سلمان رشدی کیست؟ نویسنده‌ای که از خفا بیرون آمد

سلمان رشدی، رمان‌نویس متولد هند، که لحظاتی پیش از شروع سخنرانی‌اش در نیویورک هدف حمله با چاقو قرار گرفت، به دلیل فعالیت‌های ادبی که پنج دهه ادامه داشته، تهدید به مرگ شده بود.

بسیاری از کتاب‌های این مرد ۷۵ ساله که لقب «سر» یا شوالیه بریتانیا را دارد، به شدت موفقیت‌آمیز بوده و دومین رمانش به نام بچه‌های نیمه‌شب برنده جایزه بوکر در سال ۱۹۸۱ شده است.

اما چهارمین رمان او به نام آیه‌های شیطانی در سال ۱۹۸۸ میلادی بود که به عنوان بحث‌برانگیزترین کتابش در سطح جهانی آشفتگی بی‌سابقه‌ای ایجاد کرد.

رشدی پس از انتشار این کتاب با تهدید مرگ مواجه شد و مجبور شد مخفی شود. دولت بریتانیا او را تحت حفاظت پلیس قرار داد.

به دنبال این تهدید به مرگ بریتانیا و ایران روابط دیپلماتیک خود را قطع کردند؛ اما در سراسر جهان غرب، نویسندگان و روشنفکران تهدید آزادی بیان را که ناشی از واکنش مسلمانان به این کتاب بود، محکوم کردند.

فتوا یا فرمان قتل سلمان رشدی را یک سال بعد از انتشار کتاب، آیت‌الله روح‌الله خمینی، رهبر جمهوری اسلامی ایران در سال ۱۹۸۹ صادر کرد. 

سلمان رشدی دو ماه قبل از استقلال هند از بریتانیا در بمبئی به دنیا آمد. 

در ۱۴ سالگی به یک مدرسه راگبی در انگلستان فرستاده شد. او بعدها مدرک افتخاری تاریخ را از دانشگاه کینگز کالج کمبریج گرفت. 

شهروند بریتانیا شد و اعتقادات اسلامی را کنار گذاشت. مدت کوتاهی به عنوان بازیگر کار کرد - و در گروه تئاتر دانشجویان کمبریج بود- و در زمانی که رمان می‌نوشت به عنوان نویسنده متون تبلیغاتی هم کار می‌کرد. 

اولین کتابش به نام گریموس موفقیت چندانی برایش نیاورد هرچند منتقدان او را به عنوان نویسنده‌ای با توانایی‌های بالقوه تشخیص دادند. 

پنج سال طول کشید تا رشدی کتاب دوم خود به نام کودکان نیمه‌شب رابنویسد که در سال ۱۹۸۱ جایزه بوکر گرفت. کتاب مورد استقبال فراوان قرار گرفت و نیم میلیون نسخه فروخت.

بچه‌های نیمه‌شب درباره هند بود اما سومین رمانش به نام شرم در سال ۱۹۸۳ درباره پاکستان بعد از جدایی از هند است. چهار سال بعد، رشدی کتاب لبخند یوزپلنگ را نوشت که درباره سفر به نیکاراگوئه است.

سپتامبر ۱۹۸۸ کتابی که زندگی‌اش را به خطر انداخت، به نام آیه‌های شیطانی منتشر شد. داستان سورئال و پست‌مدرن که باعث خشم سراسری در میان مسلمانان شد. مسلمانانی که محتوای کتاب را کفرآمیز می‌دانستند. 

هند اولین کشوری بود که این کتاب را ممنوع کرد؛ به دنبالش پاکستان و بعد بعضی دیگر از کشورهای مسلمان و آفریقای جنوبی کتاب را ممنوع کردند. 

رمان در بسیاری از محافل ادبی مورد تحسین قرار گرفت و برنده جایزه ویتبرد شد. اما همزمان واکنش‌ها به کتاب شدت گرفت و دو ماه بعد اعتراض‌های خیابانی هم شدیدتر شد. 

مسلمانان آن را توهین به اسلام می‌دانستند. آنها اعتراض داشتند از جمله به دو روسپی که در کتاب نام همسران محمد، پیامبر اسلام، بر آنها گذاشته شده بود. 

عنوان کتاب به دو آیه‌ای اشاره دارد که پیامبر اسلام از قرآن حذف کرده است زیرا اعتقاد داشته که آنها از شیطان الهام گرفته شده است.

ژانویه ۱۹۸۹ مسلمانان در شهر بردفورد در مراسمی نسخه‌ای از کتاب را آتش زدند و فروشگاه دبلیواچ‌اسمیت در بریتانیا توزیع کتاب را متوقف کرد. رشدی اتهام کفرآمیز بودن کتاب را رد می‌کرد. 

در فوریه تعدادی در تظاهرات ضد سلمان رشدی کشته شدند، در تهران به سوی سفارت بریتانیا سنگ پرتاب شد و برای سر او جایزه تعیین کردند. 

در همین حال در بریتانیا بعضی رهبران مذهبی خواستار میانه‌روی شدند در حالی که بعضی دیگر از آیت‌الله خمینی حمایت کردند. آمریکا، فرانسه و سایر کشورهای غربی حکم تهدید مرگ را محکوم کردند. 

رشدی که آن زمان با همسرش و تحت حفاظت پلیس در مکانی مخفی زندگی می‌کرد، تاسف عمیق خود را از ناراحتی که برای مسلمانان ایجاد کرده، ابراز کرد اما آیت‌الله فرمان خود برای کشتن نویسنده را دوباره اعلام کرد.

به دفاتر انتشارات وایکینگ پنگوئن در لندن حمله شد و دفتر این انتشارات در نیویورک نامه‌های تهدید جانی دریافت کرد. 

اما کتاب در دو سوی اقیانوس آتلانتیک پرفروش‌ترین شد. 

کشورهای جامعه اقتصادی اروپا (بازار مشترک) از تظاهرات‌ اعتراضی علیه واکنش افراطی مسلمانان حمایت کردند و همه به طور موقت سفرای خود را از تهران فراخواندند.

اما نویسنده کتاب تنها کسی نبود که به خاطر محتوایش فرمان مرگ گرفت. 

مترجم ژاپنی آیات شیطانی در ژوئیه سال ۱۹۹۱ در دانشگاهی در شمال شرق توکیو کشته شد. 

پلیس اعلام کرد که هیتوشی ایگاراشی، مترجم و استادیار ادبیات تطبیقی، بعد از چند ضربه چاقو در راهروی بیرون دفترش در دانشگاه تسوکوبا رها شده بود. 

اوایل همان ماه اتوره کاپریلو، مترجم ایتالیایی کتاب در آپارتمانش در میلان با چاقو زخمی شد و البته جان سالم به در برد. 

ایران از سال ۱۹۹۸ حمایت رسمی از حکم اعدام - فتوا - سلمان رشدی را متوقف کرده است.

کتاب‌های بعدی سلمان رشدی یک کتاب برای کودکان به نام هارون و دریای قصه‌ها (۱۹۹۰) و مجموعه مقالات وطن‌های خیالی (۱۹۹۱) و داستان‌های شرق، غرب (۱۹۹۴)، آخرین آه مسلمان مغربی (۱۹۹۵)، زمین زیر پاهایش (۱۹۹۹) و خشم (۲۰۰۱) است. او با تئاتر بچه‌های نیمه‌شب که سال ۲۰۰۳ در لندن روی صحنه رفت، همکاری می‌کرد. 

در دو دهه آخر او داستان‌های شالیمار دلقک، افسونگر فلورانس، دو سال هشت ماه و بیست و هشت شب، خانه طلایی و کیشوت را نوشته است. 

او چهار بار ازدواج کرده است و دو فرزند دارد. اکنون در آمریکا زندگی می‌کند و در سال ۲۰۰۷ به خاطر خدماتش به ادبیات لقب شوالیه را دریافت کرده است.

در سال ۲۰۱۲ کتاب جوزف آنتون: یک خاطره را منتشر کرد که روایت زندگی‌اش در دوران مناقشه‌برانگیز بعد از انتشار آیه‌های شیطانی است.