«تغییرات اقلیمی واقعی نیست؟»؛ راستی آزمایی چند ادعا درباره تغییرات اقلیمی
منبع تصویر، Getty Images
- نویسنده, مارکو سیلوا
- شغل, گزارشگر اطلاعات نادرست درباره آب و هوا، بیبیسی
شبکههای مجازی پر از اطلاعات نادرست و گمراهکننده درباره تغییرات اقلیمی هستند و این واقعیتی است که مدارک زیادی دربارهاش جمعآوریشده است.
متخصصان میگویند این مسئله مشکلآفرین است زیرا اگر مردم این اطلاعات نادرست را باور کنند، اقدامها و قدمهای مهمی که برای به تأخیر انداختن تغییرات اقلیمی لازم هستند، به تأخیر خواهند افتاد.
بیبیسی پنج تصور غلطی که در فضای مجازی رایج شده است را بررسی کرده است.
ادعا: «تغییرات اقلیمی واقعی نیست»
یک ویدئو به زبان اسپانیایی در تیکتاک بهغلط ادعا میکند تغییرات اقلیمی ناشی از فعالیت بشر، واقعیت ندارد. این ویدئو هزاران بار دیدهشده است.
پستهایی با محتوای مشابه بارها در شبکههای مجازی به زبانهای مختلف در حال پخش شدن هستند.
اما شواهد علمی فراوانی وجود دارد که داستان دیگری را روایت میکنند.
دمای متوسط کره زمین تا همینجا هم از سال اواخر سالهای ۱۸۰۰ به میزان ۱.۱ درجه سانتیگراد بالا رفته است.
دانشمندان با قطعیت این افزایش دمای هوا را با سوزاندن سوختهای فسیلی (زغالسنگ، بنزین و گاز) که موجب آزاد شدن گازهای گلخانهای به جو زمین میشوند، مرتبط دانستهاند.
این گازهای گلخانهای ازجمله دیاکسید کربن یا متان انرژی مازاد را در اتمسفر زمین حبس میکنند و همین باعث گرمتر شدن کره زمین میشود.
گرم شدن کره زمین تا همینجا هم نتایج فراگیری داشته است: اقیانوسهای در حال گرم شدن هستند، سطح دریاها در حال بالا آمدن است، گونههای مختلف جانوری در حال از بین رفتن هستند و دسترسی به منابع غذایی در حال سخت شدن است.
علاوه بر این، حوادث حاد اقلیمی مانند موجهای گرمای شدید با تناوبهای نزدیکتر و با شدتی بیشتر از گذشته در حال تکرار هستند.
ایزیدین پینتو، دانشمند اقلیمی از موزامبیک که در انستیتوی آبوهوای سلطنتی هلند کار میکند میگوید: «این تغییرات دیگر ایدههایی انتزاعی نیستند.»
«اینها تغییراتی ملموس و قابلمشاهدهای هستند که دانشمندان با دقت بسیار در حال مطالعه و مستندسازی آنها بودهاند.»
ادعا: «تغییرات اقلیمی فعلی طبیعی هستند»
این ادعا که در توییتی به زبان فرانسه به اشتراک گذاشتهشده بهاشتباه گرم شدن کره زمین را بخشی از یکروند «طبیعی» تعریف میکند که انسانها در آن تأثیر بسیار کمی دارند یا اصلاً نقشی در آن ندارند.
این ادعا اغلب توسط کاربرانی در شبکههای مجازی مطرح میشود که وجود تغییرات اقلیمی ناشی از فعالیت بشر را زیر سؤال میبرند.
آنها معمولاً برای توجیه نظر خود میگویند کره زمین در تاریخ خود بارها چرخههایی از گرم شدن و سرد شدن را پشت سر گذاشته است.
مدارک زیادی برای وجود این چرخهها وجود دارد اما عامل این دورههای گرما و سرما ناشی از دلایلی در خود طبیعت بوده است ازجمله تغییراتی در مدار حرکت زمین به دور خورشید.
دانشمندان این واقعیت را با قطعیت به اثبات رساندهاند که بدون سوزاندن سوختهای فسیلی به دست انسان، روند موجود گرمایش زمین به وقوع نمیپیوست.
سرعتی که این تغییرات در حال رشد است هم بسیار مهم و چشمگیر است.
آخرین باری که کره زمین شاهد چنین افزایشی در دمای متوسط خود بود، این افزایش دما ۵ درجه سانتیگراد بود که در طول چندین هزار سال به وقوع پیوست.
اما افزایش دمای اخیر کره زمین با شدت بهمراتب بیشتری در حال رخ دادن است. در طول حدود ۱۵۰ سال گذشته، کره زمین تا ۱.۱ درجه سانتیگراد افزایش دما داشته است.
دانشمندان میگویند بر اساس توافقنامههای اقلیمی موجود تا آخر قرن حاضر، دمای هوای کره زمین تا ۲.۵ درجه سانتیگراد بالا خواهد رفت.
ادعا: «تغییرات اقلیمی مشکل ما نیست»
کاربران نیجریهای پستهایی در شبکه ایکس (توییتر سابق) به اشتراک گذاشتهاند و گفتهاند تغییرات اقلیمی مسئله و مشکل آفریقا نیست.
این نوع برخورد با موضوع تغییرات اقلیمی در میان کاربران کشورهای درحالتوسعه در شبکههای اجتماعی بسیار رایج است. آنها گاهی مشکل تغییرات اقلیمی را «مشکل غرب» میدانند که ربطی به زندگی روزمره آنها ندارد.
بعضی بهاشتباه ادعا میکنند فعالیتهایی که برای مهار تغییرات اقلیمی صورت میگیرد بخشی از برنامه بزرگتر کشورهای ثروتمندتر است تا مانع رشد اقتصادهای رو به رشد کشورهای دیگر شوند.
کشورهای ثروتمند جهان مانند ایالاتمتحده آمریکا، بریتانیا، چین و کشورهای اتحادیه اروپا بیشک در طول تاریخ در ایجاد بیشتر آلودگی و انتشار گازهای گلخانهای که موجب گرم شدن زمین شده است، مسئول هستند.
اما تغییرات اقلیمی مرز نمیشناسد و تأثیرات آن در سراسر جهان خصوصاً در کشورهایی با درآمد پایین که منابع و آمادگی کمتری برای مواجه با آن داشتهاند، بیشتر دیده میشود.
تنها در چند ماه اخیر بخشهایی از خاورمیانه ازجمله سوریه، عراق و ایران با خشکسالی مواجه شدهاند و درکشورهای شرق آفریقا مانند کنیا، اتیوپی و سومالی سیلهای مرگباری اتفاق افتادهاند.
فرهانا سلطانا از دانشگاه سراکیوز ایالاتمتحده آمریکا میگوید: «تغییرات اقلیمی مشکلی جهانی است اما تأثیر یکسانی در سراسر جهان نشان نمیدهد. تغییرات اقلیمی به شکلی ناعادلانه بخشهایی در کشورهای رو به توسعه که اساساً نقش زیادی در ایجاد این مشکل نداشتهاند را هدف قرار داده است.»
این موضوع باعث شده فعالان محیطزیست از کشورهای ثروتمندتر بخواهند برای فعالیت و کمک مالی در جهت جلوگیری از بدتر شدن شرایط (پیشگیری) پیشقدم شوند و به دیگر کشورها برای حل مشکلاتی که تا همینجا برایشان ایجادشده (تطبیق پیدا کردن با شرایط جدید) کمک کنند.
خانم سلطانا میگوید: «هر کشوری باید در هر دو جبهه پیشگیری و تطابق در بالاترین حدی که میتواند وارد عمل شود و همزمان کشورهایی که بیشترین آلودگی را ایجاد میکنند باید برای پایین آوردن آلودگی ایجادشده و بدتر شدن شرایط اقلیمی جدیتر فعالیت کنند.»
ادعا: «سطح دریاها در حال بالا رفتن نیست»
منبع تصویر، BBC
این ادعا در توییتی به زبان پرتغالی منتشرشده که بهاشتباه میگوید سطح آب دریاها باوجود گرمایش زمین «تغییری نکرده» است.
ادعاهای اینچنین معمولاً همراه تصاویر از مناطق ساحلی پست میشوند تا نشان دهند تغییرات سطح آب دریا با چشم غیرمسلح در ساحلهای مختلف دیده نمیشود.
درحالیکه کره زمین گرمتر میشود، یخهایی که در زمین یخچالهای طبیعی ذخیرهشدهاند و همینطور ورقههای یخی شروع به ذوب شدن کردهاند و میزان کلی آب در اقیانوسها را بالابردهاند.
علاوه براین، حجم آب با گرم شدن بیشتر میشود. آژانس فضایی ایالاتمتحده آمریکا (ناسا) میگوید اقیانوسها تا اینجا ۹۰ درصد افزایش حرارت زمین را به خود جذب کردهاند. بهاینترتیب با بالا رفتن دما، حجم اقیانوسها هم افزایش پیداکرده است.
چنین پیشبینی میشود که در طول ۱۰۰ سال، سطح آب دریاها ۱۶۰ تا ۲۱۰ میلیمتر افزایش داشته است.
این روند در حال سرعت پیدا کردن است و تا همینجا هم تأثیر خود را نشان داده است: بالا رفتن سطح دریا یعنی از بین رفتن مناطق ساحلی و به دنبال آن احتمال وقوع سیل افزایش پیدا میکند.
دانشمندان میگویند تا زمانی که اقدام سریعی انجام نشود تا پایان سال ۲۱۰۰ سطح دریاها تا ۲ متر افزایش خواهد داشت.
این یعنی میلیونها نفر که هماکنون در مناطق ساحلی زندگی میکنند شاهد سیل گرفتگی وزیر آب رفتن مناطق خود خواهند بود.
آیولا آپولولا، دانشجوی دکتری که در مورد تغییرات شدید سطح دریا درنتیجه تغییرات اقلیمی تحقیق میکند، میگوید: «تأثیر واضح این تغییرات را میتوان هماکنون در جمعیتهایی که در سواحل غرب آفریقا زندگی میکنند، دید.»
او بهعنوانمثال به منطقه ایلاجه در جنوب غربی نیجریه اشاره میکند .طبق بعضی از گزارشها در مورد این منطقه «بیش از نیمی از جمعیت این ناحیه درنتیجه بالا رفتن سطح دریا آواره شدهاند.»
ادعا: «تغییرات اقلیمی میتواند برای ما خوب باشد»
در کشورهایی که همیشه هوایی سرد دارند، ایده گرم شدن کره زمین در نظر اول جذاب به نظر میرسد.
یکی از کاربران فیس بوک از روسیه نوشته است گرمتر بودن هوا در پاییز یکی از فواید گرم شدن کره زمین است.
مشکل این است که منفعتهای کوچکی که درنتیجه تغییرات اقلیمی ایجاد میشود، زیر سایه تأثیر مخرب آن قرار میگیرد.
سازمان ملل متحد چنین پیشبینی کرده است که با بالا رفتم ۱.۵ درجه سانتیگراد دما تا پایان این قرن، هزینه تغییرات اقلیمی برای جهان به ۴۵ تریلیون دلار خواهد رسید.
تأثیر این تغییرات در سراسر جهان ملموس خواهد بود.
کشورهای خاورمیانه شاهد تبدیلشدن زمینهای زراعتی به بیابان خواهند بود. کشورهایی که در جزیرههای اقیانوس آرام قرار دارند درنتیجه بالا رفتن سطح دریا ناپدید خواهند شد. کشورهای آفریقا با کمبود منابع خوراکی مواجه خواهند شد.
حتی در کشورهای سردی مانند روسیه، آتشسوزیهای طبیعی بیش از قبل اتفاق خواهد افتاد و هوا گرمتر و خشکتر خواهد شد.
ترنگ دونگ، استادیار دانشگاه تونت در هلند میگوید: «واقعیت این است که ما شاهد وقایع شدید اقلیمی در سراسر جهان بودهایم.»
«ازجمله موج گرمایی که در شمال آفریقا، اروپا و چین در ژوئیه ۲۰۲۳ اتفاق افتاد. سیلهای شدیدتر بهدفعات بیشتری در سراسر جهان جاری میشوند. همه این فجایع هزینه انسانی و اقتصادی بسیاری ایجاد میکنند.»
