قوانین خدمت نظام وظیفه در اسرائیل، یهودیان بنیادگرا را به خشم آورده است
منبع تصویر، EPA
- نویسنده, یولانده نل
- شغل, خبرنگار بیبیسی خاورمیانه
چند هزار مرد و پسر با لباسهای سیاه و سفید در خیابانهای محله میا شیاریم – که قلب جامعه یهودیان بنیادگرا یا «حریدی» در بیتالمقدس (اورشلیم) است – تجمع کردهاند و علیه پیشنویس مقررات جدید نظام وظیفه تظاهرات میکنند.
این جدیدترین تظاهرات از زمان صدور حکم تاریخی دادگاه عالی اسرائیل در این مورد است که میگوید مردان جوان حریدی موظف به انجام خدمت نظام وظیفه هستند و نمیتوانند از مزایای گسترده دولتی برخوردار شوند.
مردان جوانی که به عنوان محصل تمام وقت در مراکز آموزش دینی یهودی یا یشیوا تحصیل میکنند در اعتراض به صدور این حکم میگویند این حکم شیوه زندگی دینی آنها را به مخاطره میاندازد. به اعتقاد آنان، دعاها و آموزش معنوی آنان عامل محافظت از اسرائیل و قوم یهود بوده است.
یکی از این طلبهها به نام یوزف میگوید: «۲۰۰۰ سال است که ما زیر آزار و اذیت بودهایم، زنده ماندهایم. به این دلیل که در یادگیری تورات ممارست به خرج دادهایم. اما حالا دادگاه عالی میخواهد این موهبت را از ما بگیرد و این اقدام باعث نابودی ما خواهد شد.»
او میافزاید: «پیوستن به ارتش باعث می شود که یک فروم – یا یهودی متدین – دیگر نتواند فردی متدین باقی بماند.»
یک طلبه دیگر میگوید: «خدمت سربازی ما به ارتش کمک نظامی نمیکند، تنها دلیل صدور چنین حکمی این است که آنها ما حریدیها، ما یهودیان ارتدوکس را نمیخواهند، آنها به ما نیازی ندارند.» او مایل نیست نامش ذکر شود، زیرا خاخام مسئول او اجازه مصاحبه نداده است.
این طلبه معتقد است که در صورت پیوستن به ارتش «آنجا آنها فقط کارهای کثیف را به عهده ما میگذارند، هدفشان این است که ما را مجبور کنند دیگر یهودیان بنیادگرا نباشیم.»
منبع تصویر، Getty Images
دهها سال است که جامعه اسرائیل درگیر اختلاف نظر بر سر موقعیت و نقش یهودیان بنیادگرا است. شمار این گروه که زمانی اقلیت کوچکی در جمعیت اسرائیل بود حالا به یک میلیون نفر رسیده است و ۱۲.۹ درصد جمعیت را تشکیل میدهند.
در صحنه سیاسی اسرائیل، احزاب ارتدوکس تندرو غالبا نقش مهمی در تشکیل دولتها دارند. آنها در برابر کسب امتیاز معافیت از خدمت وظیفه و دریافت صدها میلیون دلار کمک به موسسات خود، از دولتهای متوالی بنیامین نتانیاهو حمایت کردهاند.
این یکی از دلایل قدیمی اصطکاک آنها با یهودیان سکولار اسرائیل بوده است که عموما خدمت سربازی را انجام میدهند و بخش عمده مالیاتها را هم میپردازند.
اما موضوع معافیت حریدیها در حال حاضر و در حساسترین موقعیت به شدت بحثبرانگیز شده است زیرا ارتش اسرائیل پس از طولانیترین جنگ در تاریخ خود در غزه و احتمال بروز جنگ دوم با حزبالله لبنان با فشار بیسابقهای مواجه است.
در نشست خبری اخیر مشاور امنیت ملی دولت اسرائیل در هرتزلیا، زنی به نام مور شمگر با خشم خطاب به او گفت: «پسر من ۲۰۰ روز است که به عنوان سرباز ذخیره خدمت کرده! چند سال دیگر میخواهی سربازی کند؟ از خودت خجالت نمیکشی؟»
اظهارات خشمآلود خانم شمگر درباره پسرش - که به عنوان فرمانده خدمه تانک در جنوب اسرائیل خدمت میکرد - به طور گسترده در رسانههای اجتماعی به اشتراک گذاشته شد.
با توجه به شکایت فرماندهان ارتش از کمبود نیروی انسانی، خانم شمگر - که میگوید قبلا به حزب نخستوزیر رای داده است - معتقد است که «دولت این وضعیت را بسیار بد مدیریت کرده و در مورد خدمت وظیفه، بقای سیاسی خود را بر منافع ملی ترجیح داده است.»
او میگوید: «نتانیاهو و دار و دستهاش در داوری خود اشتباه بزرگی مرتکب شدهاند، اما فکر میکردند میتوانند از این موضوع طفره بروند.»
او میافزاید: «وقتی نیمی از جمعیت را مجبور به رفتن به سربازی میکنی، دیگر نمیتوانی به نیمی دیگر اجازه بدهی به سربازی نروند؛ این دیگر موضوع سکولارها در برابر مذهبیها نیست، به نظر من موضوع برابری است و شما نمیتوانید قوانینی را وضع کنید که نیمی از جمعیت را شهروند درجه دو محسوب میکند.»
در اوایل سال جاری، یک نظرسنجی توسط سازمان مردمنهاد موسسه دموکراسی اسرائیل نشان داد که ۷۰ درصد از یهودیان اسرائیل خواهان پایان دادن به معافیت کلی یهودیان بنیادگرا از خدمت سربازی هستند.
علیرغم تهدیدهای قبلی، تا کنون احزاب بنیادگرا بر سر حکم خدمت نظام وظیفه پیروان خود از دولت ائتلافی خارج نشدهاند.
در حال حاضر تلاشهایی در جریان است تا یک لایحه قدیمی – که در گذشته از سوی رهبران حریدی رد شده بود – بار دیگر احیا و تصویب شود. در این لایحه، جوانان حریدی به طور نسبی مشمول نظام وظیفه قرار میگیرند.
در یک کنیسه ارتدوکسهای تندرو در بیتالمقدس، مردان در سنین مختلف شال عبادت خود را بر دوش انداخته و برای برگزاری مراسم نماز صبحگاهی جمع میشوند. شیوه زندگی محافظهکارانه آنها مبتنی بر تفسیر دقیق شریعت و مناسک و آداب دین یهود است.
تاکنون، تنها یک گردان خاص ارتش اسرائیل، به نام نتزاه یهودا، در انطباق با شرایط مورد نظر این گروه از یهودیان تشکیل شده است که خواستهای آنها مانند جدایی زن و مرد و اجرای واجباتی مانند خوردن غذای کوشر (حلال از نظر یهودیان) و اجازه برگزاری نمازها و مناسک روزانه را برآورده میکند.
اما یک خاخام بنیادگرا که روی موضوع سازش بین اعتقادات جوانان حریدی و نیازهای ارتش کار میکند و عضو هیئت مدیره یک سازمان غیردولتی حامی گردان نتزاه یهوداست، معتقد است که مصالحه بیشتر امکانپذیر است و باید یک تیپ ویژه حریدی تشکیل شود.
خاخام یهوشوا ففر میگوید: «پیشرفت در این زمینه به حریدیها بستگی دارد که پای میز مذاکره بیایند و بگویند ما برای دادن امتیازات واقعی آماده هستیم، ما آمادهایم که از محدوده دست نخورده سنتی خود خارج شویم و ابتکارهایی را در یافتن چارچوب مناسب پیشنهاد کنیم به نحوی که حریدیهای بیشتری بتوانند خدمت نظام انجام دهند.»
از جمله پیشنهادهای او این است که هزاران مرد جوان بنیادگرا که در حال حاضر به تحصیل تمام وقت تورات مشغول نیستند و خود را برای سختگیریهای مورد نظر این دوره مناسب نمیبینند مانند سایر اسرائیلیهای همسن و سال خود به ارتش بپیوندند.
خاخام ففر همچنین از ارتش میخواهد برای اینکه شهرت خود به عنوان «یک ارتش مردمی» را حفظ کند به تلاش بیشتری برای اعتمادسازی و بهبود روابط با جامعه حریدی دست بزند.
او میگوید: «تغییرات زیادی مورد نیاز است اما به هر حال انجام چنین کاری نیازمند مهارت ساخت فضاپیما نیست.»
تا کنون، روند اجرای برنامه سربازگیری از میان جوانان بنیادگرا بسیار کند پیش رفته است.
بیش از ۶۰۰۰۰ مرد بنیادگرا به عنوان محصلین یشیوا ثبت نام کرده و از خدمت سربازی معاف شدهاند.
اما از زمان صدور حکم دادگاه عالی در هفته گذشته، به ارتش گفته شده است که علاوه بر حدود ۱۵۰۰ نفری که در حال حاضر خدمت نظام وظیفه انجام میدهند، ۳۰۰۰ نفر دیگر از جامعه حریدی را به خدمت احضار کند. به ارتش همچنین دستور داده شده است که برای جذب تعداد بیشتری از جوانان این گروه در سالهای آینده برنامههای مناسب را طراحی کند.
با تاریک شدن هوا در محله میا شیاریم، برخی از معترضان دست به خشونت میزنند و به سوی پلیس سنگ پرتاب میکنند. آنها در خیابانهای بیتالمقدس پخش میشوند و به خودروهای دو سیاستمدار بنیادگرا که به نظر آنها در موضوع سربازی خوب عمل نکردهاند حمله میکنند.
از نظر تاریخی، تنها بخش کوچکی از جامعه در برابر تغییر مقاومت میکند اما اکنون در میان افزایش فشار عمومی در اسرائیل و احتمال گسترش جنگ، تغییر اجتناب ناپذیر به نظر میرسد.
