خامنه‌ای و بشار اسد؛ وقتی «قهرمان جهان عرب» گریخت

سه هفته از پیام ویژه علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، به بشار اسد نگذشته است که زمامداری رئیس جمهور سوریه برق‌آسا پایان یافت. سوریه به عنوان «مهمترین سنگر و محور مقاومت» برای رهبر جمهوری اسلامی از دست رفت و حالا او مانده با صدها سخنرانی، پیام و اظهارنظر درباره سوریه، «جبهه مقاومت» و نوید پیروزهای مکرری که در هفته‌های اخیر هم تکرار کرده بود.

در همین چند روزی که دومینوار شهرهای سوریه یکی پس از دیگری سقوط می‌کرد سخنان علی خامنه‌ای درباره تحولات سوریه دست‌به‌دست می‌شد و رهبر جمهوری اسلامی ایران پس از به تعبیر خبرگزاری تسنیم «شب سیاه شام»، هدف موجی از واکنش‌ها در شبکه‌های اجتماعی قرار گرفت.

حرف‌های آقای خامنه‌ای به عنوان کسی که در چند سال اخیر در مقابل کشورهای جهان ساز مخالف زد و در مقابل «اسد باید برود» ایستاد حالا در شبکه‌های اجتماعی همانند بومرنگی به سوی خودش برمی‌گردد. در مقابل، رسانه‌های نزدیک به حکومت ایران می‌گویند بشار اسد به هشدارهای رهبر جمهوری اسلامی ایران توجه نکرد و نتیجه‌اش این شد.

آخرین بار پس از سقوط هلیکوپتر ابراهیم رئیسی در ۱۰ خردادماه ۱۴۰۳ بود که بشار اسد به تهران رفت.

علی خامنه‌ای در آخرین دیدارش با بشار اسد، «مقاومت را هویت ممتاز سوریه» دانست و گفت: «جایگاه ویژه سوریه در منطقه نیز به دلیل همین هویت ممتاز است و این ویژگی مهم باید محفوظ بماند».

آقای خامنه‌ای در این دیدار با اشاره به اینکه پایه‌گذاری «جبهه مقاومت و ایستادگی» در زمان حافظ اسد، پدر بشار اسد شکل گرفته است می‌گوید «غربی‌ها و دنباله‌های آنها در منطقه قصد داشتند با جنگی که علیه سوریه به راه انداختند، نظام سیاسی این کشور را ساقط و سوریه را از معادلات منطقه حذف کنند اما موفق نشدند».

آقای خامنه‌ای در پایان نیز تاکید می کند که «همه باید امتیاز ویژه دولت سوریه یعنی مقاومت را در مقابل چشم خود مشاهده کنند».

بشار اسد در ۱۸ اردیبهشت ماه ۱۴۰۱ نیز به تهران سفر کرده بود و با حضور ابراهیم رئیسی به دیدار علی خامنه‌ای رفته بود. اما مهمترین سفر او در سال‌های اخیر به ۶ اسفندماه ۱۳۹۷ برمی‌گردد.

بشار اسد پس از هشت سال و بعد از پشت سر گذاشتن اعتراضات و یک جنگ داخلی طولانی، در سفری فوق محرمانه «تاریخی و مهم» و حتی بدون اطلاع دستگاه وزارت خارجه ایران در تهران با آقای خامنه‌ای دیدار کرد. رسانه‌های ایران از آن به عنوان پایان نگرانی از آینده حکومت بشار اسد یاد کردند و قاسم سلیمانی فرمانده پیشین نیروی قدس آن را «جشن پیروزی» خواند؛ جشنی سه نفره بین بشار اسد، علی خامنه‌ای و قاسم سلیمانی.

علی خامنه‌ای در این دیدار او را «قهرمان جهان عرب» خطاب کرد و گفت: «جنابعالی با ایستادگی که از خود نشان دادید به قهرمان جهان عرب تبدیل شدید و مقاومت در منطقه به‌وسیله شما قدرت و آبروی بیشتری یافت.»

در دو ماه اخیر خامنه‌ای چه گفت

بررسی سخنان علی خامنه‌ای در یک ماه اخیر نشان می‌دهد که او پیوسته بر پیروزی «جبهه مقاومت» تاکید و اصرار داشته است.

پنجم آذرماه ۱۴۰۳ پانزده روز پیش از سقوط بشار اسد، علی خامنه‌ای به عنوان فرمانده کل قوا در جمع بسیجیان درباره تحولات منطقه می‌گوید «این احمق‌ها به دست خودشان جبهه مقاومت را دارند توسعه می دهند، تشدید می کنند. این یک الزام قطعی و تخلف ناپذیر است. و بنده امروز دارم می‌گم، امروز جبهه مقاومت هر اندازه گسترش دارد، فردا این گسترش چند برابر خواهد شد».

او در این دیدار اسمی از سوریه نمی‌برد اما بارها تاکید کرده که سوریه «خیمه» محور مقاومت است.

رهبر جمهوری اسلامی ایران در هشتم آبان‌ماه ۱۴۰۳ با اشاره به کشته شدن چهره‌های ارشد حماس و حزب‌الله تاکید دارد که در «جبهه‌ مقاومت آب از آب تکان نخورده؛ جبهه‌ مقاومت با همان قدرت، با همان عزم امروز دارد مبارزه می‌کند... حماس هست، جهاد هست، حزب‌الله هست، مردم و جوان‌های مبارز کرانه‌ باختری هستند، بقیه‌ جاهای دیگر هم که مشغول مبارزه‌اند که هستند. این شکست بزرگی است؛‌ این بزرگ‌ترین شکست است.»

علی خامنه‌ای در ۱۳ مهرماه ۱۴۰۳ پس از کشته شدن حسن‌ نصرالله رهبر حزب‌الله لبنان در نماز جمعه‌ تهران حاضر شد و دشمن ملت ایران را همان دشمن سوریه، یمن و لبنان دانست و بازهم وعده پیروزی داد و تاکید کرد که «امروز مقاومت در منطقه با این شهادت‌ها عقب نخواهد نشست؛ مقاومت پیروز خواهد شد.»

او در سوم مهرماه نیز در دیداری دیگر بازهم تاکید کرد که «تا امروز هم این پیروزی مال طرف حزب‌الله و نیروهای مقاومت بوده؛ دلیلش، کشتار مردم است».

«محور مقاومت» و پیش‌بینی رهبر جمهوری اسلامی ایران

با نگاهی به وب‌سایت رهبر جمهوری اسلامی ایران می‌توان انبوهی از سخنرانی‌ها و مطالب را پیدا کرد که در آنها از سوریه و محور مقاومت نام برده است.

او تقریبا از همان سال‌های قرار گرفتن در جایگاه «رهبر» به تناوب و به اشکال مختلف از کلمات و ترکیبات «مقاومت»، «مقاومت اسلامی»، «محور مقاومت»، «جبهه مقاومت» و ... برای مقابله با آمریکا و اسرائیل استفاده کرده است. پس از قرار گرفتن ایران در «محور شرارت» از سوی آمریکا در سال ۱۳۸۰، موسوم به «بهار عربی»، نام سوریه نیز به عنوان بخشی از «محور مقاومت» بسیار شنیده شده است.

آقای خامنه‌ای در تمام سال‌های گذشته سرنوشت بشار اسد را با «محور مقاومت» پیوند زده بود و به عنوان مهمترین و بزرگترین حامی او براین باور بود که با حفظ بشار اسد، می‌توان در مقابل «زورگویی و قدرت‌طلبی و سلطه‌طلبی قدرت‌های سلطه‌گر» در خاورمیانه ایستاد.

به عنوان نمونه آقای خامنه‌ای بارها از حضور نیروهای نیابتی و مستشاری ایران در سوریه حمایت کرده و شکل‌گیری مقاومت در منطقه‌ غرب آسیا در دهه‌های اخیر را «پربرکت‌ترین پدیده‌ این منطقه» دانسته وگفته است «کسی که از اینجا می‌رود در عراق یا در سوریه به‌ عنوان دفاع از حریم اهل‌بیت در مقابل این تکفیری‌ها می‌ایستد، درواقع دارد از شهرهای خودش دفاع می‌کند» (۱۳۹۵/۴/۵) و «اگر اینها مبارزه نمی‌کردند، این دشمن می‌آمد داخل کشور، ما باید اینجا در کرمانشاه و همدان و بقیه‌ استان‌ها با اینها می‌جنگیدیم و جلو اینها را می‌گرفتیم.» (۱۳۹۴/۱۱/۵)

در ۱۴ خردادماه ۱۳۹۸ آقای خامنه‌ای می‌گوید «امروز جبهه مقاومت در منسجم‌ترین وضعیت در چهل سال گذشته است؛ در منطقه و در مراکزی حتی فراتر از منطقه؛ این یک واقعیت است. نقطه مقابل، قدرت استکباری است؛ قدرت استکباری آمریکا، قدت فتنه‌انگیزی و خباثت رژیم صهیونیستی از چهل سال پیش به‌مراتب تنزل کرده‌اند».

حسن نصرالله، دبیرکل حزب‌الله لبنان، در مهرماه ۱۳۹۸در گفت‌وگو با وب سایت دفتر رهبر جمهوری اسلامی ایران ضمن تمجید از مواضع بشار اسد، رئیس جمهوری سوریه با اشاره به سخنان آقای خامنه‌ای گفته بود: « آقا گفتند سوریه، ستون خیمه مقاومت است. سوریه یکی از اجزای اصلی، بزرگ و مهم بدن و پیکر، عقل و فرهنگ و همچنین فکر و اراده‌ مقاومت در منطقه است».

همچنین اسماعیل کوثری، جانشین فرماندهی قرارگاه ثارالله در دوم آذرماه امسال در نشست فرماندهان سپاه و ناجا در پادگان ولیعصر خاطره‌ای از حسن نصرالله درباره آینده بشار اسد نقل کرده بود.

آقای کوثری در این مراسم که در خبرگزاری تسنیم منتشر شده، خاطره دیدارش با حسن نصرالله در چهارسال پیش را نقل می‌کند و گفته است: «نصرالله گفت ما به دیدار مقام معظم رهبری رفته بودیم و به ایشان گزارش دادیم که سوریه وضعیت نامناسبی دارد و باید به فکر سوریه و بشار اسد باشیم که مقام معظم رهبری فرموند نه بشار خواهد رفت و نه سوریه به دست دشمنان خواهد افتاد. این حرف مقام معطم رهبری بعد از چهار سال تحقق یافته است لذا ما به داشتن چنین فرماندهی افتخار می کنیم».

همه نگاه‌ها به سوی علی خامنه‌ای

یکی از واژه‌های پرتکرار رهبر جمهوری اسلامی ایران که با «جبهه مقاومت» گره خورده «بصیرت» است. از نظر او بصیرت «قبله‌نما و قطب‌نما» است و آن را «تیزبین بودن و راه درست را شناختن در غبارآلودگی فتنه‌ها» می‌داند. (۲۱ اسفندماه ۱۳۹۹)

علی خامنه‌ای در سال‌های گذشته منتقدان حضور ایران در سوریه را «بی بصیرت» خوانده و گفته بود «کسانی که این بصیرت را ندارند با خودشان فکر می‌کنند که خوب اینجا کجا، مثلا حلب کجا، سوریه کجا، ما حالا برویم آنجا که چه؟ این در اثر بی‌بصیرتی است» (۲۲ اسفندماه ۱۳۹۷).

رهبر جمهوری اسلامی ایران در دیدار با خانواده‌های کشته شده در سوریه خطاب به معترضان می‌گوید: «باید منتظر ماند که دشمن بیاید در خانه‌ آدم، بعد آدم به فکر دفاع از خانه بیفتد؟ دشمن را باید در مرزهای خودش سرکوب کرد. افتخار جمهوری اسلامی امروز این است که ما در مجاورت مرزهای رژیم صهیونیستی نیرو داریم؛ [حالا یا] نیروهای خودمان یا نیروهای حزب‌الله یا نیروهای مقاومت یا نیروهای امل... ما امروز آنجا، بالاسر اینها نیرو داریم. این برای اسلام و برای جمهوری اسلامی خیلی افتخار بزرگی است».

آقای خامنه‌ای در سخنانی اعتراضات مردم سوریه در بهار عربی و پیوستن به کشورهایی مانند تونس و مصر را برنامه و نقشه آمریکا و اسرائیل می‌داند که «دشمن» با استفاده از این فرصت و از طریق «یک عده مسلمان ساده و بی‌بصیرت» محور مقاومت را از بین ببرند.

فرمانده کل قوای جمهوری اسلامی ایران درباره «تلاطم» چهار پنج ساله در سوریه می‌گوید «این کاری بود که دشمن کرد و مسلمان ساده‌لوح هم در نقشه‌ دشمن قرار گرفت و جدول دشمن را پر کرد». (۲۶ مردادماه ۱۳۹۴)

با سقوط دولت بشار اسد، وزارت خارجه ایران در نخستین واکنش رسمی به نوعی از تحولات سیاسی در سوریه استقبال کرده و در بیانیه‌ای اعلام کرده است «تعیین سرنوشت و تصمیم‌گیری در مورد آینده سوریه تنها بر عهده مردم این کشور است.»

در بیانیه وزارت خارجه اشاره‌ و نامی از بشار اسد به عنوان متحد اصلی ایران برده نشده است. هرچند این بیانیه را می‌توان مواضع دیپلماتیک ایران دانست اما همه نگاه‌ها به علی خامنه‌ای است تا ببیند چه زمانی می‌خواهد درباره سقوط «قهرمان ملی جهان عرب» و محور مقاومت سخن بگوید.