پشت درهای بسته کمیته صلح نوبل؛ آیا ترامپ به آرزویش می‌رسد؟

از سال ۱۹۰۱، هر سال اعضای کمیته نوبل در سکوت و محرمانه گرد هم می‌آیند؛ نه زمان جلسات‌شان را اعلام می‌کنند و نه اجازه می‌دهند خبرنگاران نشست پایانی را ببینند.

اعضای کمیته نوبل نروژ، حافظان معتبرترین جایزه جهان، قرار است روز جمعه اعلام کنند که جایزه صلح نوبل را به چه کسی می‌دهند.

اما امسال، بی‌بی‌سی همراه با شبکه ملی نروژ برای نخستین‌بار اجازه یافتند در زمان جلسه اعضا برای انتخاب برنده، از نزدیک شاهد روند تصمیم‌گیری باشند.

این نخستین‌بار در ۱۲۵ سال تاریخ این جایزه است که رسانه‌ها اجازه یافته‌اند نگاهی به پشت صحنه روند انتخاب برنده بیندازند.

پنج عضو کمیته و دبیر آن در اتاق کمیته در مؤسسه نوبل اسلو دیدار می‌کنند؛ اتاقی که از زمان نخستین جایزه تا امروز با همان چلچراغ و مبلمانی از جنس چوب بلوط آراسته شده است.

روی دیوارها، عکس همه برندگان جایزه صلح قاب شده و در انتهای ردیف، جای خالی برای عکس برنده امسال باقی مانده است.

کمیته نوبل، روز دوشنبه، چهار روز پیش از اعلام برنده، در زیر پرتره آلفرد نوبل، مخترع دینامیت و بنیان‌گذار این جوایز، تشکیل جلسه می‌دهد.

آن‌ها قهوه می‌نوشند، خوش‌وبش می‌کنند و بعد جلسه رسمی را آغاز می‌کنند؛ پایانی بر روند انتخابی که ماه‌ها طول کشیده است.

یورگن واتنه فریدنس، رئیس کمیته نوبل نروژ، به من می‌گوید: «ما بحث می‌کنیم، گاهی جر و بحث هم پیش می‌آید و فضای جلسه داغ می‌شود، اما در عین حال رفتارمان متمدنانه است و هر سال تلاش می‌کنیم تصمیمی بگیریم که بر پایه اجماع باشد.»

آن‌ها متن معیارهای جایزه را که در وصیت‌نامه آلفرد نوبل در سال ۱۸۹۵ آمده است با صدای بلند می‌خوانند؛ اینکه جایزه باید به کسی داده شود که بیشترین تلاش را برای دوستی میان ملت‌ها، انحلال یا کوچک‌کردن نیروهای نظامی دائمی، یا برگزاری و ترویج نشست‌هایی برای صلح جهان انجام داده باشد.

سپس ما از اتاق بیرون می‌رویم و در بسته می‌شود. لحظه تصمیم‌گیری فرارسیده است. و در تمام این ماجرا، سایه یک چهره سنگینی می‌کند: دونالد ترامپ.

قدرتمندترین مرد جهان خواهان معتبرترین جایزه جهان است. به نظر می‌رسد ذهنش کاملاً درگیر این جایزه شده است.

در سخنرانی‌ها و نشست‌های خبری، بارها فهرستی از «هفت جنگی» را برشمرده که به گفته خودش آن‌ها را پایان داده است.

او بارها گفته که شایسته دریافت این جایزه است و «همه می‌گویند باید آن را بگیرد»، اما ماه گذشته در جمع نیروهای نظامی در ویرجینیا گفت: «آن‌ها جایزه را به کسی می‌دهند که هیچ کاری نکرده؛ به کسی که فقط کتابی درباره ذهن دونالد ترامپ نوشته است… این توهین بزرگی به کشور ما خواهد بود.»

به نظر می‌رسد رهبران جهان دریافته‌اند که اشاره به نوبل راهی برای جلب توجه اوست.

بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، در کاخ سفید به‌صورت علنی نامه نامزدی او را نشان داد؛ رئیس‌جمهور جمهوری آذربایجان در یک نشست خبری گفت ترامپ سزاوار این جایزه است؛ و دولت پاکستان اعلام کرد که او را نامزد کرده و با این کار تحسین رئیس‌جمهور آمریکا را برانگیخت.

همکارانش در کابینه نیز همین مسیر را در پیش گرفتند. در برابر دوربین‌ها، استیو ویتکاف، نماینده ارشد او، گفت تنها آرزویش این است که کمیته نوبل درک کند ترامپ «بهترین نامزد تاریخ این جایزه» است.

یورگن واتنه فریدنس، رئیس کمیته نوبل نروژ، ظاهراً تحت تاثیر فشارهای عمومی قرار نمی‌گیرد.

او به من می‌گوید: «هر سال هزاران نامه و ایمیل دریافت می‌کنیم که در آن افراد می‌گویند "باید این یکی را انتخاب کنید". بنابراین چنین کارزارها و فشارهایی برای ما چیز تازه‌ای نیست.»

با این حال، او با لحنی دیپلماتیک اضافه می‌کند که توجه بی‌سابقه‌ای که امسال متوجه کمیته شده، از نظرشان دور نمانده است.

او می‌گوید: «احساس می‌کنیم جهان در حال گوش دادن است، جهان در حال گفت‌وگوست، و اینکه مردم درباره چگونگی دستیابی به صلح بحث می‌کنند، اتفاق خوبی است. ما باید در تصمیم‌هایمان قاطع و بر اصول خود پایبند بمانیم… این وظیفه ماست.»

اعضای کمیته نوبل نروژ را پارلمان این کشور منصوب می‌کند. هرچند اعضا، که معمولاً از سیاستمداران بازنشسته‌اند، به‌شدت بر استقلال خود پافشاری می‌کنند، اما دیدگاه‌های پررنگ و گاه تندی هم دارند.

یورگن واتنه فریدنس، رئیس کمیته، که ریاست شاخه نروژی انجمنی برای ترویج آزادی بیان را نیز برعهده دارد، پیش‌تر از سرکوب‌ها در «حتی کشورهای دموکراتیک» انتقاد کرده و دونالد ترامپ را هم در میان آن‌ها نام برده بود.

رسانه‌های نروژ گزارش داده‌اند که رئیس‌جمهور آمریکا با ینس استولتنبرگ، دبیرکل پیشین ناتو و وزیر دارایی کنونی نروژ، تماس گرفته تا برای دریافت جایزه حمایت او را جلب کند.

در نروژ این بحث نیز به‌طور علنی مطرح شده که اگر ترامپ برنده نشود، ممکن است نسبت به این کشور واکنش تندی نشان دهد.

نروژ پیش‌تر هم طعم چنین تنش‌هایی را چشیده است؛ زمانی که در سال ۲۰۱۰ مخالف چینی، لیو شیاوبو، جایزه صلح نوبل را دریافت کرد، چین روابط دیپلماتیک با نروژ را قطع و تحریم‌های اقتصادی سنگینی اعمال کرد؛ اختلافی که شش سال طول کشید.

اما آیا واقعاً می‌توان تصور کرد که رئیس‌جمهور جنجالی آمریکا برنده شود؟

او بدون شک در داخل و خارج از کشور حامیانی دارد، اما نینا گریگر، مدیر موسسه اندیشکده صلح، به من می‌گوید احتمال آن (انتخاب دونالد ترامپ) بسیار اندک است.

او می‌گوید: «دولت ترامپ از نهادهای بین‌المللی مانند سازمان جهانی بهداشت و توافق اقلیمی پاریس خارج شد، و اگر به تمایل ترامپ برای تصاحب گرینلند از دانمارک نگاه کنید… این‌ها نشانه‌هایی از همکاری بین‌المللی نیست.»

او با اشاره به محدودیت‌ها علیه معترضان، روزنامه‌نگاران منتقد و دانشگاهیان نتیجه می‌گیرد: «فکر می‌کنم این اقدامات جهت‌گیری‌ غیرصلح‌آمیز دارند.»

یکی از موانع برای ترامپ این است که مهلت نامزدی برای جایزه که امسال ۳۳۸ نامزد داشت، در پایان ماه ژانویه بسته شده بود تا کمیته فرصت بررسی آن‌ها را داشته باشد؛ رئیس‌جمهور تازه آمریکا در همان ماه به قدرت بازگشت.

با این حال نینا گریگر معتقد است اگر طرح صلح ترامپ برای غزه تحقق یابد و دوام بیاورد او می‌تواند سال آینده از نامزدهای جدی باشد. او می‌گوید: «در آن صورت فکر می‌کنم نادیده گرفتن او دشوار خواهد بود.»

حالا موضوع جنگ، صلح و جایزه نوبل به بحثی داغ در دانشگاه اسلو تبدیل شده است.

تانس ماریزیس، دانشجوی یونانی مقطع کارشناسی ارشد، در حالی که با دوستانش در کتابخانه دانشگاه نشسته می‌گوید: «برندگان این جایزه معمولاً با مفهومی از بخشش و فروتنی همراه‌اند. جایزه قرار است تقدیری باشد از تلاش برای صلح در راستای خیر عمومی و خدمت به انسانیت، نه برای منافع شخصی.»

کاتلین رایت، ۲۱ ساله، پا را فراتر می‌گذارد و می‌گوید: «وقتی می‌بینیم افرادی که جان‌شان را به خطر انداخته‌اند این جایزه را می‌گیرند، مثل نوجوانی به نام ملاله یوسف‌زی که از سوی طالبان هدف گلوله قرار گرفت، و بعد کسی صرفاً از سر خودبینی دنبال جایزه باشد و دوستانش را بفرستد تا از کمیته نوبل درخواست کنند، واقعاً خنده‌دار و توهین‌آمیز است.»

او باور دارد هدف این جایزه بزرگداشت افراد یا سازمان‌هایی است که بدون شهرت زیاد، در راه صلح کارهای حیاتی انجام می‌دهند و می‌گوید: «وقتی برای صلح تلاش می‌کنی، این کار فقط از رهبران آغاز نمی‌شود؛ از گروه‌های کوچک شروع می‌شود؛ و فکر می‌کنم همین بخش است که باید مورد تقدیر قرار گیرد.»

البته بسیاری از رهبران جهان هم در میان برندگان بوده‌اند. بر دیوار اتاق کمیته نوبل، چهار رئیس‌جمهور آمریکا دیده می‌شوند، از جمله باراک اوباما که تنها چند ماه پس از آغاز نخستین دوره ریاست‌جمهوری‌اش برنده شد.

این موضوع جانشین او را خشمگین کرده بود؛ ترامپ گفته بود: «اگر اسمم اوباما بود، در ده ثانیه جایزه را به من می‌دادند.»

این دیوارها یادآور بسیاری از چالش‌هایی است که برندگان از سال ۱۹۰۱ با آن‌ها روبه‌رو بوده‌اند؛ از جنگ و آپارتاید گرفته تا سلاح‌های هسته‌ای و تغییرات اقلیمی.

جایزه امسال شاید زیر سایه کارزار تبلیغاتی کاخ سفید قرار گرفته باشد. اما اگر دونالد ترامپ بخواهد بداند پشت درهای بسته کمیته چه گذشته، چه کسی او را نامزد کرده و رقبایش چه کسانی بوده‌اند، با یک مانع بزرگ روبه‌روست: اسناد مربوط به تصمیم‌گیری کمیته تا پنجاه سال محرمانه باقی می‌مانند.