تصمیم دیوان بین‌المللی دادگستری در مورد اتهام نسل کشی آفریقای جنوبی علیه اسرائیل چه خواهد بود؟

امروز جمعه، دیوان بین‌المللی دادگستری رای اولیه خود در مورد پرونده اتهام نسل کشی در جریان جنگ غزه را که دولت آفریقای جنوبی علیه اسرائیل در دیوان مطرح کرده است صادر خواهد کرد.

اکثر کارشناسان حقوقی معتقدند دادگاه در حکم مقدماتی یا دستور موقت خود، با درخواست آفریقای جنوبی برای اتخاذ تمهیدات فوری در جنگ غزه موافقت خواهد کرد.

نالدی پاندور، وزیر امور خارجه آفریقای جنوبی، شخصا در محل دادگاه در لاهه، هلند، حضور خواهد داشت.

با اینهمه، اسرائیل ابراز اطمینان کرده است که دیوان بین‌المللی شکایت آفریقای جنوبی را رد خواهد کرد.

ایلون لوی، سخنگوی دولت اسرائیل، در یک نشست خبری گفته است که «البته که ما انتظار داریم [دادگاه] اتهامات کاملا بی‌پایه و مضحک آفریقای جنوبی را وارد نداند.»

محتوای پرونده چیست؟

آفریقای جنوبی با این اتهام که اسرائیل در جریان عملیات نظامی‌خود در نوار غزه، کنوانسیون منع نسل‌کشی مورخ ۱۹۴۸ را نقض کرده است، در روز ۲۹ دسامبر شکایتی را علیه اسرائیل در دیوان‌بین المللی دادگستری مطرح کرد.

اتهام نسل‌کشی دشوارترین اتهام در زمینه استدلال و اثبات حقوقی است زیرا داشتن «قصد نسل‌کشی» صرفا به معنی کشتن مردم نیست.

باید اثبات شود که دولتی که مورد اتهام قرار گرفته قصد دارد یک گروه ملی، قومی، نژادی یا مذهبی را به طور کامل یا نسبی از میان ببرد.

آفریقای جنوبی باید نشان دهد که اسرائیل نقشه‌ای را برای نابودی گروه قومی‌به اجرا گذاشته یا انگاره رفتاری دولت آن کشور به گونه‌ای است که نمی‌توان به جز نیت نسل‌کشی از آن برداشت دیگری کرد.

دیوان دادگستری بین‌المللی، که دادگاه عالی سازمان ملل محسوب می‌شود، به اختلافات بین کشورها رسیدگی می‌کند اما تاکنون هیچ کشوری را در ارتباط با اتهام نسل‌کشی محکوم ندانسته است.

در سال ۲۰۰۷، دیوان رای داد که صربستان نتوانسته است از وقوع نسل‌کشی در سربرنیتسا در سال ۱۹۹۵ جلوگیری کند. در این واقعه ۸۰۰۰ مرد و پسر مسلمان در بوسنی و هرزگوین به قتل رسیدند.

«دستور موقت» چیست؟

دستور موقت را می‌توان به عنوان حکم به اتخاذ تمهیدات یا اقداماتی فوری تعریف کرد که هدف از آن جلوگیری از بدتر شدن وضعیت مورد رسیدگی است.

اکثر کارشناسان حقوقی معتقدند که در این راستا، آفریقای جنوبی توانسته است از نظر حقوقی اثبات کند که اگر «هیچ اقدامی» صورت نگیرد، زندگی انسان‌ها به طورجدی به خطر می‌افتد.

این بخش از پرونده در ۱۱ و ۱۲ ژانویه در دیوان بین‌المللی مورد بررسی قرار گرفت که روز دوم به دفاعیات اسرائیل اختصاص داشت.

آفریقای جنوبی از دادگاه خواسته است به اسرائیل دستور دهد عملیات جنگی در غزه را متوقف کند و همچنین، اجازه دسترسی بدون مانع برای ارسال کمک‌های بشردوستانه به غزه را بدهد.

جنگ اسرائیل و غزه بر سر چیست؟

به گفته وزارت بهداشت حماس، تا کنون بیش از ۲۵ هزار و ۷۰۰ فلسطینی ساکن غزه در جنگ کشته شده‌اند که اکثر آنان زنان و کودکان بوده‌اند.

در اثر جنگ، حدود ۱.۷ میلیون نفر یعنی نزدیک به سه چهارم جمعیت غزه نیز از خانه‌های خود آواره شده‌اند.

این درگیری در روز ۷ اکتبر و پس از آن آغاز شد که شبه‌نظامیان حماس به ساکنان جوامع مرزی اسرائیل حمله کردند و دست‌کم ۱۲۰۰ اسرائیلی را کشتند و بیش از ۲۴۰ نفر را به عنوان گروگان با خود به غزه بردند.

اسرائیل به تلافی این حمله، عملیات هوایی و زمینی علیه غزه را آغاز کرد.

پاسخ اسرائیل به اتهام نسل‌کشی چیست؟

اسرائیل ادعای آفریقای جنوبی در مورد وقوع نسل‌کشی را رد کرده و شواهد و استدلالات ارائه شده را «به شدت تحریف شده» دانسته است.

اسرائیل گفته است که حق دفاع از خود را دارد و در جریان جنگ، صرفا شبه‌نظامیان حماس، و نه غیرنظامیان فلسطینی را هدف حمله قرار می‌دهد.

دیوان بین‌المللی دادگستری چه حکمی ‌می‌تواند صادر کند؟

اگر دیوان تصمیم بگیرد دستور موقت اقدامات فوری را صادر کند، بازهم ملزم نیست دقیقا دستور اجرای همان اقداماتی را بدهد که آفریقای جنوبی درخواست کرده است.

دادگاه می‌تواند به اسرائیل دستور دهد که در جریان جنگ، قوانین بشردوستانه بین‌المللی را رعایت کند، اجازه دهد یک گروه حقیقت‌یاب به غزه اعزام شود و امکان ارسال بلامانع کمک‌های بشردوستانه به غزه را فراهم آورد.

از نظر حقوقی، احکام دیوان بین‌المللی لازم‌الاجرا و غیرقابل تجدیدنظر است، اما دیوان امکاناتی برای به اجرا گذاشتن احکام خود ندارد.

آیا دستور موقت دادگاه به‌ این معنی است که اسرائیل مرتکب نسل‌کشی شده است؟

نه، چنین نیست. در جریان تصمیم‌گیری در مورد محتوا یا «ماهیت» این پرونده، ممکن دادگاه تشخیص دهد که نسل‌کشی روی نداده است ولو اینکه در این مرحله اولیه، دستور موقت اتخاذ تدابیر فوری را صادر کند.

صدور چنین دستوری اساسا به‌ این معنی است که داگاه معتقد است که ادامه شرایط کنونی خطراتی را در پی دارد و تا زمان پایان دادرسی و رسیدگی کامل به پرونده، لازم است عملیات جاری متوقف شود.

معمولا سال‌ها طول می‌کشد تا رسیدگی به یک پرونده در دیوان بین‌المللی دادگستری تکمیل و حکم نهایی صادر شود.

در همانحال، صدور دستور موقت دیوان برای به اجرا گذاشتن اقدامات فوری این پیام را به اسرائیل و حامیان آن می‌دهد که جامعه بین‌المللی عملکرد این کشور را زیر نظر دارد.