روز جهانی بینایی؛ «معلولیت ما، نقطه قدرت ما است»

موزِس موگابه، مردی ۵۳ ساله از شرق اوگاندا است که علت نابینایی‌اش را نمی‌داند، اما آخرین طلوع خورشیدی که دید را به یاد دارد، و این خاطره‌ برای او بسیار ارزشمند است.

او می‌گوید: «پس از آنکه به من اطلاع دادند که بینایی‌ام را کاملاً از دست داده‌ام و دیگر در طول عمرم هرگز نخواهم دید، زندگی بسیار سخت و اندوهباری را تجربه کردم.»

موزس یکی از سه میلیون اوگاندایی است که بر اساس آمار «سازمان بین‌المللی پیشگیری از نابینایی» با از دست دادن جزئی یا کامل بینایی زندگی می‌کنند.

تخمین زده شده که در منطقه آفریقای پایین صحرا حدود ۱۰۰ میلیون نفر با نوعی از کاهش بینایی زندگی می‌کنند. در حالی‌که بسیاری از مردم اوگاندا به امکانات پزشکی دسترسی دارند، اما افرادی که در مناطق روستایی زندگی می‌کنند معمولاً برای دریافت مراقبت‌های چشمی مناسب با مشکلات زیادی روبه‌رو هستند.

تعداد چشم‌پزشکان این کشور کم است.

بدون دریافت درمان، افرادی مانند موزس ناچارند تا روش‌های خلاقانه‌ای برای زندگی و کنار آمدن با نابینایی خود بیابند.

موزس به همراه همسر و سه فرزندش در روستای لوبو، در شمالی‌ترین نقطه دریاچه ویکتوریا زندگی می‌کند.

در مکانی که در دهه ۲۰۰۰ به عنوان مرکزی برای آموزش کودکان دچار اختلال بینایی تأسیس شد موزس رهبری یک جامعه روستایی منحصر به فرد به نام «گروه نابینایان لوبو» را بر عهده دارد. این جامعه شامل حدود ۲۵ نفر است که تقریباً همه آن‌ها با نوعی اختلال بینایی مواجه هستند.

این مکان شامل ۱۰ خانه، یک حیاط مشترک و دو توالت عمومی است.

اعضای این جامعه هر دوشنبه زیر سایه درخت بزرگ جک‌فروت گرد هم می‌آیند تا مشکلات و چالش‌هایی که با آن‌ها روبه‌رو هستند را مطرح و بررسی کنند.

موزس که دیگر اعضای جامعه او را «رئیس» صدا می‌کنند، اداره این جلسه را بر عهده دارد.

یکی از اعضای گروه می‌گوید: «ما درخواست دستگاه‌های کمک‌شنوایی داریم تا توان شنوایی ما افزایش یابد.»

فرد دیگری نگرانی خود را درباره افزایش هزینه‌های تحصیل فرزندانشان ابراز می‌کند. موزس با لحنی قاطع اما آرام پاسخ می‌دهد.

او پاسخ می‌دهد: «اجازه ندهید مردم به دلیل اینکه ما معلول هستیم، حقوق ما را زیر پا بگذارند. ما با صدای بلند از حق‌مان خواهیم کرد تا همه از ارزش ما آگاه شوند.»

موزس به بی‌بی‌سی می‌گوید که این جلسات هفتگی نقش مهمی ایفا می‌کنند.

او می‌گوید: «در این جلسات درباره چگونگی حمایت از خود و ادامه تحصیل فرزندانمان صحبت می‌کنیم. همچنین به این می‌پردازیم که چطور می‌توانیم فرزندانمان را تغذیه کنیم، برایشان لباس تهیه کنیم و دسترسی به خدمات بهداشتی مناسب و باکیفیت را برایشان فراهم کنیم.»

زندگی یک فرد نابینا در اوگاندا

ساکنان لوبو ممکن است به دلایل مختلفی از جمله آنکوسرکیازیس یا نابینایی رودخانه‌ای، دیابت، سرخک، آب‌مروارید و تراخم، بینایی خود را به طور کامل از دست داده یا دچار اختلال در بینایی شده باشند.

اما بسیاری، از جمله موزس، هرگز تشخیص دقیقی از پزشک دریافت نکرده‌اند.

در دهه‌های ۱۹۹۰ و ۲۰۰۰، نابینایی رودخانه‌ای در منطقه مایوگه در شرق اوگاندا شیوع گسترده‌ای داشت. این بیماری را یک کرم انگلی ایجاد می‌کند و از طریق گزش مکرر مگس‌های سیاه آلوده به انسان منتقل می‌شود. سکونت‌گاه‌های کنار دریاچه، مانند لوبو به شدت تحت تأثیر این بیماری قرار گرفتند.

اما، در حدود سال ۲۰۱۷، پس از چندین پروژه بهداشت عمومی که برای کاهش انتشار این انگل اجرا شد، نابینایی رودخانه‌ای در منطقه مایوگه ریشه‌کن شد.

این بیماری ممکن است ریشه‌کن شده باشد، اما «روستای نابینایان» لوبو همچنان باقی مانده است.

موزس می‌گوید: «ما مانند ارتشیان در پادگان، کنار هم زندگی می‌کنیم تا بتوانیم به راحتی گرد هم بیاییم، به همین دلیل وقتی مشکلی پیش می‌آید، هماهنگی و سازماندهی برای ما بسیار آسان است».

کمبود خدمات مراقبت‌های چشمی

دکتر وایسوا جولیوس تنها پزشک فعال در شهرستان بوکاتبه است که روستای لوبو در آن قرار دارد.

او دو روز در هفته در مرکز بهداشت مایوگه کار می‌کند و به‌طور منظم ساکنان لوبو را درمان می‌کند.

او می‌گوید که فقر و عدم رعایت بهداشت از جمله دلایل اصلی کاهش بینایی در میان مردم محلی این منطقه است.

اما باورهای فرهنگی نیز در این مسئله نقش دارند که باعث می‌شوند مردم به جای مراجعه به پزشک، به درمان‌های سنتی روی بیاورند.

دکتر جولیوس می‌گوید این باورها می‌توانند مردم را از دسترسی به مراقبت‌های موردنیازشان محروم کنند و اغلب زمانی که به پزشک مراجعه می‌کنند، معمولاً کار از کار گذشته است.

او می‌گوید: «اگر دولت بتواند تعداد متخصصان چشم را در هر منطقه افزایش دهد، فکر می‌کنم وضعیت بهتر شود.»

دکتر آلفرد موبانگیزی، متخصص بیماری‌های گرمسیری در وزارت بهداشت اوگاندا می‌گوید که دولت در حال تشویق پزشکان کارآموز برای ادامه تحصیل و تخصص در زمینه مراقبت از چشم است.

او می‌گوید: «ما پزشکان را آموزش می‌دهیم. دولت آن‌ها را تشویق می‌کند تا برای گرفتن مدرک کارشناسی ارشد در رشته چشم‌پزشکی اقدام کنند و در زمینه مراقبت‌های چشمی متخصص شوند.»

«معلولیت ما، نقطه قوت ماست»

تا زمانی که تعداد چشم‌پزشکان در مناطق روستایی اوگاندا افزایش پیدا نکند، موزس و جامعه‌اش هم‌چنان به پشتیبانی یکدیگر متکی خواهند بود.

او می‌گوید: «اولین چیزی که به خودمان آموزش دادیم، وحدت است. هر کس به حمایت دیگران نیاز دارد و در اینجا معلولیت ما، نقطه قدرت ماست.»

او می‌گوید که سه چالش اصلی پیش روی افراد نابینا شامل مقابله با انگ‌های اجتماعی، تضمین ارث خانوادگی و یافتن شریک عاطفی است.

جامعه او نیز تلاش می‌کند به کودکان نابینا یا کم‌بینا کمک کند تا تحصیل خود را ادامه دهند، حتی اگر این به معنای فرستادن آن‌ها به مدارس شبانه‌روزی تخصصی دور از خانه باشد.

موزس امیدوار است که فرزندان خودش تا مقاطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری تحصیل کنند. او می‌گوید که این کار باعث می‌شود انگ‌های اجتماعی از بین برود و آینده‌ای روشن برای جامعه رقم بخورد.

او می‌گوید: «وقتی فرزندان من تحصیلات کافی داشته باشند، دیگر کسی به نابینا بودنشان توجه نمی‌کند. مردم به جای قضاوت درباره وضعیت بینایی آن‌ها به موفقیت‌هایشان توجه خواهند کرد.»

«ما در هر موقعیتی از حقوق خود دفاع خواهیم کرد، صدای ما شنیده می‌شود و به درخواست‌های‌مان پاسخ داده خواهد شد.»