دانشمندان راز چگونه پخش شدن ژن بیماری‌ ام‌اس را کشف کردند

چرا بعضی از بیماری‌ها در بعضی مناطق اروپا بیشتر از مناطق دیگر دیده می‌شوند؟ چرا ساکنان شمال اروپا قدبلندتر از مردم جنوب اروپا هستند؟

گروهی از دانشمندان بین‌المللی می‌گویند جواب این سؤال‌ها را با بررسی دی‌ان‌ای دندان‌ها و استخوان‌های باستانی به دست آورده‌اند.

ژن‌هایی که پیشینیان ما را در برابر بیماری‌هایی که از حیوانات منتقل می‌شوند در امان نگه می‌داشتند، حالا خود خطر ابتلا به بیماری‌ ام‌اس (مالتیپل اسکلروزیس) را بالا می‌برند.

این محققان کشف خود را یک «جهش کوانتومی» در درک شیوه تحول این بیماری می‌دانند.

آن‌ها می‌گویند این کشف می‌تواند عقاید و نظراتی که درباره دلایل شروع بیماری‌ ام‌اس وجود دارد و همین‌طور شیوه درمان این بیماری را تحت تأثیر قرار دهد.

چرا ام‌اس مورد مطالعه قرار گرفت؟

تعداد مبتلایان به ام‌اس در شمال غربی اروپا که شامل بریتانیا، کشورهای اسکاندیناوی می‌شود در ازای هر ۱۰۰ هزار نفر، دو برابر تعداد مبتلایان در جنوب اروپا است.

محققان دانشگاه‌های کمبریج، کپنهاگ و آکسفورد بیش از یک دهه است که با تمرکز بر بررسی‌های باستان‌شناسی تلاش کرده‌اند دلیل این وضعیت را پیدا کنند.

ام‌اس بیماری است که در آن سیستم ایمنی بدن به مغز و نخاع حمله می‌کند و عوارضی مانند گرفتگی عضلات، مشکلات در راه رفتن و اختلال در تکلم ایجاد می‌کند.

این دانشمندان کشف کردند ژن‌هایی که خطر ابتلا به بیماری‌ ام‌اس را بالا می‌برند حدود ۵ هزار سال پیش از طریق مهاجرت عظیم قوم گله‌داری به نام یامنایا به شمال غربی اروپا، وارد این منطقه شده است.

بر اساس یکی از چهارمقاله‌ای که درباره این موضوع در مجله نیچر منتشرشده است، مردم یامنایا اهل غرب روسیه، اوکراین و قزاقستان بودند و بعد به سمت غرب اروپا مهاجرت کردند.

دکتر ویلیام بری، نویسنده این مقاله و متخصص در بررسی کامپیوتری دی‌ان‌ای‌های باستانی در دانشگاه کمبریج می‌گوید: «این یافته‌ها همه را حیرت‌زده کرد.»

گونه‌های مختلف این ژن در زمان خود، برای این قوم که با گله حیوانات خود زندگی می‌کردند، مفید و نقطه قوت بود زیرا آن‌ها را در برابر بیماری‌هایی که از گاوها و گوسفندها منتقل می‌شد، محافظت می‌کرد.

اما این روزها و با توجه به تغییر در سبک زندگی و رژیم غذایی، گونه‌های مختلف این ژن نقش دیگری برعهده‌ گرفته‌اند.

امروزه داشتن این ژن به معنی بالا رفتن خط ابتلا به بیماری‌هایی خاص ازجمله ‌ام‌اس است.

پیش بردن این پروژه تحقیقاتی، کاری بزرگ بود. آن‌ها اطلاعات ژنتیکی را از بقایای باستانی انسان‌ها که از اروپا و غرب آسیا کشف‌ شده‌اند استخراج کرده و آن‌ها را با ژن‌های صدها هزار نفر که امروز در بریتانیا زندگی می‌کنند مقایسه کردند.

در کنار این پروژه، بانکی از دی‌ان‌ای که از ۵ هزار بقایای انسانی از موزه‌ها و مجموعه‌هایی از سراسر جهان به‌ دست‌ آمده است، ایجاد شده است. این بانک دی‌ان‌ای می‌تواند به پروژه‌های تحقیقی آینده کمک کند.

«پیدا کردن نقطه حساس»

پروفسور لارس فوگر یکی از نویسندگان مقاله و پزشک متخصص ام‌اس در بیمارستان جان ردکلیف در آکسفورد می‌گوید این کشف باعث می‌شود رازآلود بودن این بیماری از بین برود.

او توضیح می‌دهد: «بیماری‌ ام‌اس به دلیل جهش ژنتیکی به وجود نمی‌آید. این بیماری در اثر وجود ژن‌هایی سالم در بدن ایجاد می‌شوند که کارشان این است که از بدن در برابر عوامل بیماری‌زا محافظت کنند.»

واکسیناسیون، آنتی‌بیوتیک‌ها و بالا رفتن استاندار بهداشت و نظافت، گستره بیماری‌هایی که می‌توانست ما را بیمار کند کاملاً تغییر داده است. بعضی از بیماری‌ها کاملا از بین رفته‌اند و انسان‌ها ده‌ها سال بیشتر از گذشته زندگی می‌کنند.

محققان می‌گویند سیستم دفاعی بدن انسان‌ها در زمان معاصر بیشتر در معرض بیماری‌های خود ایمنی مانند ام‌اس است.

داروهایی که امروزه برای درمان بیماری‌ام اس به کار می‌روند، سیستم ایمنی بدن را مورد هدف قرار می‌دهند. جنبه منفی این داروها این است که سیستم ایمنی بیماران را چنان ضعیف می‌کنند که دیگر نمی‌تواند از پس عفونت‌ها برآید.

پروفسور فوگر می‌گوید در درمان بیماری‌ ام‌اس، ما با نیروهایی که موجب تکامل بدن شده‌اند رو در رو و در حال مقابله هستیم.

او می‌گوید: «ما باید در درمان ام‌اس نقطه حساسی را پیدا کنیم که در آن سیستم ایمنی بتواند در وضعیت متعادل باقی بماند نه اینکه کاملا از بین برود.»

برنامه بعدی این گروه این است که در دی‌ان‌ای‌های باستانی به دنبال ریشه‌ بیماری‌های دیگر در تاریخ بگردد.

پژوهش آن‌ها می‌تواند اطلاعات بیشتری در مورد بیماری‌هایی مانند اوتیسم، ای‌دی‌اچ‌دی (اختلال بیش فعالی)، بایپولار (اختلال دوقطبی) و افسردگی در اختیار ما قرار دهد.

مقاله دیگری در مجله نیچر نشانه‌های بیشتری از گذشته ژنتیک ما را آشکار می‌کند، مثلا اینکه قوم یامنایا احتمالا در بلندتر بودن ساکنان شمال اروپا نسبت به جنوبی‌ها نقش داشته‌اند.

درحالی‌که مردم شمال اروپا با خطر ژنتیکی بیشتری برای ابتلا به بیماری‌ ام‌اس مواجه‌اند، مردم جنوب اروپا ممکن است بیشتر دچار اختلال دوقطبی شوند. مردم شرق اروپا بیشتر در معرض خطر بیماری‌های آلزایمر و دیابت نوع ۲ هستند.

این تحقیق نشان می‌دهد دی‌ان‌ای‌هایی که از اجداد شکارچی- گردآورنده رسیده باشند خطر ابتلا به آلزایمر را بیشتر می‌کنند و ژن‌های اجداد کشاورز با اختلالات خلقی در ارتباط‌اند.

همچنین این مطالعه کشف کرده است که توان انسان در هضم شیر و دیگر محصولات لبنی و نیز توانایی برای بقا با رژیمی متکی بر گیاهان تنها ۶۰۰۰ سال است که در بدن ما ایجاد شده است. پیش از آن انسان‌ها گوشت‌خوار بودند.

در این مطالعه، دی‌ان‌ای به‌دست‌آمده از هزاران اسکلت کشف‌شده از منطقه اوراسیا با نمونه‌های ژنتیکی امروز اروپا مقایسه شده است.