ارمنستان و جمهوری آذربایجان در مورد ریاست‌جمهوری مسعود پزشکیان چه نظری دارند؟

بخش مانیتورینگ بی‌بی‌سی

پیروزی مسعود پزشکیان در انتخابات ریاست‌جمهوری ایران با واکنش‌هایی در دو کشور همسایه ارمنستان و جمهوری آذربایجان مواجه شده است.

مفسران در جمهوری آذربایجان در مورد پیامدهای پیروزی مسعود پزشکیان بر روابط باکو و تهران اختلاف نظر دارند. او که آذری‌تبار و اصلاح‌طلب است در انتخابات ریاست‌جمهوری پانزدهم تیرماه ایران به پیروزی رسید.

وزیر امور خارجه جمهوری آذربایجان گفته است که کشورش خواستار اجرای پروژه‌هایی است که قبلا در مورد آن‌ها با ایران توافق شده بود.

تحلیلگران و کارشناسان در ارمنستان هم در مورد آینده روابط دو کشور اختلاف نظر دارند.

علی کریملی، رهبر حزب اپوزیسیون جبهه خلق جمهوری آذربایجان گفت که اگرچه ایران «نمونه دموکراسی» نیست، اما «حتی» آن‌جا هم رئیس‌جمهورش «با رأی مردم انتخاب شده است». او این را با وضعیت کشورش مقایسه کرد و گفت که در کشورش چنین چیزی وجود ندارد.

او گفت که این انتخابات «نشان می‌دهد که دموکراسی در منطقه ما گسترش پیدا کرده است و حتی در این منطقه چالش‌برانگیز، اقتدارگرایی منزوی شده است».

کریملی «پیروزی درخشان» پزشکیان را تبریک گفت، اما گفت که نباید انتظار «تغییرات سریع و بنیادین» در ایران را پس از انتخاب او داشت، زیرا این رهبر ایران است که حرف آخر را در حکومت می‌زند.

کریملی افزود اما این نیز اشتباه است که فکر کنیم اوضاع در ایران به همان شکلی که تا کنون بوده، ادامه پیدا خواهد.

او گفت که انتخاب پزشکیان به بهبود «ولو جزئی حقوق آذری‌های ایران و سایر مردم ساکن ایران منجر خواهد شد.»

او همچنین ابراز امیدواری کرد که ایران از این پس «فاصله خود را با روسیه حفظ کند، با پیروی از روسیه عمل نکند و از نقشه کشیدن با روسیه علیه جمهوری آذربایجان دست بردارد».

فواد قهرمانلی از حزب جبهه خلق گفت که انتخاب پزشکیان «موفقیتی بزرگ برای آذری‌های ایران» و جمهوری آذربایجان است. او گفت «آذری‌های ایران از حق خواندن و نوشتن به زبان خود و توسعه فرهنگ خود محروم شده‌اند و این اولین‌بار است که نماینده‌ای از آذری‌های ایران که آشکارا هویت ترک خود را اعلام کرده است در انتخابات شرکت کرده و برنده شده است.»

آقای قهرمانلی گفت که در جریان مبارزات انتخاباتی ایران، «شبکه تبلیغاتی» دولت جمهوری آذربایجان از سعید جلیلی دفاع می‌کرد و به این ترتیب در راستای منافع روسیه و «رژیم استبدادی» جمهوری آذربایجان عمل می‌کرد. این شبکه بسیار نگران بود که روی کار آمدن «یک آذری اصلاح‌طلب» ممکن است موجب تغییر موازنه ژئوپلیتیکی در قفقاز جنوبی به نفع غرب و تضعیف چشمگیر نفوذ روسیه شود.

آقای قهرمانلی در روز انتخابات گفته بود که پیروزی پزشکیان منافع ایران و منطقه و منافع ملی جمهوری آذربایجان را تأمین می‌کند.

او گفت که آذری بودن پزشکیان تأثیر مثبتی بر روابط باکو و تهران خواهد داشت و روابط قومی-فرهنگی بین دو ملت را تقویت خواهد کرد. قهرمانلی گفت که پزشکیان تلاش خواهد کرد تا حقوق قومیتی را برای آذری‌های ایران بهبود دهد.

رئوف عارف‌اوغلو، مدیر رسانه طرفدار دولت نیز نظرات قهرمانلی را تکرار کرد و افزود که پزشکیان حتی ممکن است برای عضویت ایران در سازمان کشورهای ترک درخواست بدهد.

حمید حمیدوف سردبیر طرفدار دولت گفت که روابط ایران با جمهوری آذربایجان در دوران پزشکیان «به سرعت بهبود خواهد یافت.»

عارف حاجیلی، رئیس سابق حزب مخالف مساوات، ابراز امیدواری کرد که «انتخابات ۵ ژوئیه نقطه آغازی برای تغییرات بزرگی در کشور ایران باشد که ما منتظر آن بوده‌ایم».

باکو علاقه‌مند به روابط حسنه با تهران است

جیحون بایراموف وزیر امور خارجه جمهوری آذربایجان گفت که باکو علاقه‌مند به اجرای پروژه‌هایی است که قبلا با تهران در مورد آن‌ها به توافق رسیده بود.

بایراموف به خبرنگاران گفت: «ایران همسایه بزرگ ما است ... ما چشم‌اندازی مشترک برای آینده داریم. ما معتقدیم که روابط‌مان توسعه بیشتری نیز خواهد یافت.»

الکسان شاهین اوغلو، تحلیلگر سیاسی گفت: «جمهوری آذربایجان به روابط عادی همسایگی با ایران علاقه‌مند است، از جمله اجرای پروژه‌های مشترک ، با این شرط که تهران و قم در امور داخلی ما دخالت نکنند.»

پزشکیان هیچ تغییری در روابط باکو و تهران ایجاد نمی‌کند

در تفسیری که توسط پایگاه خبری حقین حامی دولت منتشر شد توصیه شده که نباید انتظار داشته باشند که آذری بودن پزشکیان به برقراری «روابط نزدیکتر» بین باکو و تهران کمک کند.

در این مقاله آمده بود: «آذری مهمِ ایران علی خامنه‌ای است. آیا این موضوع به روابط دو کشور کمک زیادی کرده است؟»

در این مقاله نوشته شده است که پزشکیان در این زمینه چیزی را تغییر نخواهد داد، حداقل به این دلیل که او زمانی برای این کار نخواهد داشت زیرا با مسائل داخلی خود ایران مشغول است.

کارشناسان ارمنی در مورد روابط آینده تهران و ایروان اختلاف نظر دارند

ژانا واردانیان، کارشناس ارمنی مسائل ایران گفت که در دوران پزشکیان هیچ تغییر چشم‌گیری در روابط تهران و ایروان ایجاد نخواهد شد.

این کارشناس گفت: «منطقه قفقاز جنوبی پس از جنگ ۲۰۲۰ برای ایران به یک اولویت تبدیل شد و من تغییر چشمگیری در موضع ایران در این زمینه پیش‌بینی نمی‌کنم. با این حال، پزشکیان در دوران نمایندگی خود در مجلس، سخنرانی‌هایی در حمایت از جمهوری آذربایجان داشته است، و ممکن است عده‌ای از افراد حامی آن کشور در دولت او حضور پیدا کنند. با این حال صرفاً با تصمیمات دولت، تغییری در جهت‌گیری سیاسی این کشور نمی‌تواند اتفاق بیفتد».

نور داوتیان، یکی دیگر از کارشناسان مسائل ایران، گفت قومیت پزشکیان در سیاست داخلی و خارجی ایران نقشی ندارد. «با این حال، می‌تواند پیامدهای خاصی برای روابط ایران- جمهوری آذربایجان و ایران-ارمنستان داشته باشد، زیرا دولت قوه مجریه نظام کشور است. در صورت وجود برخی مسائل رقابتی سیاسی، دولت ممکن است ترجیحاتی داشته باشد و جمهوری آذربایجان یا ترکیه را در اولویت قرار دهد، به ویژه با توجه به این واقعیت که پزشکیان درآذربایجان غربی متولد شده است. عامل مهم دیگر این است که پزشکیان چه کابینه‌ای تشکیل خواهد داد».

داوتیان با بیان اینکه «بسیاری از مسائل به ارمنستان بستگی دارد که باید فعالانه برای تقویت روابط با ایران تلاش کند»، تأکید کرد که ارمنستان علیرغم مواضع غربگرایانه خود «باید بتواند سیاست خارجی خود را برای ایران توضیح دهد و هرگز نباید به یک چالش امنیتی برای ایران تبدیل شود».

داوتیان در پاسخ به این سوال که آیا ایران ممکن است در مخالفت خود با کریدور زنگزور از طریق منطقه سیونیک ارمنستان که در راستای منافع باکو و آنکارا است، تجدید نظر کند، گفت که «روابط با ارمنستان از خطوط قرمز ایران است که نهادهایی آن را تعیین می‌کنند که اختیاراتی بالاتر از رئیس‌جمهور ایران دارند.»