«کلینیک زیبایی اجتماعی»؛ مرکزی برای «ترک بی‌حجابی» یا «شکنجه» مخالفان حجاب اجباری؟

بعد از گشت ارشاد و کلاس‌های پلیس امنیت اخلاقی که برای «بدحجاب‌‌ها» تشکیل می‌شد و در نهایت منجر به جان باختن مهسا امینی در بازداشت گشت ارشاد شد، قرار است ستاد امر به معروف و نهی از منکر «کلینیک ترک بی‌حجابی» در تهران راه‌اندازی کند تا ظاهرا با کمک علم روانشناسی مساله حجاب اجباری حل و فصل شود.

قرار دادن مساله حجاب اجباری در «کلینیک» به معنای آن است که در ایران، «اختلال شخصیتی» جدیدی به اختلالات دوازده‌گانه در علم روانشناسی اضافه شده است و در کنار اختلالاتی مانند «خودشیفتگی»،«بدگمانی»، «وسواسی-جبری» و... «اختلال شخصیت بدحجابی» نیز به آنها اضافه شده است.

مسئول اداره زنان و خانواده ستاد امر به معروف و نهی منکر استان تهران اعلام کرده است که خدمات این کلینیک برای «نسل نوجوان، جوان و بانوان» است که «فشارهای محیطی» باعث شده است که از سر «اجبار» پوششی «خارج از حدود حجاب شرعی» داشته باشند. از قول رئیس اداره زنان و خانواده ستاد امر به معروف استان تهران گفته شده است که با روش«علمی و روان شناختی... و با ارائه آگاهی و پشتیبانی فکری» به کسانی که «تصمیم به رعایت حجاب گرفته‌اند» کمک می‌کنند.

براساس سخنان مهری طالبی‌ دارستانی، این ستاد به این نتیجه رسیده‌ است که دلیل افزایش شمار زنان بی‌حجاب «فشارهای محیطی» است و چنین استنباط می‌شود که اگر تا دیروز کسانی که کشف حجاب می‌کردند مجرم بودند، حالا در قالب «بیمار» و فرد مبتلا به «اختلال شخصیتی» تعریف می‌شوند.

از حرف‌های خانم طالبی‌ دارستانی چنین برمی‌آید که ظاهرا کسی را به اجبار به این کلینیک‌ها نمی‌برند و هرکس بخواهد با پای خودش به این مرکز مراجعه می‌کند اما امروز محمدرضا میرشمسی، معاون امور اجتماعی و فرهنگی ستاد امر به معروف و نهی از منکر این موضوع را رد کرد و گفت : به قضات «پیشنهاد دادیم که حضور در محافل ترک بی‌حجابی به‌ نوعی به عنوان حکم جایگزین جریمه برای کشف حجاب در نظر گرفته شود.»

آقای میرشمسی گفت بهتر است از عنوان «محفل» به جای «کلینیک» برای «مراکز ترک بی‌حجابی» استفاده شود.

جدا از واکنش‌های هم جدی و هم طنزگونه‌ای که به تصمیم ستاد امر به معروف و نهی از منکر در شبکه‌های اجتماعی به راه افتاده است، این سوال مطرح می‌شود که با وجود اینکه دست‌اندرکاران این طرح حرفی از «اختلال شخصیتی» نمی‌زنند، براساس چه معیاری «بی حجابی» به عنوان«اختلال یا بیماری» محسوب شده است، و هم‌سطح و هم‌تراز با اختلالات روانی قرار گرفته است؟ احداث چنین کلینیک‌هایی بر پایه کدامیک از معیارهای علم روانشناسی و روانپزشکی شکل گرفته است، و کدام متخصص و براساس چه ملاک و معیاری می‌خواهد کار درمانی روی افراد «بی‌حجاب» را انجام دهد؟

در نهایت هم ممکن است چنین سوالات و فرضیاتی مطرح نباشد و صرفا آنگونه که شماری از کاربران شبکه‌های اجتماعی می‌گویند، موضوع در حد گرفتن بودجه باشد و در نان و نوایی برای عده‌ای خاص خلاصه شود.

گشت ارشاد در «کلینیک»

گروه «دادبان» که جمعی از فعالان حقوق بشر و حقوقدان آن را تشکیل داده‌اند در واکنش به خبر راه‌اندازی «کلینیک ترک بی‌حجابی» آن را «رسمی‌سازی شکنجه روانی زنان» دانست و در شبکه ایکس نوشت: «بیمارانگاری روانی و مجنون‌سازی یکی از روش‌هایی است که بارها در طول تاریخ به عنوان ابزاری برای سرکوب علیه شهروندان مورد استفاده قرار گرفته است... در گذشته نه چندان دور، بسیاری از شهروندان در برخی کشورها به دلیل داشتن تفکرات متفاوت با عقیده تحمیلی از سوی حاکمیت یا گرایش جنسی به هم‌جنس برای آنچه که "درمان" معرفی می‌شد به چنین مراکزی منتقل می‌شدند. حال آنکه این مراکز در واقع، مکانی برای شکنجه روانی این افراد بود.»

کنکاش پیرامون تشکیل «کلینیک ترک بی‌حجابی» نشان می‌دهد که در وهله اول این مرکز براساس «نقشه جامع راهبردی زیست بوم غیرت، حیا، عفت، حجاب» شکل گرفته است؛ طرحی که در اردیبهشت‌ماه امسال از طرف ستاد امر به معروف و نهی از منکر اعلام شد و به گفته مسئولان این ستاد قرار است رویکرد «نوین و تخصصی» به موضوع حجاب داشته باشد.

دکتر محمدرضا سرگلزایی، روانپزشک در گفت‌وگو با بی‌بی‌سی فارسی معتقد است کلماتی مانند «غیرت، حیا، حجاب و عفاف در ادبیات و گفتمان روانشناسی تعریف نشده است و بی‌معنا است.»

آقای سرگلزایی با بیان اینکه در علم روانشناسی اختلالی به نام «بی‌حجابی» وجود ندارد، می‌گوید ستاد امر به معروف و نهی از منکر می‌خواهد «بر اساس نظام تشخیصی خارج از الگوی روانشناسی، به یک درمان روانشناختی برسد. این افراد اگر ادعا می‌کنند الگوی حجاب حکومتی به دلیل فشار اجتماعی رعایت نمی‌شود، آن را نمی‌توان اعتیاد نامید چون اعتیاد تعریف دیگری دارد».

در حالی که اهداف ستاد امر به معروف و نهی از منکر درچارچوب علم روانپزشکی قرار نمی‌گیرد این سوال پیش می‌آید که این «اهداف» از کجا آمده و استخراج شده است؟

بررسی اهداف این ستاد نشان می‌دهد که رویکرد آنها می‌تواند برآمده از سخنان آیت‌الله خامنه‌ای باشد.

رهبر جمهوری اسلامی ایران سال گذشته تاکید کرد «کشف حجاب، حرام شرعی و حرام سیاسی است... و خیلی از کسانی که کشف حجاب می‌کنند اگر بدانند که پشت این کاری که اینها دارند می‌کنند چه کسانی هستند، قطعا نمی‌کنند.»

آقای خامنه‌ای با بیان اینکه افرادی که کشف حجاب می‌کنند «اهل دینند، اهل تضرعند، اهل ماه رمضانند، اهل گریه و دعایند...» اضافه کرد: «دستگاه‌های جاسوسی دشمن» دنبال «بی‌حجابی» هستند و «دشمن با نقشه و برنامه وارد این کار شده، ما هم باید با برنامه و نقشه وارد بشویم...ان‌شاءالله این کار با برنامه دنبال بشود.»

علی خامنه‌ای در سخنانی دیگر گفته بود «بدحجابی یا ضعف حجاب درست نیست اما این موجب نمی‌شود که ما این [افراد] را از حوزه‌‌ دین و انقلاب و مانند اینها خارج بکنیم... البته همه‌‌ ماها یک نقص‌هایی داریم، باید نقص‌ها را برطرف کنیم.»

از این رو احتمالا بخشی از فعالیت این کلینیک می‌تواند «برنامه» برای «برطرف کردن نقص‌ها» و « مقابله با فشارهای پنهان اجتماعی» باشد.

اهداف پیدا و پنهان «کلینیک»

جمهوری اسلامی ایران در عمر چهل و پنج ساله خود، برای وادار کردن زنان به رعایت حجاب، به روش‌های مختلف متوسل شده و آنها را آزموده است: از نصیحت و تهدید بالای منبر، وارد کردن آموزش حجاب اجباری در کتب درسی، و جریمه و شلاق گرفته تا کور کردن معترضان به حجاب اجباری در خیابان، و زندان و شکنجه. این حکومت حالا دست به دامن علم روانشناسی شده است و می‌خواهد مخالفان حجاب اجباری را در «کلینیک» و با «حضور اساتید مجرب در زمینه فلسفه و ارزش‌های حجاب» متقاعد کند که حجاب را رعایت کنند.

سابقه حکومت‌های ایدئولوژیک نشان می‌دهد که وقتی رهبر یا پیشوا روی نکته یا مساله‌ای تاکید و اصرار دارد، تلاش‌ها و اقداماتی برای اجرایی کردن خواسته او صورت می‌گیرد و در این راستا، یا قانونی در مجلس تصویب می‌شود یا سازمانی تاسیس می‌شود و هرچند به ظاهر، قدمی برداشته می‌شود.

از ۲۱ آبان‌ که خبر اقتتاح مرکزی برای ترک بی‌حجابی منتشر شد، کاربران و خوانندگان این خبر در سایت‌ها و شبکه‌های اجتماعی واکنش‌های گسترده و مختلفی به آن نشان داده‌اند.

بعضی از کاربران اجتماعی معتقدند که تاسیس و افتتاح یک مرکز کلینیک برای ترک بی‌حجابی می‌تواند بازتعریفی برای برخورد خشونت‌آمیز با زنان مخالف حجاب اجباری و اعزام آنها به این مرکز و زمینه‌سازی برای «شست وشوی مغزی» باشد. در حدس و گمانی دیگر احتمال داده می‌شود که هدف، رانت‌خواری و باز شدن فضایی برای گرفتن بودجه و حیف و میل منابع مالی باشد.

در سایت اصولگرای «الف» کاربری زیر خبر افتتاح این مرکز نوشته است «سیستمی در کشور جاریست که به اقلیتی اجازه می دهد و از آن بدتر پول یک ملت را به ایشان می دهد تا هزینه کنند و ده‌ها میلیون نفر را بیمار بنامند و خودشان را دکتر و پروفسور بدانند و بخواهند بقیه را درمان کنند !! بی‌خود نیست از سلول سلول مملکت بحران بیرون زده است.»

دکتر محمدرضا سرگلزایی، روانپزشک و فعال مدنی معتقد است تاسیس کلینیک ترک بی‌حجابی برآمده از متن یک نظام «شترمرغی» است.

او استدلال می‌کند که همانطور که جمهوریت با اسلامی بودن در تعارض است، در درون نظام اسلامی نیز شترمرغی به نام فقاهت و ولایت وجود دارد که با هم همخوانی ندارد و جمهوری اسلامی در درون خودش «جوجه شترمرغ‌»های دیگر مانند فلسفه اسلامی و روانشناسی اسلامی نیز دارد که هیچکدام در کنار هم قرار نمی‌گیرند.

آقای سرگلزایی با بیان اینکه روانشناسی یک علم مدرن است و نمی‌توان آن را با ارزش‌ها و غایت‌ها تلفیق کرد، می‌گوید: کسانی که با مدرک روانشناسی یا فلسفه یا مشاوره در این کلینیک‌ها کار می‌کنند هیچ تعلق خاطر و تعهدی به اصول بنیادین علم روانشناسی ندارند و در نتیجه مردم آگاه «داوطلبانه» به چنین کلینیک‌هایی مراجعه نمی‌کنند.

آقای سرگلزایی، چنین کلینیکی را بخشی از «سیستم سرکوب جمهوری اسلامی ایران است» می‌داند.

محمدرضا سرگلزایی معتقد است «راه‌اندازی این کلینیک از منظری محل درآمد و کاسبی برای عده‌ای است که از هر چیز و مناسبتی از جمله تحریم ایران و پیاده‌روی اربعین و... سود می‌برند و از حجاب نیز پول در می‌آورند و دست آخر یک گزارش نیز از اقداماتی که انجام دادند به بالادست‌شان ارایه می‌دهند.»

«کلینیک زیبایی اجتماعی»

مهری طالبی‌ دارستانی، عضو ستاد امر به معروف و نهی از منکر، کلینیک ترک بی‌حجابی را در زرورقی پیچیده و از عنوان «کلینیک زیبایی اجتماعی» نیز برای کلینیک ترک بی‌حجابی استفاده می‌کند و احتمالا می خواهد بارمنفی آن را کمتر کند.

خانم طالبی دارستانی روز سه‌شنبه در شبکه ایکس خبر داد «تاسیس کلینیک زیبایی اجتماعی در تهران، تحت عنوان کلینیک ترک بی‌حجابی با استقبال بسیاری از فعالان فرهنگی و همچنین مدیران موسسات فرهنگی اجتماعی» روبرو شده است و شماره تلفنی داد تا علاقمندان «جهت همکاری» با آنها تماس بگیرند.

او گفته «الحمدالله طی همین چند ساعت به حماقت رسانه‌های بیگانه خبر به خوبی منتشر شده است.»

در حالی که خانم طالبی دارستانی مدعی استقبال مردم از تاسیس این مرکز شده است، شماری از کاربران شبکه‌های اجتماعی به پرونده‌های فساد از جمله سابقه کاظم صدیقی، رئیس ستاد امر به معروف و نهی از منکر و مدیر «حوزه علمیه امام خمینی» در منطقه ازگل تهران اشاره کرده و پرسیده‌اند که «چرا کلینیک‌هایی برای ترک اختلاس، فامیل‌بازی... و باغ‌خواری برای مسئولان و مدیران درست نمی‌شود.»

در حالی که لایحه جنجالی حجاب و عفاف در شورای نگهبان تایید شده و در انتظار ارسال مجلس به رئیس جمهور برای ابلاغ است، انتقادات گسترده از کلینیک یا محفل ترک بی‌حجابی باعث شد که زهرا بهروز آذر، معاون امور زنان و خانواده رئیس جمهور ایران به این خبر واکنش نشان دهد و بگوید «کلینیک ترک بی‌حجابی» ربطی به دولت ندارد.