شکار پایان نیافتنی؛ آیا شی جین‌پینگ در مبارزه با فساد شکست خورده است؟

از آنجایی که جدیدترین مرحله در مبارزه ضد فساد شی جین‌پینگ، رئیس جمهور چین، به مقامات سطوح بالای بانکداری و نخبگان بخش موشکی و هسته‌ای ارتش رسیده، برخی این سوال را عنوان کرده‌اند که این برنامه چه زمانی ممکن است تمام ‌شود؟

پاسخ کوتاه این است: تمام نمی‌شود.

برای رهبر چین، این مبارزه به یک بخش اصلی نظام حکومتی تبدیل شده است.

و از آنجایی که انگیزه مبارزه با فساد حذف هر کسی است که حتی کوچکترین نشانه‌ای از تمایل به انحراف از رویکرد رئیس جمهور نشان دهد، گاه از آقای شی به عنوان یک شخصیت مهارگسیخته از نوع استالین یاد شده که بدون دلیل موجه به پاکسازی از چپ و راست و وسط روی آورده است.

اما کسانی هم هستند که ماجرا را اینطور نمی‌بینند.

اندرو ویدمن، رئیس مرکز مطالعات چین در دانشگاه ایالتی جورجیا، می‌گوید: «شی ممکن است در مورد فساد در سطوح بالا دچار عارضه بدگمانی شده باشد اما ترس او را نباید صرفا توهم دانست.»

به گفته آقای ویدمن «فسادی که او از آن می‌ترسد قطعا واقعیت دارد البته این نیز احتمالاً درست است که آقای شی از مبارزه با فساد برای کسب منفعت سیاسی هم بهره‌برداری کرده است.»

در زمان رهبری مائوتسه تونگ، فلسفه غالب حکومت این بود که فساد را می‌توان با ترویج عشق به حزب کمونیست مهارکرد.

سپس، در دوران دنگ شیائوپینگ و جیانگ زمین این نظر مطرح شد که اگر به مردم زندگی بهتری بدهید، انگیزه کمتری برای فساد خواهند داشت.

در زمانی که هو جینتائو زمام امور را در دست داشت، بیشتر مردم چین از زندگی بسیار بهتری برخوردار بودند اما کسانی هم بودند که بیشتر می‌خواستند و آماده بودند تا از وسایل غیرمنصفانه برای به کسب خواسته‌هایشان استفاده کنند. به این ترتیب، فساد و کلاهبرداری در مقیاس گسترده افزایش یافت.

اکنون به نظر می‌رسد که آقای شی به روش مائو بازگشته است و بر وفاداری به حزب به عنوان راه حل مشکل تاکید می‌گذارد.

و از طریق حزب است که این مبارزه اداره می‌شود و محور سرکوب متخلفان تخطی از معیارهایی است که حزب به آنها اعتقاد دارد.

نتیجه اینکه مبارزه با فساد در واقع یک فرآیند سیاسی سازمان‌یافته است و حزب هر طور که بخواهد تحقیقاتش را انجام می‌دهد.

«افراد به‌سادگی ناپدید می شوند»

حزب قادر به چنین کاری است زیرا اکثر افراد برخوردار از موقعیت‌های عالی در جامعه - چه در موسسات مالی، سازمان‌های ورزشی، ادارات دولتی یا دانشگاه‌ها - اعضای حزب کمونیست هستند

اما هر فرد به محض عضویت در حزب، در خطر مواجه شدن با اتهامات انضباطی حزبی قرار می‌گیرد.

موازین انضباط حزبی گاه بسیار مبهم و بدون حد و مرز است و حتی به مسایل اخلاقی شخصی هم می‌پردازد با این توجیه که ممکن است تخطی از این موازین باعث بدنامی حزب شود.

طی این روند، ماموران نهاد مخوف موسوم به «کمیسیون مبارزه با فساد» خیلی آسان باعث ناپدید شدن افراد می‌شوند.

از لحاظ تئوریک، قرار است اعضای خانواده دستگیرشدگان قبل از اینکه آنها برای بازجویی به مکان‌های مخفی برده شوند، از این موضوع آگاه شده باشند اما هیچ تضمینی هم وجود ندارد که چنین خواهد شد.

ممکن است فرد یک روز از ملاء عام ناپدید شود و روز دیگر فرض بر این است که برای مدت نامعلومی، بدون دسترسی به وکیل یا مشاور حقوقی یا پاسخگویی مقامات حکومتی، تحت بازجویی قرار خواهد داشت.

و در حالی که قرار است این برنامه باعث پاکسازی اقتصاد و بهبود کارکرد آن شود، در عمل می‌تواند نتیجه معکوس داشته باشد.

لینت اونگ، پژوهشگر علوم سیاسی در دانشگاه تورنتو به بی‌بی‌سی گفته است: «این اقدامات باعث کاهش انگیزه خلاقیت، کارآفرینی و ریسک‌پذیری می‌شود، که از سال ۱۹۷۹ نیروی محرکه رشد اقتصادی [چین] بوده است.»

او می‌افزاید: «در چین امروز شما متوجه می‌شود که از اصطلاح به پشت دراز کشیدن زیاد استفاده می‌شود. اشاره آن گاه به کسانی در سنین ۲۰ سالگی است که در خانه والدین خود زندگی می‌کنند، علاقه‌ای به رقابت در شغل ندارند و ساعت‌‍‌ها خود را با بازی‌های ویدیویی مشغول می‌کنند بی آنکه هدف مهمی را در زندگی دنبال کنند به این دلیل که آینده روشنی برای خود نمی‌بینند.»

به گفته آقای اونگ «این اصطلاح همچنین برای توصیف مقاماتی در شرکت‌های دولتی یا بخش خصوصی به کار می‌رود که فقط به آن اندازه کار می‌کنند که شغلشان را حفظ کنند، نه بیشتر و نه کمتر زیرا فکر می‌کنند که تلاش برای نوآوری ممکن است به جاه‌طلبی تعبیر شده و برایشان خطرناک باشد.»

دنگ یوون، که زمانی سردبیر روزنامه بانفوذ استادی تایمز متعلق به حزب کمونیست بود، می‌گوید: «شی می‌خواهد مقامات پاک‌دست و سخت‌کوش باشند؛ اما تمرکز شی جین‌پینگ بر فساد، فقط باعث می‌شود آنها به اصطلاح به پشت دراز بکشند و کاری نکنند.»

آقای دنگ می‌افزاید: « البته آقای شی نمی‌خواهد چنین شود و انتظار دارد این افراد سخت تلاش کنند تا فسادشان فاش نشود. اما سرکوب ادامه پیدا کرده است و الان بیش از ۱۰ سال است که مسئولان به آن خو گرفته‌اند. اگر مرا برای کار بیشتر تحت فشار قرار دهند، در حد انجام وظیفه کار می‌کنم و بعد به پشت دراز می‌کشم.»

پول‌های کلان، رشوه‌های هنگفت

اما در ماه‌های اخیر حذف‌ پر سروصدای افراد در بخش مالی موضوع متفاوتی بوده است و مدیران ارشدی را هدف قرار داده است که برای مقاصد اشتباه کوشش زیادی کرده‌اند.

در میان افرادی که ادعا می‌شود رشوه‌های هنگفت دریافت کرده‌اند می‌توان به روسای سابق بانک‌های بزرگ و نهادهای عمده نظارت مالی اشاره کرد. در سال گذشته، بیش از ۱۰۰ نفر از این افراد دستگیر و مجازات شدند.

آقای دنگ می‌گوید: «مقامات زیادی در دهه‌های متمادی درگیر فساد مالی بوده‌اند و از میان برداشتن این مساله در یک یا دو سال غیرممکن است."

او می افزاید که «بانکداران هدف عمده مبارزه با فساد در سال گذشته بودند و امسال و سال آینده هم همینطور..»

به گفته پروفسور ویدمن، «ما باید منتظر کشف فسادهای عمده در بخش بانکی باشیم، زیرا در نهایت، بانک‌ها جاهایی هستند که در آنها پول کلان وجود دارد.»

با این حال، اگر بانکداری محل پول در چین باشد، مرکز قدرت در این کشور در ارتش است.

ارتش آزادیبخش خلق چین، ارتش ملی کشور نیست بلکه ارتش حزب کمونیست است که آن را در کنترل مطلق خود دارد.

بنابراین پاکسازی ژنرال‌هایی که مدیریت موشک‌های هسته‌ای را برعهده دارند و لی شانگ‌فو، وزیر دفاع، نشان داده است که مبارزه با فساد در چین تا چه اندازه جدی شده است تا جایی که گزارش شده که خریدهای همراه با رشوه‌خواری به خرید تجهیزات معیوب حتی برای زرادخانه اتمی کشیده شده است.

الکس پایت، مدیرعامل شرکت مشاوره ژئوپلیتیکی سرسیوس در مونترال، کانادا، گفته است که : «ما فقط در مورد اختلاس پول یا دریافت رشوه صحبت نمی‌کنیم، بلکه این مساله شامل تجهیزات نظامی کم کیفیتی است که ارتش آزادی‌بخش خلق می‌خرد و احتمالاً مورد استفاده قرار می‌دهد.»

آلفرد وو، استاد مدرسه سیاست عمومی لی کوان یو می‌گوید که فساد در بخش تسلیحات موشکی ضربه سختی به آقای شی وارد کرد.

پروفسور وو به بی‌بی‌سی گفت: «او به واحد موشکی امید زیادی بسته بود با این فکر که اگر یک نیروی موشکی بسیار قوی داشته باشد، در آینده، اگر با تایوان جنگی روی دهد، این تجهیزات نقش اصلی را در آن جنگ ایفا خواهد کرد.»

او می‌افزاید: «سئوال این است که آیا او فکر می‌کند که نیاز به سازماندهی مجدد این بخش حیاتی ارتش آزادی‌بخش خلق می‌تواند برنامه تصرف تایوان را به تأخیر بیندازد؟ جواب این است که حتما، حتما.»

با این حال، تحلیلگرانی که سرکوب ضدفساد در چین را مشاهده می‌کنند، یک نقص در رویکرد آقای شی را تشخیص داده‌اند که عبارت است از فقدان کامل هرگونه اصلاحات قاعده‌مند که بتواند در در درازمدت با این مشکل مقابله کند.

پروفسور پایت معتقد است که: «حزب علیرغم تلاش‌هایش برای تقویت دستگاه نظارتی و تحکیم قوانین بازرسی انضباطی و غیره، نتوانسته است فساد را مهار کند و تا زمانی که حزب تنها ساختار قادر به دسترسی به منابع دولتی است، قادر نخواهد بود فساد زیرساختی را براندازد..»

برخی از کشورهای دیگر نهادهای واقعا مستقل ضد فساد ایجاد کرده‌اند که شامل افزایش شفافیت، بهبود حاکمیت قانون و تقویت رسانه‌های مستقل برای تحقیق و گزارش موارد فساد در مراکز قدرت بوده است. چین هیچیک از این اقدامات را انجام نداده است.

به جای همه اینها، حزب کمونیست کوشیده است نظارت بر خود را افزایش دهد که نتیجه آن، جستجوی بی‌پایان برای یافتن سیب‌های گندیده است بی آنکه برنامه‌ای برای جلوگیری از گندیدن آنها در همان اول کار وجود داشته باشد.

علاوه بر این، به گفته پروفسور ویدمن، نگرش‌های اجتماعی نیز باید به شدت تغییر کند: «کاهش و کنترل فساد نه تنها مستلزم تغییر در قوانین، مقررات و نهادهای نظارتی است، بلکه نیازمند تغییرات عمیق‌تر در فرهنگ رسمی و جا انداختن آن برای نسل‌های جدید است که شاهد فساد هستند. قرار دادن روش برخورد و مقررات به جای اینها روش‌ استاندارد و قابل قبولی نیست.»

تلاش گسترده آقای شی در مبارزه با فساد به طور بالقوه باعث شده است که برخی از مقامات از صحبت کردن هراس داشته باشند، به ویژه نزدیکان او که قرار است به او مشاوره صریح و بی‌ملاحظه بدهند.

برای بسیاری، این موضوع پس از سه سال پس از بحران کووید آشکار شده است یعنی زمانی که سایر نقاط جهان دوباره به شرایط عادی برگشته بودند اما چین همچنان بر توقف فعالیت‌های اقتصادی و اجتماعی تاکید داشت.

پروفسور اونگ می‌افزاید: «بدون شک افراد باهوشی در اطراف شی وجود دارند، اما اصرار او بر ریشه‌کنی کامل کووید تا زمانی که اعتراض‌های گسترده نسبت به محدودیت‌ها شروع شد، به من نشان می‌دهد که کسانی که اقتصاد را می‌فهمند، واقعا مورد توجه او نیستند.»

دیگر ناظران چین نگران هستند که ممکن است آقای شی خود را در احاطه «بله قربان گویان» قرار داده باشد.

پروفسور پایت می گوید: «در این مرحله، شی به دنبال توصیه رک و صریح نیست. او به دنبال وفاداری است و به نظرم قربانی ستایش مداوم افرادی شده است که فقط به دنبال ارتقاء مقام هستند.»

او می‌افزاید: «با نگاهی به تاریخ اولیه حزب، او باید می‌دانست که افراد حزبی برای اجتناب از پاکسازی و به منظور رسیدن به رده‌های بالای حزب و دولت به چاپلوسی روی می‌آورند.»

این نظر هم تا حدی وجود دارد که همه مقامات چین فاسد هستند (خواه «ببرها» در مقامات ارشد خواه «مگس‌های» سطوح پایین) و کسانی که به هر دلیلی هدف برنامه مبارزه با فساد قرار گرفته‌اند کسانی هستند که شی آنان را تهدیدی برای خود تلقی می‌کرده است.

تخمین زده می‌شود که پنج میلیون نفر در جریان مبارزه با فساد به شیوه‌های مختلف مجازات شده باشند، برخی از آنها اخطار یا جریمه، و برخی دیگر احکام سنگین زندان یا حتی حکم اعدام گرفته‌اند.

اما این مبارزه به جای تقویت این باور که کشور به خوبی اداره می‌شود، به اعتقاد بسیاری از ناظران، باعث از بین رفتن اعتبار حزب در میان عموم مردم شده است.

همانطور که پروفسور ویدمن بیان کرده است: «من گمان می‌کنم که بیش از ۱۰ سال سرکوب و نمایش بی پایان ببرهایی در قفس به احتمال زیاد بدبینی عمومی نسبت به حزب را عمیق‌تر کرده است.»

به گفته او: «موضوع ساده است. اگر یک دهه را صرف نبرد مرگ و زندگی با ببرها کنید و پس از ۱۰ سال، باز هم همان تعداد ببر را شکار کنید که در ابتدا به دستتان می‌افتاد، آشکار است که ببرهای فاسد را تا حد انقراض شکار نمی‌کنید و برعکس، حتی ممکن است شکار شما تعداد آنها را به شکلی قابل توجه کاهش نداده باشد.»