از انفجار پیجرها و واکی‌‌تاکی‌های حزب‌الله چه می‌دانیم؟

پس از آن که پیجرها و واکی‌تاکی‌هایی که گروه مسلح حزب‌الله از آنها برای برقراری ارتباط بین اعضای این گروه استفاده می‌کرد، تقریبا به طور همزمان در سراسر لبنان در روز سه‌شنبه و چهارشنبه منفجر شدند هزاران نفر در لبنان زخمی و تعدادی کشته شدند.

مقامات لبنانی گفتند که در اثر انفجارهای روز سه‌شنبه ۱۷ سپتامبر (۲۷ شهریور) حداقل ۱۲ نفر - از جمله دو کودک - کشته و حدود ۳۰۰۰ نفر مجروح شده‌اند که حال بسیاری از آنها وخیم است. گزارش‌ها حاکی است در انفجارهایی که یک روز بعد رخ داده - و تصور می‌شود در دستگاه‌های مخابراتی و واکی‌تاکی بوده باشد - تاکنون ۲۰ نفر کشته و ۴۵۰ نفر مجروح شده‌اند.

دقیقا مشخص نیست که چگونه این حمله‌ها - که به نظر می رسد بسیار پیچیده بوده - رخ داده و سناریوهای مختلفی در این زمینه مطرح شده است. از جمله سه مقام آمریکایی به نشریه اکسیوس گفته‌اند که اسرائیل به این دلیل تصمیم گرفت روز سه‌شنبه پیجرهای اعضای حزب‌الله در لبنان و سوریه را منفجر کند، چون نگران بود که عملیات مخفی آن‌ها برای جاسازی مواد منفجره در این دستگاه‌ها توسط مقامات این گروه کشف شده باشد. اگر این خبر درست باشد انفجارهای روز بعد هم قاعدتا در همین راستا صورت گرفته است.

خبرگزاری رویترز به نقل از یک منبع ارشد امنیتی لبنانی و یک منبع دیگر گزارش داده که موساد، سازمان جاسوسی اسرائيل ماه‌ها پیش مقادیر کمی مواد منفجره را در ۵۰۰۰ پیجر ساخت تایوان که توسط گروه لبنانی حزب‌الله سفارش داده شده بود، جاسازی کرده بود.

دو شرکت مستقر در تایوان و مجارستان که در گزارش‌های رسانه‌ای به تولید پیجرها متهم شده‌اند، هر دو مسئولیت خود را انکار کرده‌اند. یک شرکت ژاپنی سازنده واکی‌تاکی‌ هم اعلام کرده که تولید مدلی که در لبنان منفجر شده را ۱۰ سال پیش متوقف کرده است.

اگرچه حزب‌الله دشمن خود، یعنی اسرائیل را مقصر دانسته است اما مقامات اسرائیل تاکنون از اظهارنظر در این باره خودداری کرده‌اند.

این اطلاعاتی است که تاکنون می‌دانیم.

کی و کجا اتفاق افتاد؟

انفجار پیجرها روز سه‌شنبه حدود ساعت ۱۵:۴۵ به وقت محلی در بیروت پایتخت لبنان و چندین منطقه دیگر این کشور آغاز شد.

شاهدان عینی گزارش دادند که قبل از دیدن انفجارهای کوچک که شبیه صدای آتش‌بازی و شلیک گلوله بود، دود از جیب مردم بیرون می‌آمد.

در یکی از کلیپ‌ها، به نظر می‌رسد فیلم‌های دوربین‌های مداربسته یک فروشگاه انفجاری را در جیب شلوار مردی نشان می‌دهد که در فروشگاه ایستاده بود.

نیویورک تایمز به نقل از مقامات آمریکایی گفته است که پیجرها قبل از انفجار پیام‌هایی دریافت کردند که به نظر می‌رسید از سوی رهبری حزب‌الله فرستاده شده است اما این پیام‌ها دستگاه‌ها را فعال کردند.

خبرگزاری رویترز گزارش داد که انفجاها حدود یک ساعت پس از اولین انفجارها ادامه داشت.

بلافاصله پس از آن، تعداد زیادی از مردم به بیمارستان‌های سراسر لبنان مراجعه کردند و شاهدان عینی صحنه‌هایی از سردرگمی جمعی را گزارش کردند.

انفجار واکی‌تاکی‌ها روز چهارشنبه گزارش شد. یک تیم بی‌بی‌سی که در این روز در مراسم تشییع چهار نفر از کشته‌شدگان در حومه جنوبی بیروت، ضاحیه، حضور داشتند حوالی ساعت ۱۷:۰۰ به وقت محلی (۱۴:۰۰ به وقت گرینویچ) صدای انفجار بزرگی را شنیدند.

این انفجار منجر به هرج و مرج و سردرگمی در بین عزاداران شد. سپس گزارش‌هایی از وقوع انفجار در دیگر نقاط لبنان هم منتشر شد.

یک ویدئو تأیید نشده در شبکه‌های اجتماعی مردی را نشان می‌داد که پس از یک انفجار کوچک روی زمین می‌افتد. این حادثه ظاهراً در جریان یک راهپیمایی حزب‌الله که جمعیت زیادی در آن حضور داشتند، رخ داده است.

خبرگزاری رویترز به نقل از یک منبع امنیتی لبنان گزارش داد که واکی‌تاکی‌ها پنج ماه پیش توسط حزب‌الله خریداری شده‌اند - تقریباً همزمان با خرید پیجرها.

وب‌سایت خبری اکسیوس به نقل از دو منبع گزارش داد که سرویس‌های اطلاعاتی اسرائیل هزاران واکی‌تاکی را پیش از تحویل به حزب‌الله به عنوان بخشی از سیستم ارتباطات اضطراری در زمان جنگ، تله‌گذاری کرده بودند.

آژانس ملی خبر لبنان گزارش داد که یک مرد حین فروش یک واکی‌تاکی در داخل یک مغازه موبایل فروشی در شهری در دره بقاع بر اثر انفجار این دستگاه کشته شد.

مدل این دستگاه یک واکی‌تاکی دستی ICOM-V82 شناسایی شده که از فرکانس وی‌اچ‌اف استفاده می‌کند. مدلی که ساخت آن سال‌ها پیش توسط شرکت الکترونیک ژاپنی ICOM متوقف شده است.

آژانس ملی خبر لبنان همچنین گزارش داد که یک دستگاه ICOM-V82 دیگر در خانه‌ای در حومه شهر بعلبک منفجر شده است. فیلم‌های ویدئویی خسارت‌های ناشی از آتش گرفتن میز و دیوار را نشان می‌داد، همچنین بخش‌های آسیب‌دیده از چیزی که به نظر می‌رسید یک واکی‌تاکی با برچسب ICOM باشد.

عکس‌های منتشر شده در شبکه‌های اجتماعی از دو مکان دیگر نیز ظاهراً همین مدل را نشان می‌دادند.

پیجرها چه طور منفجر شدند؟

تحلیلگران به سرعت از ابعاد حمله روز سه‌شنبه ابراز شگفتی کردند و گفتند که حزب‌الله همواره به تدابیر امنیتی خود افتخار کرده است.

برخی معتقدند ممکن است هک پیجرها باعث داغ شدن بیش از حد باتری‌های آنها و انفجار دستگاه‌ها شده باشد. چنین عملیاتی بی‌سابقه است.

اما بسیاری از کارشناسان می‌گویند که چنین مکانیزمی بعید است، زیرا فیلم‌های گرفته شده از انفجارها با فرضیه گرم شدن بیش از حد باتری ها مطابقت ندارد.

در مقابل، برخی از تحلیلگران می‌گویند که نوعی رخنه در زنجیره سفارش و خرید، که شامل دستکاری پیجرها در حین ساخت یا در حین حمل و نقل آنها بوده، بیشتر محتمل است.

حمله به زنجیره تامین کالاها یک نگرانی فزاینده در دنیای امنیت سایبری است که با بسیاری از حوادث خبرساز ناشی از دسترسی هکرها به محصولات در جریان طراحی و ساخت آنها مرتبط بوده است.

اما این حملات معمولا به نرم افزارها محدود می‌شوند و حمله به زنجیره تامین سخت افزار بسیار نادرتر است زیرا مستلزم دستکاری فیزیکی در دستگاه است.

اگر انفجارهای لبنان واقعا ناشی از حمله به زنجیره دستگاه تامین بوده باشد، این حمله نتیجه نوعی عملیات وسیع برای دستکاری مخفیانه در پیجرها بوده است.

مقامات امنیتی در لبنان می‌گویند که پیجرها ماه‌ها قبل از ورود دستگاه‌ها به این کشور با مقدار کمی مواد منفجره پر شده بودند.

یک کارشناس سابق مهمات در ارتش بریتانیا که خواسته نامش فاش نشود، در صحبت با بی‌بی‌سی، حدس می‌زند که وسیله انفجاری این دستگاه‌ها ممکن است توسط یک سیگنال از راه دور فعال شده باشد.

در مورد قربانیان چه می‌دانیم؟

یک منبع نزدیک به حزب‌الله به خبرگزاری فرانسه گفته است که دو نفر از کشته‌شدگان پسران دو نماینده حزب الله در پارلمان لبنان هستند. آنها همچنین گفتند که دختر یکی از اعضای حزب‌الله هم کشته شده است.

از جمله زخمی‌های این انفجارها مجتبی امانی سفیر ایران در لبنان بوده است. براساس گزارش‌های رسانه‌های ایران، که جراحات وی جزئی بوده است.

رویترز به نقل از یک منبع آگاه گزارش داد که حسن نصرالله، رهبر حزب‌الله در این انفجارها آسیبی ندیده است.

فراس الابیض، وزیر بهداشت عمومی لبنان، گفته است که آسیب به دست‌ها و صورت بیشترین موارد جراحت را تشکیل می‌دهد.

وی در گفت‌وگو با برنامه ساعت خبر بی‌بی‌سی گفت: «به نظر می‌رسد بیشتر آسیب‌ها در ناحیه صورت و به‌ویژه چشم‌ها و همچنین دست مشاهده شده که در مواردی قطع‌شدگی‌ چه در دست‌ها و چه در انگشتان دست و جراحت به این قسمت‌ها نیز وجود داشته است.»

وی افزود: «اکثریت قریب به اتفاق افرادی که به اورژانس مراجعه می‌کنند، در لباس غیرنظامی هستند، بنابراین تشخیص اینکه آیا آنها متعلق به یک نهاد خاص مانند حزب‌الله هستند یا دیگران بسیار دشوار است.»

آقای الابیض گفت: «اما در میان آنها افرادی را هم می‌بینیم که پیر هستند یا افرادی که خردسال هستند، مانند کودکی که متأسفانه فوت کرد ... و تعدادی از آنها هم کارمندان مراکز بهداشتی و درمانی هستند.»

یک چشم‌پزشک در یکی از بیمارستان‌های بیروت به بی‌بی‌سی گفت که حداقل ۶۰ درصد از افرادی که او معاینه کرده بود، حداقل یک چشم خود را از دست داده‌اند و بیشتر آن‌ها دست خود را نیز از دست داده‌اند.

دکتر الیاس وراق گفت: «احتمالاً این بدترین روز زندگی من به عنوان پزشک است. من معتقدم که تعداد قربانیان و نوع آسیب‌هایی که وارد شده بسیار عظیم است.»

او افزود: «متأسفانه ما نتوانستیم بسیاری از چشم‌ها را نجات دهیم و آسیب‌ها محدود به چشم‌ نیست - برخی از آن‌ها علاوه بر آسیب‌ صورت، از ناحیه مغز هم آسیب دیده‌اند.»

به گفته گروه دیده‌بان حقوق بشر سوریه مستقر در بریتانیا، در خارج از لبنان هم ۱۴ نفر در انفجارهای مشابه در سوریه زخمی شدند.

مسئول انفجارها چه کسی است؟

تاکنون هیچ کس مسئولیت این حمله را بر عهده نگرفته است - هرچند نخست وزیر لبنان و حزب‌الله مشخصا اسرائیل را مقصر دانسته‌اند.

نجیب میقاتی، نخست وزیر لبنان گفته است که این انفجارها به منزله «نقض جدی حاکمیت لبنان و با هر معیاری، یک جنایت» است.

به گزارش رویترز، یک منبع امنیتی در لبنان هم سازمان اطلاعاتی اسرائیل - موساد - را به دست داشتن در این حمله متهم کرد.

حزب‌الله در بیانیه‌ای اسرائیل را متهم کرد که پشت این حملات بوده است. این گروه گفته است که اسرائیل را «مسئول کامل این تجاوز جنایتکارانه می‌داند که غیرنظامیان را نیز هدف قرار داده است.»

این گروه گفت: «این دشمن خیانتکار و جنایتکار، چه بخواهد و چه نخواهد، قطعا برای گناه این تجاوز مجازات خواهد شد.»

تعدادی از مقامات آمریکایی و اسرائیلی که نامشان فاش نشده است به آکسیوس گفتند که این انفجارها در ابتدا به عنوان اقدامی مقدماتی در حمله همه جانبه اسرائیل علیه حزب‌الله برنامه‌ریزی شده بود اما در روزهای اخیر، اسرائیل نگران آن بود که ممکن است حزب‌الله از این طرح آگاه شده باشد و به همین دلیل دستگاه‌ها را زودتر منفجر کرد.

مقامات اسرائیلی در مورد این اتهامات اظهار نظری نکرده‌اند، اما اکثر تحلیلگران بر این عقیده هستند که به نظر می‌رسد اسرائیل به احتمال زیاد پشت این حمله بوده است.

پروفسور سیمون مابون، رئیس بخش روابط بین‌الملل در دانشگاه لنکستر، به بی‌بی‌سی گفت: «ما می‌دانیم که اسرائیل سابقه استفاده از فناوری برای ردیابی و حمله به هدف خود را دارد» - اما او مقیاس این حمله را «بی‌سابقه» خواند.

لینا خطیب، از پژوهشگران موسسه تحقیقاتی چتم هاوس مستقر در بریتانیا، گفته است که این حمله نشان می‌دهد که اسرائیل در «عمق شبکه ارتباطی» حزب‌الله نفوذ کرده است.

چرا حزب‌الله از پیجر استفاده می‌کند؟

حزب‌الله برای اجتناب از مکان‌یابی نفرات خود توسط اسرائیل به شدت به پیجرها به عنوان یک وسیله ارتباطی با فناوری پایین متکی بوده است.

پیجر یک دستگاه ارتباطی بی‌سیم است که پیام‌های کتبی یا صوتی را دریافت می‌کند و در اختیار گیرنده قرار می‌دهد.

مدت‌هاست که حزب‌الله تلفن‌های همراه را به خاطر آسیب‌پذیری آنها کنار گذاشته است. قتل یحیی عیاش، سازنده بمب برای حماس توسط اسرائیل در سال ۱۹۹۶ نشان داد که چگونه تلفن او در دستش منفجر شد.

اما یکی از عوامل حزب‌الله به خبرگزاری آسوشیتدپرس گفته است که پیجر وسیله جدیدی است که این گروه قبلا از آن استفاده نکرده بود.

یک مقام امنیتی لبنان یبه خبرگزاری رویترز گفته است که تقریبا پنج ماه پیش، حدود پنج هزار پیجر وارد این کشور شد.

برچسب‌هایی که روی قطعات پیجرهای منفجر شده مشاهده می‌شوند مربوط به یک مدل پیجر به نام Rugged Pager AR-924 است اما شرکت گلد آپولو، سازنده تایوانی این پیجرها هرگونه دخالت در این انفجارها را رد کرده است.

هسو چینگ‌-کوانگ، بنیانگذار این شرکت گفته است که این شرکت قراردادی را با یک شرکت اروپایی برای تولید دستگاه‌ها و استفاده از نام این شرکت امضا کرده است.

روز چهارشنبه که بی‌بی‌سی به گلد اپولو مراجعه کرد، پلیس محلی به دفاتر این شرکت وارد شده بود و اسناد را بازرسی و از کارکنان بازجویی می‌کرد.

امیلی هاردینگ، تحلیلگر سابق سازمان سیا، گفته است که این نقض امنیتی برای حزب‌الله بسیار شرم‌آور است.

او به بی‌بی‌سی گفت: «نفوذ به این بزرگی نه تنها از نظر فیزیکی خسارت بار است، بلکه باعث می‌شود که این گروه تمام دستگاه‌های امنیتی خود را زیر سؤال ببرند.»

او گفته است که «من انتظار دارم که آنها تحقیقات داخلی فشرده‌ای انجام ‌دهند که این اقدام توجه آنها را از نبرد احتمالی با اسرائیل منحرف می‌کند.»

آیا درگیری اسرائیل و حزب‌الله شدت خواهد گرفت؟

حزب‌الله متحد ایران، یعنی دشمن اصلی اسرائیل در منطقه است.

این گروه بخشی از محور مقاومت تهران است و ماه‌هاست درگیر یک جنگ در سطح پایین با اسرائیل بوده و مرتبا در سراسر مرز شمالی اسرائیل به تبادل موشک با اسرائیل پرداخته است.

این تبادل موشک باعث شده است که ساکنان در هر دو سوی مرز آواره شوند.

این انفجارها تنها چند ساعت پس از آن رخ داد که کابینه امنیتی اسرائیل بازگشت امن ساکنان شمال این کشور را رسما به عنوان یک هدف جنگی اعلام کرد.

بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر، به یک مقام آمریکایی که به این کشور سفر کرده گفته است که اسرائیل «هر کاری را که برای تضمین امنیت خود لازم بداند انجام خواهد داد.»

روز دوشنبه آژانس امنیت داخلی اسرائیل اعلام کرده بود که تلاش حزب‌الله برای ترور یک مقام سابق اسرائیلی را خنثی کرده است.

با وجود استمرار تنش بین حزب‌الله و اسرائیل، ناظران می‌گویند که تاکنون هر دو طرف هدف خود را به مهار خصومت طرف مقابل بدون عبور از خط و ورود به جنگ تمام عیار محدود کرده‌اند.

با اینهمه بیم آن می‌رود که حالا اوضاع از کنترل خارج شود در حالیکه حزب‌الله از قبل تهدید کرده است که به انفجارهای روز سه‌شنبه پاسخ خواهد داد.

مسیری پر رمز و راز به مجارستان

انفجار پیجرها خطی رازآلود از تایوان به مجارستان ترسیم کرده است. شرکت گلد آپولو خیلی زود اعلام کرد که این وسیله‌ها توسط شرکتی به نام بی‌اِی‌سی تولید شده‌اند که مقرش در بوداپست و مجاز به استفاده از برند آنهاست.

طبق گزارش خبرگزاری رویترز، نشانی شرکت مشاوره‌ای بی‌اِی‌سی در یک خیابان عمدتا مسکونی در حومه این شهر قرار دارد. نام شرکت بر روی تکه کاغذی روی در شیشه‌ای یک ساختمان درج شده ولی یک نفر در آن ساختمان که خواست نامش فاش نشود، گفت که این شرکت با وجود ثبت نشانی‌اش در آن ساختمان حضور فیزیکی در آنجا ندارد.

مدیر اجرایی این شرکت به ایمیل‌های رویترز پاسخی نداده است.

در همین حال در تایوان، وزیر اقتصاد هم در این باره اظهار نظر کرده و گفته است که «موردی از صادرات مستقیم به لبنان» ثبت نشده است.

وسایل بی‌سیم ایمن هستند؟

جو تایدی، گزارشگر حوزه سایبری بی‌بی‌سی، می‌گوید بلحاظ تئوری دستگاه‌های بی‌سیم ایمن نیستند و این موضوع «شاید کمی ترسناک باشد.»

در همین حال سرلشکر محمد نور، کارشناس امنیتی از مصر، انفجارهای اخیر را یک «رویداد سایبری» می‌داند که توسط نیروهای اطلاعاتی سازماندهی شده است.

به گفته او «هیچ گزینه» دیگری برای ارتباطات امن وجود ندارد و پیام اسرائیل به حزب‌الله روشن است. پیام این است که بعد از محروم کردن گروه حزب‌الله از استفاده از خط تلفن ثابت، شبکه‌ها، تلفن‌های همراه و هوشمند، بی‌سیم و حتی پیجر، اکنون آنها در مقابل مداخله اسرائیل آسیب پذیر هستند.

این اتفاق برای تلفن‌ها هم می‌تواند بیفتد؟

به گزارش بخش عربی بی‌بی‌سی حوادث مشابهی با استفاده از تلفن در گذشته روی داده است که نمونه‌هایی از آن در زیر آ‌مده است:

چه خواهد شد؟

جرمی بوئن، گزارشگر اخبار بین‌المللی بی‌بی‌سی می گوید که با این عملیات اسرائیل یک پیروزی تاکتیکی قابل ملاحظه برای خود کسب کرده است؛ مثل کودتایی چشمگیر که در داستان‌های مهیج درباره‌اش می‌خوانیم.

بدون شک برای گروه حزب الله این اقدام تحقیرآمیز است و سبب افزایش ناامنی و پایین آمدن روحیه اعضای آن خواهد شد.

با این حال برای اسرائیل هم یک نکته منفی راهبردی جدی و بالقوه وجود دارد. بدین معنی که اگرچه این اقدام سبب تحقیر گروه شبه‌نظامی قدرتمند لبنان شده ولی آنها را از ادامه راهشان باز نمی‌دارد.