دنیای پزشکی در سال ۲۰۲۳؛ از اولین پیوند چشم تا پیدا شدن کرم زنده در مغز

ما در سال ۲۰۲۳ شاهد پژوهش‌های نوآورانه‌ای در دنیای سلامت بوده‌ایم. حالا که سال دارد به پایان می‌رسد، بگذارید نگاهی داشته باشیم به برخی از چشم‌گیرترین تحولات.

دومین واکسن مالاریا

پس از بیش از یک قرن تلاش علمی، دنیا نهایتا به واکسنی مقرون به صرفه برای مالاریا دست یافته است.

این واکسن در دانشگاه آکسفورد ساخته شده است و تنها دومین واکسن برای بیماری مالاریا است.

دو سال پیش، شرکت گلاکسواسمیت‌کلاین (جی‌اس‌کی) توانست واکسنی بسازد که با نام آرتی‌اس،اس شناخته می‌شود.

سازمان جهانی بهداشت گفته است که اثربخشی این دو واکسن «خیلی یکسان» است و مدرکی وجود ندارد که نشان دهد یکی بر دیگری برتری دارد.

تفاوت کلیدی اما امکان تولید واکسن دانشگاه آکسفورد – با نام آر۲۱ – در مقیاس زیاد است.

موسسه سرم هند، بزرگترین تولیدکننده واکسن در دنیا، از همین حالا برای تولید بیش از ۱۰۰ میلیون واکسن در سال آمادگی دارد و می‌خواهد تا ۲۰۰ میلیون دوز در سال نیز تولید کند. تا به امروز، تنها ۱۸ میلیون دوز واکسن آرتی‌اس،اس ساخته شده است.

سازمان جهانی بهداشت می‌گوید واکسن آر۲۱ «یک ابزار حیاتی مکمل» است. هر واکسن ۲ تا ۴ دلار هزینه می‌برد و برای هر نفر چهار دوز لازم است. به این ترتیب، هزینه آن نصف هزینه واکسن آرتی‌اس،اس است.

هر دو واکسن از فناوری مشابهی استفاده می‌کنند و مرحله یکسانی از چرخه حیات انگل مالاریا را هدف می‌گیرند.

اما ساخت واکسن جدیدتر به خاطر این که دوز کمتری احتیاج دارد راحتتر است و از ماده محرک ساده‌تری نیز برای تحریک دستگاه ایمنی بدن استفاده می‌کند.

در بین بیماری‌هایی که توسط پشه منتقل می‌شوند، مالاریا از همه کشنده‌تر است و ۹۵ درصد موارد ابتلا در آفریقا رخ می‌دهد.

در سال ۲۰۲۱، ۲۴۷ میلیون مورد ابتلا به مالاریا گزارش شد و ۶۱۹ هزار نفر نیز جان خود را از دست دادند که بیشترشان کودکان زیر پنج سال بودند.

نخستین پیوند چشم

هارون جیمز، تکنسین خطوط برق فشار قوی در ایالات متحده، بعد از این اشتباهی یک سیم ۷۲۰۰ ولتی را در سال ۲۰۲۱ لمس کرد بیشتر صورت خود را از دست داد.

در ماه مه ۲۰۲۳، بخشی از چهره‌اش را به همراه یک چشم پیوند زدند، عملی که بیش از ۱۴۰ پرسنل درمانی در آن نقش ایفا کردند.

جراحان مرکز بهداشتی لنگون دانشگاه نیویورک که این عمل پیچیده را انجام دادند در ماه نوامبر امسال اطلاعات جدیدی در این باره منتشر کردند.

به گفته آن‌ها پیوند دوگانه آقای جیمز رو به بهبودی دارد و چشم پیوندی او بسیار سالم به نظر می‌رسد. چشم راست او مشکلی ندارد.

پزشکان می‌گویند که این جراحی فرصتی بی‌سابقه برای دانشمندان است تا روند بهبودی چشم را مطالعه کنند.

آنها در عین حال گفتند که خون به شکل مستقیم وارد شبکیه این چشم می‌شود که مسئول ارسال تصویر به مغز است.

گرچه تضمینی وجود ندارد که آقای جیمز بتواند با این چشم جدید ببیند، پزشکان احتمال این واقعه را نیز رد نمی‌کنند.

صورت و چشم اهدایی متعلق به یک مرد سی و چند ساله است. در جریان عمل، پزشکان سلول‌های بنیادی بالغ مغز استخوان فرد اهداکننده را به عصب بینایی آقای جیمز تزریق کردند تا احتمال بازسازی آن را بیشتر کنند.

در پی آن تصادف، آقای جیمز ناچار شد به خاطر درد چشم چپ خود را تخلیه کند و جراحی‌های بسیاری داشته است، از جمله نصب یک دست مصنوعی.

او تنها نوزدهمین نفری است که در ایالات متحده پیوند صورت شده است.

بررسی سلامتی با هوش مصنوعی

یک ابزار هوش مصنوعی جدید به ما نشان می‌دهد که نوشیدن مشروبات الکلی، سیگار کشیدن، رژیم غذایی بد و نداشتن فعالیت فیزیکی تا چه حد باعث پیری زودرس قلب می‌شود.

هدف یافتن راه‌هایی برای وارونه کردن پیری قلب و کم کردن خطرات ناشی از مشکلات سنی مانند سکته و بیماری قلبی است.

این سامانه توسط تیمی به رهبری پروفسور دکلن اورگان در موسسه دانش‌های پزشکی لندن، متعلق به شورای پژوهش‌های پزشکی، ساخته شده است.

پروفسور اورگان می‌گوید «وقتی به چهره یک نفر نگاه می‌کنیم، در تشخیص این که آیا برای سنش پیر یا جوان به نظر می‌رسد مهارت داریم – این کار را با اعضای داخلی هم می‌شود کرد.»

روش‌های گوناگونی برای سنجش سلامت قلب وجود دارد، از جمله عکس‌برداری و گرفتن نوار قلب و فشار خون – اما این روش‌ها وضعیت فعلی را نشان می‌دهند و ممکن است روز به روز یا ماه به ماه فرق داشته باشند.

پروفسور اورگان می‌گوید که تحلیل هوش مصنوعی می‌تواند ضربه‌ها و خراش‌هایی را که در طول عمر به قلب وارد می‌شوند به ما نشان دهد.

قدم نخست این فرایند گرفتن ام‌آر‌آی از قلب پس از ورزش است.

نشانه‌های ابتدایی پیری زودرس می‌توانند بسیار نامحسوس باشند، برای همین حتی متخصصان کاردیولوژی هم نمی‌توانند آن‌ها را تشخیص دهند.

اما هوش مصنوعی می‌تواند، چرا که با تصویر ۴۰ هزار قلب با وضعیت سلامتی متفاوت و سرنوشت پزشکی صاحبانشان آموزش داده شده است.

این سامانه صدها جزئیات کوچک موجود در یک تصویر سه‌بعدی ام‌آر‌آی را بررسی می‌کند و آن‌ها را با تصاویر متعلق به ۵ هزار نفر که زندگی‌های سالمی داشته‌اند مقایسه می‌کند.

به گفته پروفسور اورگان «ما نمی‌دانیم که پیری زودرس قلب یک مساله ژنتیکی است و سرنوشت قلب شما از بدو تولد مشخص است یا بیشتر به سبک زندگی شما بستگی دارد. ژنتیک می‌تواند به ما کمک کند تا روند پیری را کند یا وارانه کنیم و این تصاویر هم می‌توانند به ما کمک کنند تا درمان‌های جدید را ارزیابی کنیم، تا ببینیم چه تاثیری بر آسیب‌ها دارند.»

زانوی مصنوعی با چاپ سه‌بعدی

دانشمندان برای کمک به بیمارانی که از آرتروز زانو رنج می‌برند پروتزی با چاپگر سه‌بعدی ساخته‌اند.

این جراحی ویژه که هدفش بریدن استخوان و صاف کردن مجدد آن است به گونه‌ای طراحی شده است که مفصل زانوی فعلی شخص را حفظ می‌کند.

هدف این شیوه که توسط دانشمندان دانشگاه باث در بریتانیا طراحی شده است سریعتر و ایمنتر کردن جراحی‌ها است.

از این صفحه‌های چاپ سه‌بعدی برای صاف کردن مجدد مفصل زانوی بیمار در جراحی استفاده می‌شود و نسبت به نمونه‌های عمومی فعلی باثباتر و راحتتر هستند و وزن بیشتری نیز تحمل می‌کنند.

برای تشخیص نیاز هر بیمار، پزشکان از استخوان ساق را با اشعه ایکس و دستگاه سی‌تی اسکن تصویربرداری می‌کنند.

سپس با استفاده از چاپگر سه‌بعدی یک صفحه راهنمای پایدارکننده برای جراحی می‌سازند. این صفحه در ادامه موقتا به درشت‌نی بیمار میخ می‌شود. سپس این میخ‌ها را رها می‌کنند و با داخل کردن دو پیچ گوه‌ای در استخوان ایجاد می‌کنند که آن را صاف می‌کند.

صفحه پایدارکننده را سپس روی آن می‌گذارند، و این تولید دیجیتال به این شکل به یک واقعیت پزشکی تبدیل می‌شود.

بعد از بررسی‌های ایمنی اولیه روی پنج بیمار، قرار است روی ۵۰ نفر دیگر در انگلستان و ولز روش‌های سنتی جایگزینی زانو را با این روش نوین مقایسه کنند.

کشف کرم زنده در مغز

دانشمندان برای نخستین بار در تاریخ یک کرم زنده ۸ سانتیمتری را از مغز یک زن استرالیایی خارج کردند.

این «سازه نخ‌مانند» را سال گذشته با جراحی در کانبرا از لوب پیشانی آسیب‌دیده بیمار خارج کردند، اما گزارش آن امسال منتشر شد.

هاری پریا باندی، پزشک جراح، گفت «قطعا آن چیزی که انتظار داشتیم نبود. همه را تکان داد.»

این زن ۶۴ ساله ماه‌ها بود که از نشانه‌هایی مانند شکم‌درد، سرفه و عرق شبانه که در ادامه به فراموشی و افسردگی منجر شد رنج می‌برد.

او را در اواخر ژانویه ۲۰۲۱ در بیمارستان بستری کردند و تصویربرداری‌ها حاکی از وجود «یک ضایعه غیرعادی داخل لوب پیشانی راست مغز» بود.

اما دلیل وضعیت او تنها با چاقوی جراحی دکتر باندی و نمونه‌برداری در ژوئن ۲۰۲۲ مشخص شد.

به گفته پزشکان این انگل قرمزرنگ شاید به مدت دو ماه داشته در مغز او زندگی می‌کرده است.

بنا بر گزارش پژوهشگران در ژورنال بیماری‌های عفونی نوظهور گمان می‌رود که این مورد نخستین نمونه از ورود و رشد لارو در مغز انسان باشد. آن‌ها هشدار می‌دهند که این اتفاق خطر انتقال بیماری و عفونت از حیوانات به انسان را برجسته می‌کند.