معدن‌کاوی در افغانستان، شغلی مرگبار با کمترین میزان ایمنی

در چند ماه گذشته شماری از کارگران معدن در ولایت‌های شمالی و شمال‌شرقی افغانستان جان خود را از دست داده‌اند.

حکومت طالبان استخراج معدن را یکی از مهم‌ترین منابع درآمد می‌بیند و به همین دلیل است که در کمتر از چهار سال گذشته قرارداد استخراج بیش از ۲۰۰ معدن بزرگ و کوچک را با شرکت‌های داخلی و خارجی امضاء کرده است.

افزایش فعالیت‌های صنعت معدن در افغانستان، نبود ایمنی و فضای کار مناسب برای کارگران معدن را هم مطرح کرده است؛ بویژه اینکه در برخی موارد معادن غیراستاندارد استخراج می‌شوند.

عبدالرحیم (نام مستعار) سال‌هاست که در معادن بدخشان کار می‌کند. او به بی‌بی‌سی گفت: «هیچ نوع تدابیرایمنی برای کارگران معادن وجود ندارد.»

«(کار در معدن) کمتر از حوادث انتحاری نیست. سر و کارت با بمب (و مواد منفجره) است. اندکی مواظب نباشی، امکان دارد که دستت را از دست بدهی، پایت را از دست بدهی، جانت را از دست بدهی.»

در ماه خرداد گذشته چهار کارگر معدن ذغال سنگ در ولسوالی دره‌صوف بالا در ولایت سمنگان در نتیجه نشت گاز جان خود را از دست دادند.

سه ماه پیش هم در معدن زغال سنگ دیگری در همین منطقه در نتیجه انفجار گاز متان، سه نفر کشته شدند.

حدود شش ماه قبل هم در پی فروریختن بخشی از معدن طلا در ولسوالی ارغنج‌خواه ولایت بدخشان سه کارگر جان دادند.

حوادث مشابه دیگری در تخار، بامیان و پنجشیر هم جان شماری از کارگران را گرفته است.

به گفته عبدالرحیم، «انفجار بمب هنگام استخراج معدن، افراد زیادی را تکه تکه کرده است. بعضی دست‌شان قطع شده است، بعضی هم پای خود را از دست دادند. از این موارد زیاد است. شرکتی وجود ندارد که امکانات در اختیار کارگران قرار دهد. دولت هم نیاز است که تا اندازه‌‌ای حمایت کند. اما به این فکر نیستند که چه تدابیری باید در نظر بگیرند تا مانع چنین رویدادهایی برای کارگران شوند. چنین تدابیری وجود ندارد. هر چه است، (تدابیر) شخصی است.»

سخنگوی وزارت معادن طالبان به بی‌بی‌سی گفت: «متاسفانه سال گذشته تلفات داشتیم. سال‌ها مردم در معادن به‌خصوص معادن استخراج ذغال سنگ و سنگ‌های قیمتی و نیمه‌قیمتی به شکل خودسر و غیرمعیاری (غیراستاندارد) کار می‌کردند که باعث تلفات انسانی می‌شد. خوشبختانه در این اواخر جلو استخراج غیرقانونی و غیرمعیاری گرفته شده و طرزالعمل‌هایی ایجاد شده است که مردم مکلف شده‌اند که بر اساس معیار، جواز بگیرند و این اقدام در کاهش تلفات انسانی، بسیار کمک کرده است.»

محمد داوود یکی از کارفرمایان در ولسوالی دره‌صوف پائین در ولایت سمنگان می‌گوید که بیشتر کارگران معدن کسانی هستند که به دلیل مشکلات اقتصادی و بیکاری مجبور شده‌اند به کار در معدن روی بیاورند.

او به بی‌بی‌سی گفت: «یک سرکارگر مؤظف است همیشه معدن را از نظر مصئونیت و خطر احتمالی بررسی کند، اما هیچ ضمانتی وجود ندارد. اگر حادثه‌ای هم شود کار خدا است و ما کارگران را به زور نمی‌بریم.»

جلیل جمرانی، کارشناس امور استخراج معادن و از مقام‌های وزارت معادن و پترولیم حکومت پیشین افغانستان می‌گوید: «نه در گذشته برنامه‌ای برای مصونیت کارگران معادن وجود داشته است و نه در حال حاضر.»

به گفته او کارگران معادن در افغانستان برخلاف اکثر کشورها آموزش‌های لازم را پیشاپیش فرا نمی‌گیرند و بیشتر به دلیل فقر و یا نزدیکی معادن به محل زندگی‌شان، مشغول کار می‌شوند.

او گفت: «همانگونه که در بسیاری کشورها اول جواز رانندگی برای شما صادر می‌شود و بعد اجازه دارید رانندگی کنید، کار در معدن هم همینگونه است. باید اول کارگران آموزش ببینند، روی آن‌ها سرمایه‌گذاری شود، تصدیق‌نامه دریافت کنند، بعد در معادن کار کنند. اینطور نباید باشد که یک کلنگ و بیلچه داشته باشند و کار خود را شروع کنند.»

از آن‌جا که حکومت طالبان به درآمد معادن بسیار متکی است، افزایش بیش از پیش استخراج معادن، قابل پیش‌بینی است. از طرف دیگر با توجه به سطح بالای فقر و مجبوریت‌های اقتصادی که سبب می‌شود افراد زیادی در قبال پول اندکی، خطررفتن به دل کوه‌ها را به جان بخرند، به نظر می‌رسد که موضوع ایمنی کارگران معادن باید جزو اولویت‌های حکومت طالبان باشد.

وقتی از سخنگوی وزارت معادن حکومت طالبان پرسیده شده که آمار تلفات کارگران معدن چه تعداد نفر بوده است، پاسخش این بود که آمار دقیقی در دست ندارند.