همه چیز در کیهان به لرزش درآید از جمله اتم‌هایی که در بدن ما هست، هر چند ما آن را حس نمی‌کنیم.

این موج گرانشی بافت فضا را تاب می‌دهد و آن را کج می‌کند. وقتی این برخورد در زمین ردیابی شد، تلسکوپ‌ها به تکاپو می افتند تا موقعیت دقیق منبع نور را پیدا کنند.

اپراتورهای رصدخانه سعی می‌کنند موقعیت آن را ظرف چند ساعت یا حتی چند دقیقه بعد از ردیابی امواج گرانشی پیدا کنند. آنها از آسمان عکس می‌گیرند و بعد به طور دیجیتالی ستارگان، سیارات و کهکشان‌هایی که در عکس‌های شب قبل بودند را حذف می‌کنند. هر لکه نوری که قبلا آنجا نبوده می‌تواند همان برخورد ستاره‌های نوترونی باشد.

دکتر حو لایمن استاد رشته اخترفیزیک می‌گوید: «تصور این است که اینها انفجارهای خیلی پرانرژی هستند، خیلی درخشان، پس باید راحت باشد. اما باید در میان صدها میلیون ستاره برای یافتن جرمی که دنبالش هستیم بگردیم.»

«باید این کار را با سرعت زیاد انجام دهیم چون ظرف دو روز ناپدید می‌شود.»

آنها برای مطالعه دقیقتر برخورد ستاره‌های نوترونی با بقیه منجمان همکاری می‌کنند.

زمانی که محل برخورد به دقت مشخص شد، تلسکوپ‌های قوی‌تری در اطراف زمین به کار گرفته می‌شوند. اینها جزئیات برخورد را با دقت خیلی بیشتر و در طیف‌های متفاوتی بررسی می‌کنند.

دکتر لایمن می گوید این فرآیند «درباره پدیده‌های فیزیکی در شرایط افراطی به ما اطلاعات می‌دهد.»