زنان افغان به خاطر کاهش مراقبتهای بارداری نگران جانشان هستند
- نویسنده, سید انور و سوامینتهان ناتاراجن
- شغل, بیبی سی
همزمان که بسیاری از مراکز درمانی و بخشهای زایمان در افغانستان در حال تعطیلی هستند، زنان باردار در این کشور وحشتزده هستند و احساس میکنند که بیپشت و پناه رها شدهاند.
بسیاری از زنان در این کشور، به دلیل عدم دسترسی به خدمات بهداشتی، حتی نمیتوانند چهار ویزیت توصیهشده به پزشک در طول بارداری را انجام دهند.
«من میترسم که تولد فرزند دومم باعث مرگ من یا مرگ نوزادم شود.» اینها گفتههای فرخنده، زنی شش ماهه باردار در ولایت بدخشان در شمال افغانستان است.
او برنامهریزی کرده بود که نوزادش را در بیمارستان زایمان ۶۰ تختخوابی که توسط سازمان بهداشت جهانی اداره میشد، به دنیا بیاورد. اما این واحد زایمان از ماه ژوئیه/جولای تعطیل شده است.
فرخنده میگوید: «عمل سزارین به من کمک کرد تا فرزند اولم را به دنیا بیاورم. نمیدانم این بار چه اتفاقی خواهد افتاد.»
او اضافه میکند: «من بسیار نگران هستم.»
بیبیسی روایتهای بسیاری از زنان جوانی مانند فرخنده شنیده است که نشان میدهند حوزه مراقبتهای پزشکی زایمان در افغانستان، به شدت تحت فشار است.
امکانات حیاتی ارائه خدمات زایمان
بدخشان بهطور محلی به عنوان «بدترین مکان برای زایمان» شناخته میشود. در این ولایت کوهستانی، ناهموار و صعبالعبور، تسهیلات سازمان بهداشت جهانی برای زنان، یک راه نجات بود که نیاز به آن به شدت احساس میشد.
سازمان بهداشت جهانی در افغانستان به بیبیسی گفت که به دلیل کمبود شدید بودجه، چارهای جز اتخاذ تصمیم دشوار برای تعطیل کردن بخش زایمان این بیمارستان نداشته است.
یکی از کارکنان سابق این واحد زایمان به بیبیسی گفت: «پیش از تعطیلی، روزانه تا ۱۵ عمل سزارین در این مرکز انجام میشد.»
این بیمارستان معمولاً مملو از جمعیت بود و گاهی تا چهار زن بر روی یک تخت نشسته و منتظر نوبت خود برای معاینه پزشک بودند.
این مسئول افزود: «عملهای جراحی دیگری مانند هیسترکتومی و سیستکتومی نیز در آن بیمارستان انجام میشد.»
هزینههای تنها بیمارستان دیگری که در بدخشان خدمات زایمان ارائه میکند، توسط بنیاد خیریه آقاخان تأمین میشود. این بیمارستان ۳۰ تختخوابی، دو متخصص و چهار پزشک دارد و به سختی تلاش میکند تا از پس موجی از بیماران تازه بربیاید که به این محل سرازیر شدهاند.
نزدیکترین بیمارستان دیگر تقریباً پنج ساعت با خودرو در قندوز واقع شده است. بسیاری از مردم، مانند فرخنده، توانایی تامین هزینه خودرو را ندارند. حتی اگر او بتواند پول فراهم کند، هیچ تضمینی نیست که برای زایمان در بیمارستان قندوز پذیرش شود، زیرا آنجا نیز بیش از حد شلوغ است.
افزایش مرگومیرها
بر اساس دادههای یونیسف از آخرین نرخ ثبتشده مرگومیر مادران در سال ۲۰۲۰ از هر ۱۰۰ هزار تولد، ۶۲۶ مرگ در افغانستان رخ داده است. این رقم تقریباً سه برابر میانگین جهانی است.
گزارش یونیسف میگوید: «افغانستان همچنان یکی از خطرناکترین مکانهای جهان برای نوزادان، کودکان و مادران است و دسترسی به بیمارستان یا مراکز بهداشتی برای اکثر مردم غیرممکن است.»
در سال ۲۰۲۳، ۳۷ مرگ نوزاد به ازای هر هزار تولد گزارش شده است.
یکی از پزشکان جلالآباد، پنجمین شهر بزرگ افغانستان، میگوید: «مرگومیر نوزادان با سرعت بیشتری نسبت به مرگومیر مادران در حال افزایش است.»
این پزشک جلالآباد اضافه میکند: «در بیمارستانهای دولتی ما امکاناتی برای نگهداری نوزادان نارس نداریم. ما امکانات کافی برای مقابله با عوارض در حین زایمان را نداریم.»
کمبود ماما (قابله)
طبق گزارش اخیر یونیسف، یک سوم زنان در خارج از مراکز بهداشتی زایمان میکنند. به دلیل محدودیتهای اجتماعی اعمالشده توسط طالبان، کارکنان بهداشتی از سفر کردن میترسند. این به معنای آن است که بسیاری از زنان به بستگان و همسایگان زن غیرمتخصص خود وابسته هستند.
یک ماما از منطقه دورافتادهای در ولایت قندهار میگوید: «به دلیل کمبود خدمات زایمانی در این منطقه، برخی زنان در خانه زایمان میکنند و این روش از نظر حمایت پزشکی و بهداشت اولیه کاملاً غیراستاندارد است.»
او اضافه میکند: «یک بار روستاییان زنی را آوردند که ساعت دو بامداد زایمان کرده بود، اما جفت خارج نشده بود.»
خانواده تا سحر صبر کردند و سپس او را به بیمارستان رساندند.
ماما میگوید: «او درد وحشتناکی داشت. ما تمام تلاش خود را کردیم و زن از درد رهایی یافت.»
او معتقد است که حتی تأخیری جزئی و چند ساعته میتوانست نتایج مرگباری در پی داشته باشد.
منبع تصویر، Dr Najmussama Shefajo
سخنگوی وزارت بهداشت دولت طالبان، مشکلات موجود در مراقبتهای مادران را عمدتاً به حکومت قبلی نسبت میدهد.
شرافت زمان میگوید: «ما در تلاش هستیم تا اهداکنندگان را متقاعد کنیم که از ما در اجرای یک پروژه بهداشتی پایدار در افغانستان حمایت کنند.»
او اضافه میکند که هدف، کار بر روی پروژههای بلندمدت و پایدار است تا بتوان خدمات بهداشتی بهتری برای مردم افغانستان فراهم کرد.
دکتر شرافت همچنین میگوید که آنها در تلاش هستند تا هم از بودجه داخلی و هم از کمکهای بینالمللی، منابع مالی لازم را برای برای بهبود خدمات پزشکی فراهم کنند؛ فرآیندی که ممکن است سالها طول بکشد تا به ثمر بنشیند.
در بدخشان، فرخنده به شدت نگران است. موعد زایمان او در ماه اکتبر است. او احساس درماندگی میکند و از ماههای پیش رو میترسد.
تنها بیمارستان فعال ۳۰ تختخوابی، بیش از حد شلوغ است و بیماران را باز میگرداند.
فرخنده میگوید: «شانس من برای پذیرش در آنجا کم است.»
او اضافه میکند: «من توانایی پرداخت ۲۵ هزار افغانی (۳۵۵ دلار) برای رفتن به یک بیمارستان خصوصی را ندارم.»
به دلیل محدودیتهای اعمالشده توسط طالبان، فرخنده میداند که در صورت زایمان در خانه، امکان دسترسی به ماما برای کمک وجود ندارد.
او با ناامیدی میگوید: «زنان دسترسی بسیار محدودی به بیمارستانها دارند. دولت اهمیتی نمیدهد.»
ویرانی جسم و روح
منبع تصویر، Dr Najmussama Shefajo
تنها درصد کمی از زنان توانایی پرداخت هزینههای بیمارستان را دارند.
در اتاق انتظار کلینیک خصوصی «شفاجو» در کابل، با مرسل ۳۵ ساله که هفت سقط جنین داشته و حمیده ۲۰ ساله که چهار سقط داشته است، ملاقات میکنیم. آنها هنوز در شوک روحی به سر میبرند.
مرسل که حجابی کامل دارد و با خستگی جسمی و عاطفی صحبت میکند، میگوید: «هر بار که کودکی را از دست میدهم، احساس میکنم نیمی از حافظهام را از دست دادهام. نیمی از موهایم را از دست دادهام. با از دست دادن هر کودک، با مشکلات روحی مواجه میشوم.»
او ادامه میدهد: «پزشکان به من گفتند که کمبود تغذیه مناسب و بلند کردن اشیای سنگین از دلایل اصلی سقطها بوده است.»
برخلاف بیشتر زنان افغان، مرسل هنوز شغل دولتی دارد، غذای مقوی میخورد و کار فیزیکی سنگین انجام نمیدهد.
حمیده با عبای ابریشمی و لاک قرمز جسورانه وارد کلینیک میشود. صورتش پوشیده نیست.
او میگوید: «آخرین سقط من حدود شش ماه پیش بود. بعد از آن با پزشکان در قندهار، کویته و چمن مشورت کردم.»
دو شهر آخر در پاکستان هستند. پزشکان قندهار عفونت باکتریایی را تشخیص داده و واکسن تجویز کردهاند. مانند مرسل، حمیده نیز برای باردار شدن بیتاب است.
حمیده که در ۱۶ سالگی مجبور به ازدواج شده است، اکنون با سرزنشهای اطرافیان برای نداشتن فرزند مواجه است.
او میگوید: «برخی مردم مرا اذیت میکنند و میپرسند چرا فرزندی ندارم. برای من بسیار سخت است که این حرفها را تحمل کنم.»
هر دو زن آزمایشهای متعددی انجام دادهاند و اکنون منتظر نتایج هستند.
مرسل و حمیده، بیماران دکتر نجمالسما شفاجو، متخصص زنان و بنیانگذار بیمارستان شفاجو هستند.
منبع تصویر، Dr Najmussama Shefajo
دکتر شفاجو میگوید کاهش شدید خدمات درمانی در افغانستان، دلایل متعددی دارد.
او توضیح میدهد: «عوامل اصلی شامل کمبود پزشکان و پرستاران زن، بیمارستانهای تخصصی و دارو است. بیسوادی و نبود آگاهی در میان مردم نیز از عوامل تاثیرگذار هستند.»
پس از به قدرت رسیدن طالبان در سال ۲۰۲۱، بسیاری از پزشکان زن با تجربه از کشور فرار کردند. حکومت طالبان از صدور مجوز پزشکی برای فارغالتحصیلان جدید زن امتناع میورزد که وضعیت را بدتر کرد.
دکتر شفاجو میگوید: «کمبود پزشکان زن در حال افزایش است و این وضعیت تنها بدتر خواهد شد.»
او اضافه میکند که بیمارستانهای دولتی قادر به پاسخگویی به تقاضا نیستند و خدمات بهداشتی لازم را ارائه نمیدهند.
دکتر شفاجو میگوید: «من دیدهام که در یک بیمارستان دولتی، سه تا چهار مادر که در حال خونریزی هستند را روی یک تخت نشاندهاند. در جایی دیگر، پنج نوزاد را در یک انکوباتور قرار دادهاند.»
انگشت اتهام
سخنگوی وزارت بهداشت حکومت طالبان، مشکلات موجود در مراقبتهای مادران را عمدتاً به حکومت قبلی نسبت میدهد.
دکتر شرافت زمان میگوید: «ما در تلاش هستیم تا تمویلکنندگان [بینالمللی] را متقاعد کنیم که از ما در اجرای یک پروژه بهداشتی پایدار در افغانستان حمایت کنند.»
او اضافه میکند که هدف، کار بر روی پروژههای بلندمدت و پایدار است تا بتوان خدمات بهداشتی بهتری برای مردم افغانستان فراهم کرد.
دکتر شرافت همچنین میگوید که آنها در تلاش هستند تا هم از بودجه داخلی و هم از کمکهای بینالمللی، منابع مالی لازم را برای برای بهبود خدمات پزشکی فراهم کنند؛ فرآیندی که ممکن است سالها طول بکشد تا به ثمر بنشیند.
منبع تصویر، Dr Sharafat Zaman Amar
در بدخشان، فرخنده به شدت نگران است. موعد زایمان او در ماه اکتبر است. او احساس درماندگی میکند و از ماههای پیش رو میترسد.
تنها بیمارستان فعال ۳۰ تختخوابی، بیش از حد شلوغ است و بیماران را باز میگرداند.
فرخنده میگوید: «شانس من برای پذیرش در آنجا کم است.»
او اضافه میکند: «من توانایی پرداخت ۲۵ هزار افغانی (۳۵۵ دلار) برای رفتن به یک بیمارستان خصوصی را ندارم.»
به دلیل محدودیتهای اعمالشده توسط طالبان، فرخنده میداند که در صورت زایمان در خانه، امکان دسترسی به ماما برای کمک وجود ندارد.
او با ناامیدی میگوید: «زنان دسترسی بسیار محدودی به بیمارستانها دارند. دولت اهمیتی نمیدهد.»
