زن کیست؟ حکم دادگاه استرالیایی در پرونده‌ای تاریخی

یک زن ترنس استرالیایی پس از اینکه با استدلال مرد بودن از دسترسی به یک اپلیکیشن شبکه اجتماعی مخصوص زنان منع شده بود، در دعوای حقوقی علیه این اپلیکیشن پیروز شد.

دادگاه فدرال استرالیا حکم کرد که اگرچه راکسان تیکل مستقیما تبعیضی ندیده است، قربانی تبعیض غیرمستقیم بوده است - یعنی حالتی که یک تصمیم به زیان فردی با ویژگی خاصی تمام می‌شود. دادگاه به این اپلیکیشن دستور داد مبلغ ۱۰ هزار دلار استرالیا (معادل ۶۷۰۰ دلار آمریکا) به علاوه هزینه‌های دادرسی به او پرداخت کند.

این رایی تاریخی در زمینه هویت جنسیتی است و در قلب این پرونده، پرسشی همیشه بحث‌برانگیز قرار داشت: زن کیست؟

در سال ۲۰۲۱، تیکل اپلیکیشن «گیگل فور گرلز» (Giggle for Girls) را دانلود کرد، اپلیکیشنی که مکان آنلاین امنی برای زنان معرفی شده بود تا تجربیات خود را در فضایی امن به اشتراک بگذارند و در آن مردان اجازه ورود نداشتند.

برای دسترسی به اپلیکیشن، او باید یک سلفی بارگذاری می‌کرد تا ثابت کند زن است، و این عکس را یک نرم‌افزار شناسایی جنسیتی که برای جلوگیری از دسترسی مردان طراحی شده بود، بررسی می‌کرد.

اما هفت ماه بعد - پس از اینکه با موفقیت به این پلتفرم پیوسته بود - عضویتش لغو شد.

تیکل ادعا کرد که او به عنوان فردی که خود را زن می‌شناسد، حق قانونی استفاده از خدمات مختص زنان را دارد و بر اساس هویت جنسیتی‌اش مورد تبعیض قرار گرفته است.

او از این شبکه اجتماعی و مدیرعامل اجرایی آن، سال گرُوِر، شکایت کرد و خواستار دریافت غرامتی بالغ بر ۲۰۰ هزار دلار استرالیا شد. او مدعی شد که «نسبت دادن مداوم جنسیت اشتباه» به او از سوی گرُوِر باعث ایجاد «اضطراب مستمر و گاهی افکار خودکشی» در او شده بود.

تیکل در یک بیانیه گفت: «اظهارات عمومی گرُوِر درباره من و این پرونده درباره من ناراحت‌کننده، دلسردکننده، خجالت‌آور، فرسایشی و آسیب‌زننده بوده است. این موضوع موجب شده تا افراد نظرات نفرت‌پراکنانه آنلاین درباره من منتشر کنند و غیرمستقیم دیگران را نیز به همین کار تشویق کنند.»

تیم حقوقی اپلیکیشن گیگل در طول پرونده استدلال می‌کرد که جنسیت یک مفهوم بیولوژیکی است.

آن‌ها بدون شک می‌پذیرند که تیکل قربانی تبعیض شده است، اما معتقدند که این تبعیض بر اساس جنسیت بوده، نه هویت جنسیتی. به گفته آن‌ها، عدم اجازه به تیکل برای استفاده از اپلیکیشن، تبعیض قانونی بر اساس جنسیت محسوب می‌شود. این اپلیکیشن به گونه‌ای طراحی شده است که جلوی دسترسی مردان را بگیرد و از آنجایی که بنیان‌گذار آن، تیکل را مرد می‌بیند، استدلال می‌کند که رد درخواست تیکل برای دسترسی به اپلیکیشن قانونی بوده است.

اما قاضی رابرت برومویچ در تصمیم خود روز جمعه گفت که پرونده‌های حقوقی همیشه نشان داده‌اند که جنسیت «قابل تغییر است و لزوماً دوتایی نیست»، و در نهایت استدلال اپلیکیشن گیگل را رد کرد.

تیکل گفت که این حکم «نشان می‌دهد که از همه زنان دربرابر تبعیض محافظت می‌شود» و امیدوار است که این پرونده «برای افراد ترنس و دارای هویت‌های جنسیتی متنوع، آرامش‌بخش باشد».

گرُوِر در واکنش به این تصمیم در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «متأسفانه، حکمی که انتظارش را داشتیم صادر شد. مبارزه برای حقوق زنان همچنان ادامه دارد.»

در این پرونده‌ که به نام «تیکل در برابر گیگل» شناخته می‌شود، نخستین بار است که ادعای تبعیض بر اساس هویت جنسیتی در دادگاه فدرال استرالیا مورد بررسی قرار می‌گیرد.

این پرونده به خوبی نشان می‌دهد که چگونه یکی از بحث‌های ایدئولوژیک پرتنش - مشمول تراجنسیتی‌ها در برابر حقوق مبتنی بر جنسیت - می‌تواند در دادگاه مطرح و بررسی شود.

«همه با من مانند یک زن رفتار کرده‌اند»

تیکل مرد به دنیا آمده بود، اما جنسیت خود را تغییر داد و از سال ۲۰۱۷ به عنوان زن زندگی می‌کند.

هنگام ارائه شهادت در دادگاه، او گفت: «تا پیش از این مورد، همه با من به عنوان یک زن رفتار کرده‌اند.»

«گاهی اوقات با اخم‌ها و نگاه‌های کنجکاو و سوال‌آمیز مواجه می‌شوم که واقعاً ناراحت‌کننده است ... اما کاری به کارم ندارند.»

اما گرُوِر بر این باور است که هیچ انسانی نمی‌تواند یا هرگز نتوانسته است جنسیت خود را تغییر دهد، که این موضوع رکن اصلی ایدئولوژی انتقادی جنسیتی است.

جورجینا کاستلو کی‌سی، وکیل تیکل، هنگامی که از گرُوِر سؤال می‌کرد پرسید:

«حتی وقتی که فردی که در بدو تولد جنسیت‌اش مذکر تشخیص داده شده، با انجام جراحی، مصرف هورمون‌ها، از بین بردن موهای صورت، انجام عمل‌های بازسازی صورت، بلند کردن موها، استفاده از آرایش، پوشیدن لباس‌های زنانه، خود را به‌عنوان زن توصیف می‌کند، خود را به‌عنوان زن معرفی می‌کند، از اتاق‌های تعویض لباس زنانه استفاده می‌کند و شناسنامه‌اش را تغییر می‌دهد، آیا این فرد را به‌عنوان زن نمی‌پذیرید؟»

گرُوِر پاسخ داد: «نه.»

او همچنین گفت که از خطاب کردن تیکل با عنوان «خانم» خودداری خواهد کرد و افزود که «تیکل یک مرد بیولوژیکی است.»

گرُوِر خود را به عنوان «تِرف» (TERF) معرفی می‌کند، که مخفف «فمینیست رادیکال ضد ترنس‌ها» است. دیدگاه افراد تِرف در مورد هویت جنسیتی معمولاً دیدگاهی خصمانه نسبت به افراد ترنس شناخته می‌شود.

او در ایکس نوشت: «مردی که ادعا می‌کند زن است، من را به دادگاه فدرال می‌برد به خاطر اینکه می‌خواهد از فضایی زنانه که من ایجاد کرده‌ام استفاده کند.»

«در دنیا هیچ زنی مرا به دادگاه نمی‌کشاند تا از این فضای زنانه استفاده کند. فقط یک مرد باعث به وجود آمدن چنین پرونده‌ای شده است.»

او می‌گوید که پس از مواجهه با حملات فراوان از سوی مردان در شبکه‌های اجتماعی در دوران کارش به عنوان فیلمنامه‌نویس در هالیوود، اپلیکیشن «گیگل فور گرلز» را در سال ۲۰۲۰ ایجاد کرده است.

گرُوِر می‌گوید: «می‌خواستم فضایی امن و مختص زنان بسازم که توی مشت شما باشد.»

«این یک خیال‌پردازی حقوقی است که تیکل زن است. شناسنامه‌اش از مرد به زن تغییر یافته، اما او یک مرد بیولوژیکی است و همیشه خواهد بود.»

«ما به دنبال حفاظت از تمام فضاهای مختص زنان هستیم، و همچنین حفظ واقعیت و حقیقت بنیادی که باید در قانون بازتاب یابد.»

گرُوِر پیشتر گفته بود که به تصمیم دادگاه اعتراض خواهد کرد و تا رسیدن پرونده به دیوان عالی استرالیا به مبارزه ادامه خواهد داد.

یک پیشینه قانونی

نتیجه این پرونده می‌تواند یک پیشینه قانونی برای حل و فصل اختلافات میان حقوق هویت جنسیتی و حقوق مبتنی بر جنسیت در دیگر کشورها باشد.

برای درک این موضوع، کنوانسیون رفع تبعیض علیه زنان (CEDAW) اهمیت زیادی دارد. این معاهده بین‌المللی که در سال ۱۹۷۹ توسط سازمان ملل تصویب شد، به نوعی یک اعلامیه جهانی حقوق زنان است.

وکلای «گیگل» استدلال کردند که تصویب پذیرفتن معاهده «کنوانسیون رفع تبعیض علیه زنان» از سوی استرالیا، دولت را ملزم به حمایت از حقوق زنان، از جمله فضاهای مختص به یک جنسیت، می‌کند.

بنابراین، حکم امروز که به نفع تیکل است، برای تمامی ۱۸۹ کشوری که معاهده «کنوانسیون رفع تبعیض علیه زنان» را تصویب کرده‌اند، از جمله برزیل، هند و آفریقای جنوبی، اهمیت زیادی خواهد داشت.

هنگام تفسیر معاهدات بین‌المللی، دادگاه‌های داخلی کشورها اغلب به شیوه‌هایی که کشورهای دیگر این معاهدات را تفسیر کرده‌اند، مراجعه می‌کنند.

تفسیر استرالیا از قانون در پرونده‌ای که این‌گونه توجه رسانه‌ها را به خود جلب کرده، احتمالاً تأثیرات جهانی خواهد داشت.

اگر به مرور زمان، تعداد بیشتری از دادگاه‌ها به نفع ادعاهای هویت جنسیتی حکم دهند، احتمال بیشتری وجود دارد که سایر کشورها نیز از این رویه پیروی کنند.