چگونه درگیری اسرائیل و ایران می‌تواند بر قیمت انرژی تاثیر بگذارد

حملات اسرائیل به ایران و واکنش ایران، روز جمعه باعث لرزش بازارهای مالی جهانی شد.

قیمت نفت به‌ویژه با جهشی چشمگیر همراه بود و تا بعدازظهر جمعه ۷ درصد افزایش یافت.

این مسئله نگرانی‌هایی ایجاد کرده که ممکن است با دوره‌ای دیگر از افزایش شدید قیمت انرژی روبه‌رو شویم که به نوبه خود موجب افزایش قیمت‌ها در همه چیز از بنزین و مواد غذایی گرفته تا سایر اقلام خواهد شد.

این همان اتفاقی است که سه سال پیش پس از حمله روسیه به اوکراین رخ داد و زندگی مردم سراسر جهان را تحت تاثیر قرار داد.

قیمت نفت چقدر افزایش یافته است؟

این حملات واکنشی فوری در بازارها برانگیخت.

بهای نفت خام برنت -شاخص اصلی بین‌المللی- بیش از ۱۰ درصد افزایش یافت، پیش از آن‌که به حدود ۷۵ دلار در هر بشکه بازگردد.

قیمت نفت همواره در واکنش به رویدادهای ژئوپلیتیکی بزرگ و وضعیت اقتصاد جهانی نوسان می‌کند، بنابراین تعجبی ندارد که بازار نفت به این حملات واکنش نشان داده باشد.

با این حال، قیمت نفت برنت هنوز حدود ۱۰ درصد پایین‌تر از یک سال پیش است.

همچنین بسیار پایین‌تر از زمان‌هایی است که به به اوج رسید. مثلا آنچه در سال ۲۰۲۲ پس از تهاجم روسیه به اوکراین دیده شد، زمانی که به نزدیک ۱۳۰ دلار رسید.

آیا بنزین و قیمت‌ سایر اقلام افزایش خواهند یافت؟

وقتی قیمت عمده‌فروشی نفت افزایش می‌یابد، بسیاری از مردم این را ابتدا در قالب افزایش قیمت بنزین احساس می‌کنند.

اما انرژی گران‌تر به افزایش قیمت تقریبا همه چیز، از کشاورزی تا تولید صنعتی، منجر می‌شود.

در مورد مواد غذایی، هزینه‌های بالاتر انرژی می‌تواند به شیوه‌های مختلفی باعث افزایش قیمت در قفسه‌های فروشگاه‌ها شود. این می‌تواند هزینه استفاده از ماشین‌آلات کشاورزی، حمل‌ونقل محصولات و فرآوری و بسته‌بندی غذا را افزایش دهد.

با این حال، این اتفاق فقط زمانی خواهد افتاد که قیمت انرژی برای مدتی طولانی در سطح بالا باقی بماند.

حتی در مورد بنزین و گازوئیل هم افزایش قیمت نفت خام تاثیر محدودی دارد.

دیوید آکسلی از موسسه کپیتال اکونومیکس می‌گوید: «قاعده‌ سرانگشتی این است که افزایش ۱۰ دلاری در قیمت نفت، حدود ۷ پنس به قیمت بنزین در جایگاه سوخت اضافه می‌کند.»

با این حال، او هشدار می‌دهد که این فقط داستان نفت نیست.

بسیاری از مردم به خاطر دارند که شوک قیمتی پس از آغاز مناقشه اوکراین، عمدتا واکنشی به افزایش قیمت گاز بود.

بسیاری از ما خانه‌های خود را با گاز گرم می‌کنیم و در بریتانیا قیمت برق نیز بر اساس قیمت گاز تعیین می‌شود.

قیمت گاز نیز پس از حملات پنج‌شنبه شب اسرائیل به ایران افزایش یافته است. اما آقای آکسلی می‌گوید اگر به نحوه عملکرد بازار از جمله نقش نهاد ناظر در تعیین سقف قیمت‌ها دقت کنیم می‌بینیم که این تاثیر فقط به‌تدریج به خانوارها می‌رسد اگر البته برسد.

آیا ممکن است قیمت نفت بیشتر افزایش یابد؟

ریچارد برونز، رئیس بخش ژئوپلیتیک شرکت مشاوره بازار جهانی انرژی اسپکتس، می‌گوید وضعیت فعلی «بسیار مهم و نگران‌کننده» است.

اما این به معنای آن نیست که تاثیری به بزرگی مناقشه اوکراین یا حتی بحران‌های قبلی در خاورمیانه داشته باشد.

سوالات اصلی این است که درگیری اسرائیل و ایران چقدر ادامه خواهد یافت، آیا کشورهای دیگر منطقه وارد ماجرا می‌شوند و آیا ایالات متحده برای کاهش تنش مداخله خواهد کرد یا نه.

فراتر از همه این‌ها، به این بستگی دارد که آیا شاهد اختلال واقعی در حمل ‌و نقل دریایی در تنگه هرمز خواهیم بود یا نه. آبراهی در جنوب ایران که مسیر ورود حدود یک‌ پنجم تولید نفت جهان به بازارهای جهانی است.

آقای برونز می‌گوید: «این یک گلوگاه باریک است و بنابراین نقطه ضعف قابل توجهی برای بازارهای جهانی نفت محسوب می‌شود.»

این سناریو همچنان بعید است، اما ایران در گذشته تهدید به بستن تنگه هرمز کرده و اکنون این مسئله اندکی محتمل‌تر از ۲۴ ساعت پیش شده است. و همین ریسک بیرونی یکی از عواملی است که قیمت‌ها را بالا می‌برد.

بدون اختلال در حمل ‌و نقل دریایی، احتمالا قیمت نفت در سطح بالا باقی نمی‌ماند.

در سال ۲۰۲۲، پس از تهاجم روسیه به اوکراین، با بازگشایی اقتصاد جهانی پس از کووید، تقاضا برای انرژی افزایش یافت.

اما اکنون اقتصاد جهانی با دوران سخت‌تری مواجه است و تولید کنندگانی از عربستان سعودی تا برزیل ظرفیت افزایش عرضه نفت را دارند که می‌تواند به کاهش قیمت‌ها کمک کند.

این برای اقتصاد جهانی چه معنایی دارد؟

میزان افزایش قیمت انرژی و تاثیرات گسترده‌تر آن، به شدت تحولاتی بستگی دارد که در ادامه درگیری اسرائیل و ایران رخ خواهد داد.

اما این توان بالقوه را دارد که به گفته محمد العریان، مشاور ارشد اقتصادی در شرکت مدیریت دارایی آلیانتس، «یک شوک منفی برای اقتصاد جهانی در زمانی بد» باشد.

او می‌گوید: «از هر زاویه که نگاه کنید، در کوتاه‌مدت منفی است، در بلندمدت هم منفی است.»

محمد العریان می‌گوید: «این شوکی دیگر به ثبات نظم اقتصادی جهانی تحت رهبری آمریکا است، در زمانی که از قبل هم پرسش‌های زیادی درباره آن وجود داشت.»

کپیتال اکونومیکس محاسبه کرده است که اگر قیمت نفت دوباره به بالای ۱۰۰ دلار در هر بشکه باز گردد، می‌تواند یک درصد به نرخ تورم در اقتصادهای پیشرفته اضافه کند، که کار را برای بانک‌های مرکزی که امیدوارند نرخ بهره را کاهش دهند، دشوارتر خواهد کرد.

اما از نظر دیوید آکسلی، این محتمل‌ترین سناریو نیست.

او می‌گوید: «بی‌ثباتی در خاورمیانه چیز تازه‌ای نیست، ما شاهد دوره‌های متعدد آن بوده‌ایم. ممکن است در عرض یک هفته همه چیز فروکش کند.»