بازخوانی اعتراضی «دختران کابل» از «ملا ممد جان»

گروه تازه‌ای از زنان در کابل به نام «دختران کابل» کار خود را با سرود‌ها اعتراضی علیه تبعیض‌های اعمال شده طالبان بر زنان آغاز کرده‌اند.

عاطفه، یکی از اعضای «دختران کابل» به خلیل نوری خبرنگار بی‌بی‌سی گفت تا زمانی که طالبان به حقوق زنان احترام نگذارند، به مبارزه ادامه خواهند داد.

اعضای این گروه در نخستین سرودشان روایتی تازه از ترانه قدیمی «ملا‌ ممد جان»، از ترانه‌های فولکلور افغانستان، را اجرا کردند. آنها در این سرود زنان کشورشان را به ترک افغانستان دعوت می‌کنند، استدلال شان هم اینست که افغانستان «جایی برای دختران و زنان نیست.»

سرود ملامحمدجان در فرهنگ افغانستان بیان سوزِ دل عایشه، دختر عاشقی است که نذر گرفته بود در روزهای نوروز به مزارشریف در شمال افغانستان سفر کند و در جوار آرامگاه منسوب به حضرت علی دعا کند، تا آرزویش که رسیدن به ملامحمدجان است برآورده شود.

بیا که بریم به سفر، ملا محمد جان

به ملک‌های دیگر، واه واه دلبرجان

بریم از راه کوه و دشت و دریا

که راه است پرخطر، ای جان جانان

امان ازین سفر ملا ممد جان

بریم ازین وطن، جای نمانده

زنان و دختران در قید و بنده

نی مکتب میروند و نی سر کار

در کنج خانه ها گشتند گروگان

همه حیران و نالان و پریشان

از آن روزی که طالب شد سر کار

جوانان وطن در راه غربت

شده گم شادی و خنده ازین شار

عاطفه می‌گوید هدف‌شان از این کار، شنیده شدن صدای‌شان از طریق سرود است، ولی فعالیت‌شان محدود به ترانه خوانی نخواهد ماند.

او می‌گوید که «خواستیم از طریق ترانه، صدایی باشیم که همه‌ جهان ما را بشنود. کار ما تنها در حد سرود و ترانه نیست، بلکه می‌خواهیم از طریق مصاحبه‌ها، شرکت در برنامه‌های بزرگ بین‌المللی نقش خود را پررنگ‌تر ایفا کنیم. از سرود شروع کردیم چون مردم به آن بیشتر علاقه دارد.»

دختران کابل، گروه نوظهوری است در جمع صداهای معترض بر عملکرد طالبان به ویژه وضع محدودیت‌های بی‌سابقه بر زنان و دختران است؛ هرچند نامشان دختران کابل است اما آنها خود را متعلق به همه افغانستان می‌دانند.

عاطفه می‌گوید «ما خواستیم دختران کابل، الگو باشند. دنیا کابل را می‌شناسد، اگر به نام ولایت دیگری می‌گذاشتیم شاید همه نمی‌شناختند اما کابل را همه کشورها می‌شناسند.»

از زمان تسلط دوباره طالبان بر افغانستان، چندین جنبش اعتراضی در میان زنان افغان شکل گرفت. مبارزات این زنان از شعار نویسی تا اعتراضات روی جاده و سرودخوانی ادامه یافت، اعتراضاتی که خشم طالبان را برانگیخت و منجر به بازداشت، شکنجه و زندانی شدن زنان معترض شد.‌

از زمان تسلط دوباره طالبان بر افغانستان، چندین جنبش اعتراضی زنان افغان شکل گرفت. مبارزات این زنان از شعار نویسی تا اعتراضات روی جاده ادامه یافت، اعتراضاتی که خشم طالبان را برانگیخت و منجر به بازداشت، شکنجه و زندانی شدن زنان معترض شد.

مونسه مبارزه، از جمله اولین زنان افغان بود که در برابر محدودیت‌های طالبان وضع شده بر زنان اعتراض کرد و به خیابان رفت. به گفته‎ خانم مبارز، اولین حرکت زنان معترض در دوم سپتامبر ۲۰۲۱ از هرات آغاز شد و دامنه‌اش گسترش یافت و فردای آن در کابل شروع شد.

خانم مبارز می‌گوید: «در یک مقطع زمانی تعداد جنبش‌های زنان تنها در کابل به ۱۲ جنبش می‌رسید، اما در پی بازداشت تمنا پریانی، پروانه ابراهیم خیل و مرسل عیار این جنبش‌ها فرو پاشیدند و دستکم پنج جنبش در کابل باقی ماند. اما گروه‌ها و جنبش‌های جدیدی سر بلند کردند.»

شماری ازاین جنبش‌ها در داخل افغانستان فعال هستند و برخی هم در بیرون از کشور از جمله پاکستان، ایران و کشورهای اروپایی و آمریکا.

فعالان حقوق زن می‌گویند طالبان از اوت ۲۰۲۱ یعنی از زمان تسلط دوباره شان بر افغانستان ده‌ها فرمان و قانونی دست و پاگیر را برای زنان وضع کردند. از جمله ممانعت از تحصیل، کار، تردد بدون محرم در شهرها و منع رفتن به پارک و مراکز تفریحی.

طالبان بعد از حاکمیت مجدد درافغانستان در اوت/آگست ۲۰۲۱ ده‌ها زن معترض را بازداشت کردند. شماری از آنها هنوز هم در زندان هستند.

عاطفه می‌گوید مبارزه قربانی می‌گیرد: «اگر ما بخواهیم که امروز قربانی نشویم، نسل‌های بعدی بر ما اعتراض خواهند کرد.»

مونسه مبارز هم معتقد است که جنبش‌های زنان تنها گروه‌هایی بودند که علیه طالبان صدا بلند کردند و همین جنبش‌ها بودند که طالبان را در سطح جهان در انزوا قرار داده‌اند.