نقش قاآنی در انتخابات ریاست جمهوری ایران و سکوت دفتر خامنه‌ای؛ در «جلسه مشهد» چه گذشت؟

بعد از گذشت ماه‌ها از انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۳، جنگ روایت‌ها از «جلسه مشهد» بین طرفداران سعید جلیلی و محمدباقر قالیباف، دو نامزد شکست خورده انتخابات از سر گرفته شده است و طرفین یکدیگر را به روایت‌های «نادرست» و «دروغ» از این جلسه متهم می‌کنند.

«جلسه مشهد» همان جلسه‌ای بود که در آن آقای جلیلی، آقای قالیباف و اسماعیل قاآنی، فرمانده نیروی قدس در پنجم تیرماه امسال، سه روز مانده به برگزاری انتخابات ریاست جمهوری در مشهد جمع شدند تا یکی از دو نامزد انصراف بدهد و یکی به عنوان رقیب مسعود پزشکیان در صحنه رقابت بماند. اما دو نامزد اصولگرایان به توافق نرسیدند و هر دو به دلایلی در صحنه ماندند و آقای پزشکیان در مرحله دوم برنده انتخابات شد.

از فردای پیروزی مسعود پزشکیان، طرفداران دو طیف قالیباف و جلیلی یکدیگر را عامل شکست در انتخابات معرفی کردند. پس از چندماه آتش بس، زخم جلسه نافرجام میان آقای جلیلی و آقای قالیباف ابتدا مهرماه ۱۴۰۳ و با کشته شدن حسن‌ نصرالله، دبیرکل حزب‌الله لبنان سر باز کرد.

در ماه‌ها و هفته‌های اخیر اسامی مختلفی از دیگر حاضران در جلسه مشهد در رسانه‌ها مطرح شده است. از جمله شماری از طرفداران آقای قالیباف به تناوب در رسانه‌ها مدعی شدند که در جلسه تیرماه بین آقایان جلیلی و قالیباف، حسن نصرالله هم حضور داشته یا تماس گرفته و خواهان کناره‌گیری جلیلی به نفع قالیباف شده بود و اگر جلیلی به آن توصیه عمل می‌کرد اتفاقات بعدی برای محور مقاومت، کشته شدن اسماعیل هنیه و حسن نصرالله و غیره روی نمی‌داد.

در چند روز گذشته همزمان با برگزاری خاکسپاری حسن ‌نصرالله و حضور سعید جلیلی در ویژه برنامه تلویزیونی برای بزرگداشت حسن نصرالله، دوباره موضوع جلسه مشهد در شبکه‌های اجتماعی داغ شد و در نهایت، در روز هفتم اسفندماه سعید جلیلی در یک سخنرانی، حضور دبیرکل پیشین حزب‌الله لبنان در جلسه مشهد را تکذیب کرد و گفت: «در جلسه مشهد من بودم، آقای قالیباف و آقای قاآنی، نه کلمه ای از مقاومت بحث شده، نه کسی تلفنی زده، نه کس دیگری در آن جلسه بوده است».

عباس پارسایی رئیس ستاد انتخاباتی قالیباف در خراسان رضوی از اولین کسانی بود که به این سخنان واکنش نشان داد و روایت از این جلسه را «تحریف» شده خواند و نوشت: «بار دیگر شاهد تحریف جلسه مهم میان این سه شخصیت هستیم؛ چرا راویان این ماجرا حاضر نیستند به‌درستی نقش سردار قاآنی را روایت کنند؟ چرا از استدلال سردار برای کناره‌گیری آقای جلیلی سخنی نمی‌گویند؟»

عباس پارسایی در چند رشته توئیت نوشت: «حقیقت این است که سردار قاآنی در آن جلسه مهم که در مشهد برگزار شد، شرایط جبهه مقاومت را تشریح کرد و بر همین اساس اصرار به حضور دکتر قالیباف داشت».

رئیس ستاد انتخابات آقای قالیباف در خراسان رضوی در ادامه نوشت: «شخصاً تا پاسی از شب منتظر نتیجه جلسه بودم و حدود ساعت یک بامداد به‌عنوان مسئول ستاد قالیباف در استان خراسان رضوی با ایشان تماس گرفتم. پاسخ ایشان صریح و روشن بود: "تکلیف من را مشخص کردند، باید بمانم، زیرا کناره‌گیری من موجب یک‌مرحله‌ای شدن انتخابات به نفع پزشکیان خواهد شد"».

تاکنون اسماعیل قاآنی و محمدباقر قالیباف به طور مستقیم به حاشیه‌های جلسه مشهد واکنشی نشان نداده‌اند.

جنگ روایت‌ها

سعید جلیلی در انتخابات تیرماه با ۹ میلیون رای دوم و محمدباقر قالیباف با سه میلیون رای سوم شد. آقای جلیلی با مسعود پزشکیان راهی مرحله دوم انتخابات شد و آقای قالیباف دربیانیه‌ای از طرفدارانش خواست که به سعید جلیلی رای دهند اما بخشی از اعضای ستادهای انتخاباتی و طرفداران او از نامزدی آقای پزشکیان حمایت کردند و ظاهرا بخاطر کنار نرفتن اقای جلیلی «کینه به دل گرفتند».

طرفداران جلیلی معتقد بودند که ملاک کناره‌گیری از ادامه رقابت‌، نظرسنجی‌ها بود و آمار و نظرخواهی‌ها نشان می‌داد که او نسبت به قالیباف برتری محسوسی داشت.

در مقابل، طرفداران آقای قالیباف از جمله عباس پارسایی، رئیس ستاد انتخابات آقای قالیباف در خراسان رضوی معتقد بودند «تحلیل بزرگان و بررسی نظرسنجی‌ها نیز نشان می‌داد که آرای قالیباف به سبد ایشان (آقای جلیلی) اضافه نخواهد شد، بنابراین باقی ماندن قالیباف تصمیمی قطعی و منطقی بود».

طرفداران آقای قالیباف همچنین تاکید داشتند که حضور نامزدشان در صحنه انتخابات «حجت شرعی» دارد و به نوعی اعلام کردند نامزد آنها «طبق خواسته آیت‌الله خامنه‌ای» عمل می‌کند و انصراف نمی‌دهد.

سایت رجانیوز، وابسته به اصولگرایان و نزدیک به جبهه پایداری در پی اظهارات و نوشته‌های طرفداران آقای قالیباف، گزارشی از جلسه «خیابان راهنمایی مشهد» منتشر کرد و در آن از بیان یک «نسبت خلاف به رهبری» از سوی طرفداران قالیباف انتقاد کرد.

این سایت خبری پیش از این گزارش نیز از طرفداران آقای قالیباف و تکرار ادعای «حضور» و یا «حضور تلفنی» حسن نصرالله در جلسه انتقاد کرده بود و از قول احمد مروی، تولیت آستان رضوی تاکید کرده بود که آخرین حضور حسن نصرالله در مشهد به دوسال پیش برمی‌گردد و او به شکل تماس تلفنی نیز در این جلسه نبوده است.

سایت رجا نیوز در مطلبی که در هفتم اسفندماه منتشر کرد تلاش کرد که بخشی از جلسه مشهد را بازگو کند و نوشت نامزد جبهه پایداری در ورزشگاه تختی مشهد و در جمع «بی‌نظیر مردم» گفته بود «وقتی مردم بیایند پای کار و حجت را تمام کنند، آن موقع چه کسی می‌تواند از زیر بار مسئولیت شانه خالی کند؟ ما هستیم و تا آخر می‌مانیم و با قدرت ادامه می‌دهیم.»

رجا نیوز مدعی می‌شود که حضور اسماعیل قاآنی در جلسه به عنوان «فرمانده نیروی قدس» نبوده و «به عنوان دوستی قدیمی» در این جلسه حضور داشته است.

امیراسماعیل ثابتی، نماینده مجلس و چهره نزدیک به سعید جلیلی نیز گروه مقابل را تهدید به افشاگری کرد و گفت: «هیچ وقت بنای جلیلی و حامیانش این نبود که جلسه مشهد بازخوانی شود (با اینکه روایت آن جلسه به نفع جلیلی بود)، اما حجم بی اخلاقی‌ها باعث شد که این اتفاق بیفتد. الان هم به وفاقیون توصیه می‌کنم ماشین دروغ پردازی‌هایشان را ۸ ماه بعد انتخابات خاموش کنند وگرنه حرف‌های بیشتری گفته خواهد شد».

همزمان با انتشار جلسه مشهد، روز پنجشنبه، نهم اسفندماه حسن شجاعی، رئیس پیشین کمیسیون اصل ۹۰ مجلس خبر داد که ظاهرا جلسه سه جانبه دیگری نیز برای کناره‌گیری آقای جلیلی در منزل محسن رضایی برگزار شده بود و در این جلسه محسن رضایی و اسماعیل قاآنی و سعید جلیلی حضور داشتند و آقای قاآنی «خواستار انصراف آقای جلیلی از ادامه رقابت‌ شده بود».

حسن شجاعی که زمان این جلسه را نگفته در شبکه ایکس نوشت: «چندی قبل با آقا محسن جلسه‌ای داشتم. دلخوری‌هایم بابت انشقاق جریان انقلابی در انتخابات را بیان کردم. حرف‌هایی که درباره جلسه سردار قاآنی و جلیلی در منزل خودش زد از این جهت برایم عجیب بود که سعید جلیلی اگر حرف فرمانده مقاومت درباره منطقه را نمی‌پذیرد، حرف چه کسی را قبول می‌کند؟»

آیت‌الله خامنه‌ای و جلسه مشهد

در جریان انتخابات در دوره‌های مختلف معمولا نقل قول‌هایی از قول رهبر جمهوری اسلامی ایران مطرح می‌شود. در انتخابات تیرماه ۱۴۰۳ نیز طرفداران دو نامزد شکست خورده انتخابات ریاست جمهوری حرف‌هایی از قول رهبر جمهوری اسلامی ایران مطرح کردند و هر کدام روایت خودشان را از نظر آقای خامنه‌ای برای ماندن یا ادامه رقابت‌ها بیان کردند.

دفتر رهبر جمهوری اسلامی ایران تاکنون به هیچ کدام از اظهارات متناقض طرفین واکنشی نشان نداده است و همچون گذشته سکوت اختیار کرده است.

در چند دوره گذشته انتخابات ریاست جمهوری همواره این موضوع در رسانه‌ها مطرح می‌شد که سعید جلیلی یکی از نامزدهای اصلی مورد نظر آقای خامنه‌ای و مصداق‌ «دولت جوان و انقلابی» است. از سوی دیگر بعضی از رسانه‌های ایران و شبکه‌های اجتماعی نیز چنین تحلیل کردند که آقای قالیباف از حمایت‌های دفتر و شخص آقای خامنه‌ای برخوردار است و این حمایت‌ها نقش مهمی در بقا و ادامه فعالیت سیاسی آقای قالیباف در جایگاه رئیس مجلس دارد.

سایت رجا نیوز درباره جلسه مشهد اشاره دارد که طرفداران آقای قالیباف تاکید کردند که ماندن در انتخابات «حجت شرعی» و به نوعی خواسته آقای خامنه‌ای بوده است. سعید جلیلی گفته بود که اگر چنین نقل قولی درست باشد کنار می‌کشد.

سایت رجانیوز نوشت: «جلسه بدون هیچ اتفاق دیگری به پایان رسید. فردای آن روز، یکی از دوستان نزدیک به ستاد سعید جلیلی وقت کوتاهی برای دیدار با رهبری گرفت و پرسید که آیا این ادعا صحت دارد؟ رهبری در این دیدار کوتاه صراحتاً اعلام کردند که من به کسی تکلیف برای ماندن و یا نماندن نکردم».

سایت رجانیوز در مطلب «پایانی بر یک روایت دروغ» نوشت: «پس از برملا شدن این نسبت خلاف به رهبری، قالیباف اعلام می‌کند که تنها برداشت خود را نسبت به مواضع رهبری بیان کرده است».

در مقابل این گزارش، عباس پارسایی، رئیس ستاد انتخابات آقای قالیباف در خراسان رضوی از ارسال نامه‌ای از سوی آقای جلیلی به علی خامنه‌ای خبر می‌دهد که پاسخی دریافت نمی‌کند و از طریق آقای قالیباف پیگیر نامه‌اش می‌شود و «پاسخ حضرت آقا عدم ورود ایشان به عرصه حضور یا عدم حضور به عرصه انتخابات بود، اما توصیه‌ای که خواستند به آقای جلیلی منتقل شود "ضرورت اجماع" بود».

آقای پارسایی مدعی می‌شود کسی که از طرف ستاد سعید جلیلی با آقای خامنه‌ای دیدار می‌کند، وحید جلیلی، برادر آقای جلیلی و معاون صدا و سیما بوده است و می‌نویسد: «پس از این جلسه آقای وحید جلیلی بعد از نماز فرصتی کوتاه برای دیدار با حضرت آقا پیدا کرد و پرسش را مطرح نمود که آیا شما به آقای قالیباف تکلیف کردید وارد عرصه انتخابات شود؟ پاسخ حضرت آقا روشن بود: "شما به کاندیدای دیگر چه کار دارید؟ سوال خودتان را درباره نامزد مورد نظرتان بپرسید" و هنگامی که صریحاً درباره کناره‌گیری آقای جلیلی پرسیده شد، حضرت آقا فرمودند: "من بنای ورود به عرصه انتخابات را ندارم، اما توصیه من همان چیزی است که قبلاً به آقای قالیباف گفتم به ایشان بگوید"».

استقبال روزنامه‌های اصلاح‌طلب

بالاگرفتن اختلاف میان دو اردوگاه اصولگرایی بر سر «جلسه مشهد» باعث شد که دعوای طرفداران آقای قالیباف و آقای جلیلی، در روز پنجشنبه نهم اسفندماه به صفحه اول پنج روزنامه کشیده شود. روزنامه‌های سازندگی، هم‌میهن، آرمان ملی، اعتماد و خراسان تیتر نخست‌شان را به این موضوع اختصاص دادند.

در بین پنج روزنامه، چهار روزنامه نزدیک به جریان اصلاح‌طلبان هستند و نشان می‌دهد که ظاهرا برای آنها این اختلاف جذابتر از روزنامه‌های اصولگرا بوده‌است.

روزنامه سازندگی با تیتر «جلسه راهنمایی مشهد» و عکسی از سعید جلیلی به این موضوع توجه ویژه داشت و حضور اسماعیل قاآنی به عنوان یک مقام نظامی بلندپایه در جلسه‌ای محرمانه پیرامون انتخابات ریاست‌جمهوری را «موضوعی قابل تامل» دانست.

روزنامه نزدیک به حزب کارگزاران سازندگی باز شدن زخم اختلاف میان طرفداران دو طیف اصولگرا را به عملکرد آقای قالیباف در مجلس و افزایش اختلافات رئیس مجلس با جبهه پایداری نسبت داد و نوشت: «درحالی که قالیباف همواره تلاش کرده است با مماشات و تعامل با طیف‌های مختلف ازجمله پایداری‌ها، فضای مجلس را مدیریت کند اما گویا این رویکرد نتوانسته رضایت جریان جلیلی را جلب کند. سابقه تقابل پایداری‌ها با قالیباف در دوره‌های قبل مجلس نیز گواه این مدعاست».

روزنامه سازندگی نوشته است: «فعالیت‌های سیاسی جریان منسوب به سعید جلیلی در روزهای اخیر به طور محسوسی افزایش یافته است. این تحرکات هم در فضای مجازی و هم در عرصه عمومی قابل مشاهده است و با انتقادات تند و هماهنگ علیه چهره‌های سیاسی رقیب و حتی قوای سه‌گانه همراه شده است».

همچنین روزنامه هم‌میهن، دیگر روزنامه اصلاح‌طلبان و حزب کارگزاران سازندگی با تیتر «زخمی که سر باز کرد» و عکسی از جلیلی و قالیباف به بررسی مجادلات کلامی و نوشتاری دو طرف پرداخت. این روزنامه نیز همانند روزنامه سازندگی حضور اسماعیل قاآنی به عنوان یک چهره نظامی را مورد سوال و «بحث و نقد» قرار داد.

روزنامه خراسان، روزنامه نزدیک به اصولگرایان، نداشتن رویکرد منسجم و پایدار در جریان اصولگرایی را «اساسی‌ترین» مشکل می‌داند و می‌نویسد: «جریان اصولگرایی در بزنگاه‌های سیاسی و انتخاباتی، قبلا وحدتی شکننده داشت... همان وحدت شکننده هم الان به ظاهر وجود ندارد. این ضعف ساختاری، موجب شده است که اصولگرایان نتوانند از ظرفیت‌های بالقوه خود برای مدیریت کشور استفاده کنند و به‌جای تمرکز بر حل مسائل کلان، درگیر اختلافات درونی شوند».

روزنامه خراسان تکرار این اختلافات را موجب از بین رفتن سرمایه اجتماعی و بی‌اعتمادی و ناامیدی در میان حامیان این طیف دانست و از رسانه‌های اصولگرا در دامن زدن به اختلافات انتقاد کرد.

بود و نبود جلسه مشهد

کشمکش اخیر در بین اصولگرایان نشان می‌دهد که به طور مشخص گروه‌هایی مانند جبهه پایداری همچنان از نتیجه انتخابات ناراضی هستند و تصور می‌کنند اگر اجماع صورت می‌گرفت می‌توانستند نهاد ریاست جمهوری را حفظ کنند.

البته دادن پاسخ به این سوال که اگر نامزد اصولگرایان برنده انتخابات ریاست جمهوری شده بود، شرایط جمهوری اسلامی ایران و «محور مقاومت» چقدر متفاوت بود، آسان نیست.

به باور محمدجواد ظریف «اگر جلیلی رئیس جمهور بود ممکن بود جنگ در منطقه داشته باشیم». هرچند موضوع جنگ و صلح و تصمیم‌گیری درباره «محور مقاومت» در منطقه از اختیارات رئیس جمهور ایران نیست و در عمل تمام و کمال این موضوع در اختیار علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران است.

اما آنچه می‌توان متصور شد این است که نتیجه انتخابات ریاست جمهوری ایران به رغم همه این کشمکش‌ها قاعدتا باید موجب رضایت اصولگرایان و مقام‌های ارشد نظام جمهوری اسلامی ایران باشد چرا که بخش مهمی از اصولگرایان همچنان در قدرت هستند و در مناصب مدیریتی و وزارتی یا ابقا شدند و یا به کار گرفته شدند. از سوی دیگر اوضاع فعلی اقتصاد ایران و ناترازی‌های مختلف در عرصه‌های انرژی و سوخت، همراه با تورم بالا و افزایش قیمت دلار می‌توانست برای سایر نامزدهای ریاست جمهوری نیز متصور باشد. حالا با انتخاب مسعود پزشکیان و سهیم‌شدن اصلاح‌طلبان و میانه‌روها در دولت، میزان نارضایتی‌ها و مشکلات هم متوجه همه مسئولان گذشته و حال شده است. آخرین قربانی این شرایط عبدالناصر همتی، وزیر اقتصاد است که تا دیروز منتقد سیاست‌های اقتصادی کشور بود و حالا در جایگاه مسئول اوضاع اقتصادی ایران در معرض استیضاح مجلس شورای اسلامی قرار گرفته است.